Bố trí nguồn lực đầu tư phát triển mô nhân tạo, đáp ứng nhu cầu điều trị

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài tham dự phiên thảo luận.

Bổ sung trường hợp thân nhân tự nguyện hiến tạng người chết đột ngột

Góp ý dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu, ĐBQH tỉnh Cà Mau đề nghị rà soát, bổ sung các khái niệm quan trọng được sử dụng nhiều lần nhưng chưa được giải thích cụ thể trong dự thảo Luật, bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và gia đình.

Về khái niệm “người đại diện của người hiến” tại khoản 19 Điều 3, đại biểu cho rằng quy định cha, mẹ hoặc người giám hộ là người đại diện đối với người hiến dưới 18 tuổi còn chưa rõ. Trường hợp cha và mẹ cùng là người đại diện thì cần xác định phải lấy ý kiến của cả hai hay chỉ cần một người; đồng thời, cần làm rõ cách xử lý khi cha mẹ không thống nhất.

Bên cạnh đó, dự thảo mới giải thích người đại diện đối với người hiến dưới 18 tuổi, trong khi một số quy định khác cũng đề cập đến việc lấy ý kiến người đại diện đối với người trên 18 tuổi. Vì vậy, cần rà soát để bảo đảm đầy đủ, thống nhất. Đại biểu cũng đề nghị giải thích rõ các thuật ngữ như “thành viên gia đình”, “người cùng dòng máu, về trực hệ”, “người có họ trong phạm vi ba đời”, “người thân thích”. Bởi, nếu không được quy định rõ, việc áp dụng có thể thiếu thống nhất, gây khó khăn trong thực tiễn.

Đối với Điều 20 về điều kiện lấy bộ phận cơ thể người hiến sau khi chết, đại biểu đề nghị quy định linh hoạt hơn đối với trường hợp chết não, chết tuần hoàn do nguyên nhân bất thường, chẳng hạn tai nạn giao thông. Theo đại biểu, những người đang khỏe mạnh nhưng đột ngột qua đời thường khó có điều kiện đăng ký hiến hoặc thể hiện nguyện vọng trước khi chết. Nếu quy định bắt buộc phải có đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết, nhiều trường hợp có khả năng hiến tặng sẽ không đáp ứng được điều kiện, ảnh hưởng đến nguồn mô, bộ phận cơ thể phục vụ điều trị.

Đại biểu lưu ý, một số người mắc bệnh nan y, bệnh hiểm nghèo có thể mất khả năng nhận thức, làm chủ hành vi theo quy định của Bộ luật Dân sự nên không thể tự đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng hiến tặng. Do đó, cần nghiên cứu cơ chế xử lý phù hợp đối với những trường hợp này, vừa bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, vừa tạo điều kiện huy động nguồn hiến tặng trên cơ sở các điều kiện chặt chẽ, rõ ràng.

Về yêu cầu có sự đồng ý của thành viên gia đình, đại biểu cho rằng khái niệm này có phạm vi quá rộng, khiến việc xác định người cần lấy ý kiến trở nên phức tạp, thậm chí có thể phải lấy ý kiến của cả những thành viên chưa thành niên. Đại biểu đề nghị giới hạn cụ thể phạm vi người có quyền quyết định, chẳng hạn xác định người vợ hoặc chồng; trường hợp chưa có vợ hoặc chồng thì xác định cha hoặc mẹ, hoặc quy định theo hướng cần có sự đồng ý của người đại diện hợp pháp của người chết. Việc làm rõ chủ thể có thẩm quyền đồng ý sẽ giúp quy trình thực hiện khả thi hơn, tránh phát sinh vướng mắc và bảo đảm tính thống nhất của pháp luật.

Đồng tình với quan điểm trên, ĐBQH Nguyễn Bình Tân (Cà Mau) cho rằng, cần xem xét bổ sung trường hợp người chết đột ngột, chưa kịp đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng hiến tặng nhưng cha mẹ, thân nhân hoặc người đại diện hợp pháp có nguyện vọng hiến. Thực tế, có những trường hợp tử vong do tai nạn giao thông, người thân có nhận thức tiến bộ và mong muốn hiến mô, tạng để cứu người nhưng chưa có cơ sở pháp lý để thực hiện.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định cho phép xem xét lấy mô, tạng trong những trường hợp này khi đáp ứng các điều kiện chặt chẽ theo quy định của pháp luật, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người thân hoặc người đại diện hợp pháp. Theo đại biểu, quy định phù hợp sẽ góp phần mở rộng nguồn hiến tặng, phát huy ý nghĩa nhân đạo của việc hiến mô, tạng, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý và kiểm soát theo pháp luật.

Tăng cường kiểm soát việc hiến một phần mô, bộ phận cơ thể khi còn sống

Theo đại biểu Nguyễn Bình Tân, hiện nguồn mô, tạng phục vụ ghép chủ yếu đến từ người hiến khi còn sống, trong khi nguồn hiến từ người chết còn hạn chế, một phần do ảnh hưởng của phong tục, tập quán. Vì vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức cộng đồng về ý nghĩa nhân văn của việc hiến mô, tạng sau khi chết, đồng thời lan tỏa nghĩa cử cao đẹp của người hiến và gia đình người hiến. Bên cạnh đó, Chính phủ và Bộ Y tế cần quan tâm bố trí nguồn lực, đầu tư nghiên cứu khoa học, từng bước phát triển mô, tạng nhân tạo nhằm bổ sung nguồn thay thế, đáp ứng nhu cầu điều trị trong tương lai.

