Siết quản lý thuốc trên sàn thương mại điện tử, minh bạch cơ chế hiến, ghép tạng

Đề nghị nghiêm cấm hoạt động tư vấn thuốc qua livestream

Cho ý kiến với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em; Luật Người khuyết tật; Luật Khám bệnh, chữa bệnh; Luật Dược; Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, ĐBQH Hoàng Thanh Tùng (TP. Cần Thơ) nhận thấy, lần sửa đổi này hướng tới việc thực hiện phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phù hợp với việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhưng bên trong có những nội dung mang tính chất chuyên ngành, chuyên sâu.

Đối với sửa đổi, bổ sung Luật Dược, đại biểu cho rằng, việc sửa đổi, bổ sung một số vấn đề liên quan đến cơ chế quản lý giá thuốc, phân phối thuốc, sinh phẩm và các loại thuốc nói chung là những nội dung rất quan trọng. Điều này không chỉ liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp và công tác bảo vệ sức khỏe của người dân, mà còn tác động lớn đến môi trường đầu tư kinh doanh cũng như chi phí dịch vụ.

Quan tâm đến sửa đổi, bổ sung Luật Dược, ĐBQH Tô Ái Vang (TP. Cần Thơ) kiến nghị bổ sung 4 nội dung để hoàn thiện quy định tại khoản 8 của dự thảo về sửa đổi, bổ sung điểm a, khoản 1, Điều 32 của Luật hiện hành.

Cụ thể, đại biểu đề nghị cần quy định chủ quản nền tảng thương mại điện tử trung gian chỉ được cho phép các cơ sở kinh doanh dược đã được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược mở gian hàng; có trách nhiệm kiểm tra, xác thực định danh điện tử của cơ sở kinh doanh; công khai Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược và Số đăng ký lưu hành thuốc trên giao diện gian hàng; đồng thời chịu trách nhiệm liên đới về bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật nếu để xảy ra hành vi kinh doanh thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc trên nền tảng của mình.

Theo đại biểu Tô Ái Vang, thuốc là hàng hóa đặc biệt liên quan trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của con người nên không thể áp dụng cơ chế miễn trừ trách nhiệm của bên trung gian như hàng hóa thông thường.

Đại biểu cũng đề nghị nghiêm cấm hoạt động kinh doanh, tư vấn, giới thiệu thuốc thông qua chức năng phát trực tiếp (livestream) hoặc sử dụng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo chưa được Bộ Y tế thẩm định để thay thế người chịu trách nhiệm chuyên môn về dược trong việc tư vấn sử dụng thuốc. “Livestream bán thuốc hiện nay bùng phát tình trạng người không có chuyên môn dược quảng cáo thổi phồng công dụng, chốt đơn hàng loạt mà không hề có sự kiểm soát của ngành y khoa. Do vậy, mua bán thuốc bắt buộc phải gắn liền với quá trình tư vấn 1- 1 chuyên sâu giữa Dược sĩ chuyên môn và bệnh nhân”, đại biểu nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp và nền tảng trung gian phải bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu với Hệ thống đơn thuốc quốc gia, Hệ thống truy xuất nguồn gốc thuốc và Hệ thống định danh xác thực điện tử. Điều này sẽ giúp cơ quan quản lý truy vết ngược ngay lập tức lô hàng khi phát hiện kém chất lượng hoặc sự cố y khoa.

Đồng thời, cần quy định hoạt động vận chuyển thuốc trong giao dịch thương mại điện tử phải tuân thủ quy định về thực hành tốt bảo quản và phân phối. Cơ sở kinh doanh dược sử dụng phương thức thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm về chất lượng thuốc trong toàn bộ quá trình vận chuyển đến tay người mua.

Đại biểu Tô Ái Vang khẳng định, bổ sung các quy định này vào dự thảo sẽ vừa mở ra không gian phát triển cho thương mại điện tử, vừa siết chặt bằng các tiêu chuẩn chuyên ngành, giúp cơ quan quản lý nhà nước có đầy đủ công cụ pháp lý để hậu kiểm và xử lý vi phạm mà không làm nghẽn dòng chảy của kinh tế số.

Giảm thủ tục hành chính nhưng không được nới lỏng kiểm soát

Cho ý kiến về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Hoàng Thanh Tùng (TP. Cần Thơ) cho rằng, đây là lĩnh vực chuyên môn sâu, đòi hỏi cơ chế kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm mục đích nhân đạo, phòng ngừa hành vi mua bán, lạm dụng và trục lợi.

