Đề xuất tất cả bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu tham gia vận động hiến tạng
ĐBQH Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) đề nghị bắt buộc các bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu tham gia mạng lưới vận động hiến tạng, chủ động phát hiện, báo cáo các trường hợp chết não, chết tuần hoàn có khả năng hiến để mở rộng nguồn tạng ghép.
Sáng 21/10, thảo luận tại tổ về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), ĐBQH Phạm Thu Xanh (Hải Phòng) cho rằng cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trong phát hiện, vận động hiến tạng, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc về chuyên môn có thể ảnh hưởng đến cơ hội tiếp nhận tạng hiến.
Bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu phải tham gia mạng lưới vận động hiến tạng
Theo đại biểu Phạm Thu Xanh, số trường hợp hiến tạng tại Việt Nam còn hạn chế. Đại biểu dẫn số liệu năm 2023 có 14 ca, năm 2024 tăng lên 41 ca và năm 2025 là 64 ca. Dù số lượng tăng qua các năm, nguồn tạng hiến vẫn chưa đáp ứng nhu cầu ghép.
Một trong những nguyên nhân được đại biểu chỉ ra là pháp luật chưa quy định cụ thể nghĩa vụ của bệnh viện trong phát hiện, vận động hiến tạng từ người chết não, chết tuần hoàn.
Theo đại biểu, nếu không có quy định bắt buộc, một số bệnh viện có thể tiếp tục ngần ngại, đứng ngoài hoạt động này, khiến việc tiếp cận, vận động người hiến tiềm năng bị hạn chế.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định tất cả bệnh viện có khoa hồi sức cấp cứu phải tham gia mạng lưới vận động hiến tạng, trở thành đơn vị có trách nhiệm phát hiện và vận động hiến.
Khi có bệnh nhân chết não hoặc chết tuần hoàn có khả năng hiến tạng, bệnh viện phải kích hoạt quy trình vận động, đồng thời báo cáo Trung tâm Điều phối quốc gia để phối hợp quản lý, điều phối, thay vì phụ thuộc vào việc tự nguyện báo cáo của từng cơ sở như hiện nay.
Theo đại biểu, việc xác lập trách nhiệm cụ thể của bệnh viện sẽ giúp mở rộng khả năng phát hiện người hiến tiềm năng, tăng cơ hội tiếp cận nguồn tạng và nâng cao hiệu quả hoạt động điều phối.
Liên quan đến cơ chế điều phối, đại biểu Phạm Thu Xanh cũng băn khoăn về quy định tại Điều 28, trong đó ưu tiên người chờ ghép thuộc cơ sở y tế phát hiện, vận động và hồi sức người hiến.
Theo đại biểu, trong bối cảnh danh sách chờ ghép rất dài, việc xác định đối tượng được ưu tiên cần có cơ chế rõ ràng để bảo đảm công bằng giữa những người bệnh.
Đại biểu đề nghị sớm hoàn thiện Hệ thống thông tin về quản lý mô, bộ phận cơ thể người theo quy định tại Điều 39, tạo cơ sở cho việc quản lý danh sách chờ ghép và điều phối tạng hiến công bằng, minh bạch.
Lo ngại bỏ lỡ thời gian vàng khi xác định chết tuần hoàn
Một vấn đề khác được đại biểu Phạm Thu Xanh đặc biệt quan tâm là quy định về thành phần chuyên môn tham gia xác định chết tuần hoàn.
Theo đại biểu, dự thảo yêu cầu có bác sĩ thuộc bốn chuyên khoa, gồm hồi sức cấp cứu, tim mạch, thần kinh và chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên, một số bệnh viện tuyến huyện hiện không có đủ bác sĩ chuyên khoa tim mạch hoặc thần kinh.
Nếu giữ yêu cầu này, việc xác định chết tuần hoàn tại các cơ sở y tế tuyến dưới sẽ gặp khó khăn, làm hạn chế khả năng phát hiện và tiếp nhận nguồn tạng hiến.
Đáng lo ngại hơn, việc chờ đủ bác sĩ thuộc bốn chuyên khoa có thể khiến cơ sở y tế bỏ lỡ "thời gian vàng" trong bảo quản chất lượng tạng.