Tương tự, ĐBQH Vương Kim Ánh (Phú Thọ) đề nghị, dự thảo cần quy định rõ giá trị pháp lý của việc đăng ký hiến, thứ tự xem xét ý chí của người hiến và ý kiến của thân nhân, cũng như chủ thể có thẩm quyền cũng như trình tự giải quyết khi gia đình không thống nhất. Theo đại biểu, dù cá nhân đã thể hiện nguyện vọng hiến tặng, trong thực tế vẫn có trường hợp người thân không đồng thuận do quan niệm về việc giữ nguyên vẹn thi thể. Vì vậy, bên cạnh tăng cường tuyên truyền, cần luật hóa rõ ràng các quy định liên quan, bảo đảm tôn trọng ý chí của người hiến và hạn chế tranh chấp trong quá trình thực hiện.

Đối với việc hiến một phần mô, bộ phận cơ thể khi còn sống, đại biểu Vương Kim Ánh cho rằng, cần làm rõ cơ chế bảo đảm sức khỏe và chi trả các chi phí liên quan. Thực tế tại địa phương cho thấy việc hướng dẫn cụ thể về các khoản chi trả, trong đó có chi phí từ bảo hiểm y tế, còn chưa rõ ràng, gây khó khăn trong quá trình thực hiện. Theo đại biểu, hiến tặng là nghĩa cử nhân đạo, mang lại cơ hội sống cho người nhận, do đó cần có chính sách phù hợp để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người hiến, đồng thời khuyến khích tinh thần tự nguyện.

Đại biểu cũng nhấn mạnh ý nghĩa của việc hiến mô, tế bào và bộ phận cơ thể phục vụ nghiên cứu khoa học, phát triển các phương pháp điều trị, trong đó có ghép tế bào gốc. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ, chi trả hợp lý, minh bạch, đúng quy định, không làm sai lệch bản chất nhân đạo của hoạt động hiến tặng.

Liên quan đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Bình Tân cũng đề nghị, cần tăng cường cơ chế kiểm soát, đặc biệt là hoạt động tư vấn của hội đồng tư vấn, bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan; tránh nguy cơ người hiến bị tác động, thao túng tâm lý bởi các bên liên quan vì lợi ích riêng.

Góp ý điều kiện đối với người hiến, nhận tinh trùng, noãn, phôi (Điều 13), ĐBQH Nguyễn Minh Tuấn (Phú Thọ) bày tỏ băn khoăn về quy định tại điểm c khoản 1, theo đó việc hiến, nhận tinh trùng và phôi được thực hiện theo nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận. Theo đại biểu, một người có thể hiến tinh trùng để hỗ trợ sinh sản cho nhiều người, tiềm ẩn nguy cơ những người cùng huyết thống không biết về mối quan hệ sinh học và kết hôn với nhau. Trong khi đó, các quy định liên quan chưa có cơ chế phù hợp để người sinh ra từ phương pháp này biết được nguồn gốc sinh học, phục vụ việc xác minh quan hệ huyết thống khi cần thiết.

Đại biểu đề nghị Chính phủ, Bộ Y tế phối hợp với các cơ quan liên quan đánh giá kỹ tác động của nguyên tắc vô danh trên các phương diện pháp lý, đạo đức và xã hội; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để cân nhắc phương án công khai danh tính người hiến ở độ tuổi phù hợp. Theo đại biểu, có thể nghiên cứu cơ chế cung cấp thông tin khi trẻ từ 16 - 18 tuổi, giúp các em biết về nguồn gốc sinh học trước khi bước vào các mối quan hệ tình cảm, hôn nhân, qua đó góp phần phòng ngừa nguy cơ kết hôn giữa những người cùng huyết thống.

Thiết kế quỹ hiến tạng theo hướng tập trung, minh bạch

Liên quan đến quy định về quỹ hiến tạng, ĐBQH Bùi Thanh Nam (Phú Thọ) cho biết, khoản 1 Điều 37 về các điều kiện bảo đảm khác cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác cho phép Cơ quan điều phối quốc gia và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đều được lập quỹ.

Theo đại biểu, hiện, cả nước có 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép. Mỗi nơi một quỹ thì nguồn đóng góp xã hội bị chia nhỏ, bệnh viện lớn vận động được nhiều, bệnh viện tỉnh được ít. Do đó, đại biểu đề nghị xem xét sửa khoản 1 Điều 37 theo hướng một quỹ hiến tạng cấp quốc gia, có tính chất quỹ xã hội, quỹ từ thiện, độc lập với hoạt động điều phối, ưu tiên hỗ trợ người bệnh nghèo được ghép và gia đình người hiến, công khai thu, chi hàng năm.

Bên cạnh đó, đại biểu cho biết điểm a khoản 1 Điều 11 về đăng ký, thay đổi, hủy đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến xác chỉ cho đăng ký trực tiếp tại bệnh viện, ngân hàng mô, cơ sở tiếp nhận xác hoặc Cơ quan điều phối quốc gia. Thực tế cho thấy, địa bàn nhiều xã vùng núi ở xa bệnh viện. Một bộ phận không nhỏ người dân chưa quen thao tác trực tuyến sẽ khó tìm được nơi đăng ký gần nhà. Vì vậy, đề nghị bổ sung Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã và trạm y tế cấp xã vào danh sách nơi tiếp nhận đăng ký trực tiếp, đồng thời giao trạm y tế cấp xã theo dõi sức khỏe người đã hiến khi còn sống trở về địa bàn.

Trần Tâm