Đối với cơ chế kiểm soát việc hiến bộ phận cơ thể ở người sống, theo quy định hiện hành, mọi trường hợp hiến bộ phận cơ thể ở người sống đều phải được Hội đồng do cơ sở y tế tiến hành lấy, ghép bộ phận cơ thể thành lập tư vấn, đánh giá các thông tin liên quan trước khi thực hiện. Cơ chế này vừa bảo đảm tính nhân đạo, vừa góp phần phòng, chống các hành vi tiêu cực trong hiến, ghép tạng.

Theo hồ sơ dự án Luật, tỷ lệ ghép tạng từ người hiến còn sống tại Việt Nam hiện chiếm trên 91%, nguồn tạng từ người chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%. Tuy nhiên, dự thảo luật đề xuất chuyển từ cơ chế kiểm soát hiện hành sang chỉ kiểm soát đối với nguồn hiến ngoài gia đình, không áp dụng cơ chế này với nguồn hiến trong gia đình, nhằm tinh gọn thủ tục hành chính.

Đại biểu Hoàng Thanh Tùng băn khoăn trước việc dự thảo Luật giảm thủ tục hành chính đồng thời với nới lỏng kiểm soát trong một hoạt động quan trọng này. Theo đại biểu, cần tiếp tục đánh giá kỹ lưỡng phương án này, bởi yêu cầu giảm thủ tục hành chính không nên làm suy giảm hiệu quả phòng ngừa các hành vi tiêu cực.

Đại biểu cho rằng, những bất cập về thủ tục có thể xuất phát từ việc chuyển đổi số chưa được thực hiện đầy đủ. Vì vậy, thay vì nới lỏng cơ chế kiểm soát, cần nghiên cứu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để giảm thời gian, thủ tục nhưng vẫn duy trì các biện pháp kiểm soát cần thiết.

Cùng quan tâm đến nguy cơ trục lợi từ hoạt động hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người, ĐBQH Lường Văn Thâm (Sơn La) đề nghị làm rõ quy định cấm quảng cáo, môi giới, mua bán, hiến, lấy, ghép, nhận mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại tại khoản 11 Điều 6.

Theo đại biểu, cần xác định rõ cách xử lý những người đứng ra kết nối người hiến với người nhận trái quy định nhưng không thể hiện rõ mục đích kiếm tiền. Các đối tượng có thể lợi dụng danh nghĩa giúp đỡ người có hoàn cảnh đặc biệt để dàn xếp việc mua bán mô, bộ phận cơ thể người, hoặc đưa người hiến, người nhận ra nước ngoài thực hiện việc hiến, ghép không đúng quy định.

Nếu quy định chưa đủ rõ, việc phát hiện và xử lý những hành vi này có thể gặp khó khăn. Do đó, đại biểu đề nghị rà soát, làm rõ các hành vi môi giới, dàn xếp, kết nối trái quy định để có căn cứ xử lý; đồng thời phân định cụ thể với hoạt động vận động hiến tặng hợp pháp và việc hiến tặng giữa những người thân theo quy định của pháp luật.

Tán thành với việc dự thảo luật tiếp tục giữ nguyên tắc hoạt động hiến, lấy, ghép phải vì mục đích nhân đạo, đồng thời loại trừ một số hoạt động có thể vì mục đích thương mại theo Điều 7, đại biểu Hoàng Thanh Tùng cũng nhấn mạnh khi đã cho phép một số hoạt động vì mục đích thương mại thì phải đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ, tránh bị lợi dụng.

Theo đại biểu, dù nội dung này đã được đề cập trong báo cáo thẩm định của Bộ Tư pháp và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội, dự thảo vẫn chưa thể hiện rõ sự gắn kết giữa dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) với Luật Dược để kiểm soát việc lấy, sử dụng mô, cụ thể là máu, làm nguyên liệu sản xuất các sản phẩm thương mại.

Dẫn ví dụ về việc máu chủ yếu được người dân hiến tặng vì mục đích nhân đạo, trong khi các thành phẩm y tế được sản xuất từ nguồn này có giá thành rất đắt, đại biểu đề nghị cần xây dựng cơ chế kiểm soát cụ thể hoặc quy định sự kết nối chặt chẽ với Luật Dược, bảo đảm minh bạch trong quá trình sử dụng nguồn hiến tặng.

Đánh giá cao đề xuất trong báo cáo thẩm tra về việc xây dựng hệ thống thông tin và thuật toán điều phối ghép tạng, đại biểu Hoàng Thanh Tùng cho rằng, có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số để nhập các tiêu chí vào hệ thống, từ đó phần mềm tự động đề xuất người bệnh được ưu tiên nhất. Cách làm này sẽ góp phần tăng tính minh bạch, hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người.

Thanh Hải