Gần 1.800 hồ sơ đủ điều kiện mua nhà ở xã hội, dự án chỉ có 509 căn: Xét chọn thế nào?

Sáng 22/10, Tổ 3, gồm các Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Hà Tĩnh, thảo luận về 3 nội dung: dự án Luật Đất đai (sửa đổi); dự án Luật Nhà ở (sửa đổi); dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi). Trước đó, Quốc hội làm việc tại Hội trường, nghe các Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về 3 dự án luật này.

Góp ý dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), ĐBQH Trần Đình Gia (tỉnh Hà Tĩnh) cho rằng, bên cạnh việc mở rộng nguồn lực phát triển nhà ở xã hội, cần hoàn thiện các quy định về lựa chọn người mua, xác định giá bán và trách nhiệm của chủ đầu tư, bảo đảm chính sách được thực hiện công khai, minh bạch.

Minh bạch xét chọn, bảo vệ quyền lợi người mua nhà ở xã hội

Dẫn thực tế tại dự án nhà ở xã hội Thành Sen (tỉnh Hà Tĩnh), đại biểu cho biết có gần 1.800 hồ sơ đủ điều kiện đăng ký mua, trong khi dự án chỉ có 509 căn hộ. Nhu cầu vượt xa nguồn cung đặt ra yêu cầu phải có cơ chế xét chọn rõ ràng, công bằng và có thể kiểm tra, giám sát.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã quy định nguyên tắc công khai, minh bạch và giám sát trong phát triển nhà ở xã hội, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn thủ tục bán, cho thuê mua, cho thuê. Tuy nhiên, những nguyên tắc cơ bản về xét chọn người mua cần được xác định ngay trong Luật.

ĐBQH Trần Đình Gia đề nghị quy định việc công khai danh sách người đủ điều kiện, thứ tự ưu tiên, phương thức lựa chọn khi số hồ sơ vượt số căn hộ, lưu trữ kết quả và giải quyết phản ánh của người dân. Các thủ tục cụ thể có thể giao Chính phủ hướng dẫn.

"Khi nhiều người cùng đáp ứng điều kiện, tính công khai và khả năng kiểm tra lại kết quả xét chọn có ý nghĩa rất quan trọng", đại biểu nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được ĐBQH Trần Đình Gia quan tâm là cơ chế xác định giá bán nhà ở xã hội và bảo vệ quyền lợi người mua sau quyết toán.

Theo dự thảo, chủ đầu tư được tự xác định, thuê tư vấn thẩm tra và phê duyệt giá bán. Đại biểu đánh giá tích cực quy định mới theo hướng nếu giá quyết toán cao hơn giá hợp đồng thì không được thu thêm của người mua, thuê mua; nếu thấp hơn phải hoàn trả phần chênh lệch.

Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ thời hạn hoàn trả, trách nhiệm công bố kết quả kiểm toán, quyết toán và cơ chế giám sát việc thực hiện.

Đại biểu đề nghị quy định cụ thể thời điểm công khai phương án giá, kết quả quyết toán, thời hạn hoàn trả tiền chênh lệch và trách nhiệm của chủ đầu tư, cơ quan theo dõi; đồng thời có biện pháp xử lý trường hợp chậm hoàn trả.

Theo ĐBQH Trần Đình Gia, "chính sách tính đúng, tính đủ giá thành phải đồng thời ngăn chi phí không hợp lệ chuyển sang người mua nhà ở xã hội".

Mở rộng nguồn lực, gắn trách nhiệm với kết quả phát triển nhà ở

Bên cạnh việc bảo vệ quyền lợi người mua, đại biểu đề nghị mở rộng các hình thức huy động nguồn lực đầu tư nhà ở xã hội, đặc biệt là tạo cơ sở pháp lý cho quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách trực tiếp tham gia đầu tư.

Tại Hà Tĩnh, Quỹ Đầu tư phát triển tỉnh đang trực tiếp triển khai dự án thí điểm nhà ở xã hội giai đoạn II, tổng mức đầu tư khoảng 550 tỷ đồng, quy mô 509 căn hộ. Đây là mô hình sử dụng nguồn lực của quỹ để trực tiếp tạo lập nhà ở xã hội, thay vì chỉ tham gia cho vay vốn.

Tuy nhiên, dự thảo Luật hiện quy định hình thức doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã bỏ vốn đầu tư; đồng thời yêu cầu nhà đầu tư được giao làm chủ đầu tư phải đáp ứng điều kiện đối với tổ chức kinh doanh bất động sản. Trong khi đó, địa vị pháp lý của Quỹ Đầu tư phát triển địa phương khi trực tiếp đầu tư nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua chưa được làm rõ.

Đại biểu đề nghị bổ sung hình thức đầu tư bằng nguồn vốn hợp pháp của quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; cho phép quỹ có đủ chức năng, năng lực được giao làm chủ đầu tư theo cơ chế phù hợp, không bắt buộc thành lập doanh nghiệp kinh doanh bất động sản.

Đồng thời, cần điều chỉnh quy định về chi phí đầu tư theo hướng áp dụng chung cho các chủ đầu tư, thay vì chỉ đề cập đến doanh nghiệp; làm rõ nguồn vốn của Quỹ Đầu tư phát triển địa phương trong các quy định liên quan.

Liên quan nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội của các dự án nhà ở thương mại, ĐBQH Trần Đình Gia cho rằng dự thảo đã tạo sự linh hoạt khi cho phép UBND cấp tỉnh lựa chọn giữa dành quỹ đất trong dự án, bố trí đất ở vị trí khác hoặc nộp tiền tương đương.

Tuy nhiên, các tiêu chí lựa chọn hình thức thực hiện, phương pháp xác định số tiền thay thế, thời điểm thực hiện nghĩa vụ và cơ chế sử dụng nguồn tiền này để phát triển nhà ở chưa được làm rõ.

"Quỹ đất nhà ở xã hội đã được bố trí trong quy hoạch chưa đồng nghĩa với việc người dân sớm có nhà ở", đại biểu lưu ý.

Từ đó, ĐBQH Trần Đình Gia đề nghị xác lập nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội ngay khi chấp thuận dự án nhà ở thương mại, gắn với thời hạn thực hiện và kết quả tạo lập nhà ở thực tế. Chính phủ cần quy định cụ thể tiêu chí lựa chọn hình thức thực hiện nghĩa vụ và cơ chế theo dõi, quản lý nguồn tiền nộp thay thế.

Dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi): Mở rộng chính sách phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê

Theo Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) gồm 13 chương, 130 điều, giảm 68 điều so với Luật Nhà ở năm 2023. Dự thảo phân loại phát triển nhà ở thành 4 nhóm: nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ và nhà ở chính sách, với các cơ chế, chính sách tương ứng.

Đối với nhà ở xã hội, dự thảo luật hóa các chính sách thí điểm, đồng thời quy định UBND cấp tỉnh quyết định hình thức thực hiện nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại, thông qua dành quỹ đất trong dự án, bố trí đất tại vị trí khác hoặc nộp tiền tương đương.

Dự thảo cũng chỉnh lý quy định theo hướng người mua nhà ở xã hội sau 5 năm chỉ được bán lại cho đối tượng đủ điều kiện mua nhà ở xã hội.

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đề nghị làm rõ nguồn vốn, nguyên tắc quản lý, sử dụng vốn và hạch toán tài sản của Quỹ nhà ở; đồng thời cân nhắc kỹ nghĩa vụ của chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại trong việc tham gia phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, bảo đảm tính khả thi trong thực hiện.

Tin: Hà Lan; Ảnh: Lâm Hiển