Đại biểu phân tích, sau khi tuần hoàn ngừng, thời gian tạng không được tưới máu rất quan trọng. Tùy từng loại tạng, khoảng thời gian được đề cập có thể chỉ 15 - 20 phút hoặc 30 phút. Nếu việc xác định chết tuần hoàn kéo dài, mức độ tổn thương tạng có thể tăng, ảnh hưởng đến chất lượng tạng và nguy cơ biến chứng sau ghép.
Dẫn kinh nghiệm của Tây Ban Nha và Canada, đại biểu cho biết có thể nghiên cứu cơ chế xác định chết tuần hoàn với hai bác sĩ có đủ năng lực chuyên môn, bảo đảm tính khách quan, độc lập với hoạt động lấy, ghép tạng.
Theo đại biểu, yêu cầu về thành phần chuyên khoa khi xác định chết não có thể phù hợp, nhưng áp dụng tương tự đối với chết tuần hoàn cần được cân nhắc trên cơ sở điều kiện thực tế và yêu cầu về thời gian.
Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát quy định về số lượng, chuyên môn của bác sĩ tham gia xác định chết tuần hoàn, vừa bảo đảm tính chính xác, khách quan, vừa tránh kéo dài thời gian làm ảnh hưởng đến chất lượng tạng hiến.
Trước đó, trình bày trước Quốc hội Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo bổ sung quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người chết tuần hoàn, bên cạnh trường hợp chết não đã được quy định trong luật hiện hành.
Dự thảo cũng cho phép hiến mô từ những bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc mắc bệnh lý, như chân, tay bị đứt do tai nạn không thể nối lại, để lấy gân, xương phục vụ ghép cho người bệnh khác.
Để bảo đảm tính khách quan, dự thảo quy định Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn phải hoạt động độc lập với quá trình điều trị, vận động hiến và lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể. Việc xác định một người chết não hoặc chết tuần hoàn chỉ được thực hiện khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng thống nhất kết luận.
Ngoài ra, dự thảo yêu cầu bắt buộc điều phối mô không tái sinh và bộ phận cơ thể người thông qua Hệ thống điều phối quốc gia, nhằm bảo đảm công bằng, minh bạch trong phân bổ, đồng thời phòng ngừa hoạt động mua bán trái phép.
Bảo đảm quyền lợi, giảm chi phí cho người hiến
Quan tâm đến quyền lợi của người hiến mô, bộ phận cơ thể, ĐBQH Lã Thanh Tân (TP. Hải Phòng) đề nghị dự thảo Luật quy định cụ thể hơn trách nhiệm của cơ sở y tế trong việc theo dõi sức khỏe, tư vấn và xử trí biến chứng sau hiến. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ chi phí y tế, đi lại và những chi phí trực tiếp hợp lý, bảo đảm người hiến không phải chịu bất lợi về kinh tế khi thực hiện hành vi nhân đạo.
Theo đại biểu, cơ chế hỗ trợ phải công khai, minh bạch, tránh biến tướng thành hình thức mua bán mô, bộ phận cơ thể người. “Chính sách hiến, ghép chỉ thực sự bền vững khi người hiến được tôn trọng, được bảo vệ và không bị bỏ lại sau khi ca ghép hoàn thành”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ thực tế hoạt động hỗ trợ sinh sản, ĐBQH Phạm Thu Xanh cũng nêu bất cập khi người tự nguyện hiến tinh trùng, noãn vẫn phải tự chi trả một số khoản phí xét nghiệm, như xét nghiệm HIV và các bệnh lý liên quan.
“Người vừa hiến, người ta lại vừa phải trả tiền”, đại biểu nêu thực tế và cho rằng quy định này chưa hợp lý nếu muốn khuyến khích, mở rộng nguồn hiến.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu miễn chi phí xét nghiệm và các dịch vụ y tế liên quan cho người hiến tinh trùng, noãn, đồng thời xác định nguồn kinh phí chi trả phù hợp, thay vì để người hiến tự thanh toán.
Theo đại biểu, việc tháo gỡ những rào cản về chi phí sẽ góp phần khuyến khích hiến tặng trên cơ sở tự nguyện, tạo điều kiện để các cơ sở y tế mở rộng nguồn hiến phục vụ nhu cầu điều trị.