Tăng cường kiểm soát hàng hóa, ngăn ngừa gian lận xuất xứ

Đẩy mạnh cải cách thủ tục, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Góp ý tại tổ, ĐBQH Lương Đình Hưng (Nghệ An) bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung các luật; đồng thời đánh giá cao công tác chuẩn bị hồ sơ dự án Luật của Bộ Công Thương, cơ quan chủ trì soạn thảo.

Theo đại biểu, hồ sơ được nghiên cứu công phu, nghiêm túc, bảo đảm trình tự, thủ tục xây dựng theo quy định của pháp luật. Quá trình soạn thảo đã chú trọng tiếp thu ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, ý kiến của các bộ, ngành, địa phương, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Chính phủ đã tiếp thu 21/22 ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và 39/45 nhóm ý kiến thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội.

Đại biểu Lương Đình Hưng đánh giá, dự thảo Luật đã chú trọng thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật... Đặc biệt, việc bãi bỏ, đơn giản hóa thủ tục hành chính gắn với phân cấp, phân quyền phù hợp với yêu cầu cải cách thể chế trong giai đoạn hiện nay.

Theo đại biểu, dự thảo được xây dựng khoa học, logic, chặt chẽ, gồm 6 điều, sửa đổi, bổ sung các quy định của 4 luật. Các nội dung sửa đổi tập trung vào bãi bỏ, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và thực hiện phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước. Do đó, hồ sơ dự án Luật cơ bản đủ điều kiện để Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp này.

Đặc biệt quan tâm đến những quy định liên quan đến quốc phòng, an ninh, đại biểu Lương Đình Hưng đánh giá cao việc dự thảo đơn giản hóa thủ tục hành chính trong Luật Quản lý ngoại thương, nhất là thủ tục cấp giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu nhằm phục vụ mục đích đặc dụng, bảo vệ quốc phòng, an ninh.

Đại biểu lưu ý, nội dung này không bao gồm vũ khí, trang bị kỹ thuật có ý nghĩa chiến lược và phương tiện kỹ thuật nghiệp vụ đặc biệt thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về công nghiệp quốc phòng, an ninh và động viên công nghiệp.

Cùng với đó, đại biểu ghi nhận việc đơn giản hóa thủ tục cấp giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu đối với hàng hóa đã có quyết định tạm ngừng xuất khẩu, nhập khẩu nhưng cần phục vụ mục đích đặc dụng, bảo vệ quốc phòng, an ninh.

Một nội dung khác được đại biểu Lương Đình Hưng đánh giá cao là việc tiếp tục giữ các quy định về độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại đối với hàng hóa, dịch vụ phục vụ quốc phòng, an ninh. Theo đại biểu, đây là lĩnh vực đặc thù, nhạy cảm; những quy định liên quan đã được thực hiện ổn định trong thời gian dài, việc tiếp tục duy trì là phù hợp với yêu cầu quản lý và bảo đảm quốc phòng, an ninh hiện nay.

Liên quan đến Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị giao UBND cấp xã thực hiện nhiệm vụ tổ chức, hỗ trợ thương lượng, hòa giải giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh khi phát sinh tranh chấp về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, giá cả hoặc những vấn đề ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.

Theo đại biểu, khi người tiêu dùng cho rằng quyền lợi bị xâm phạm, cần có cơ chế hỗ trợ các bên thương lượng, giải quyết ngay từ cơ sở, nhất là những trường hợp liên quan đến yêu cầu bồi thường thiệt hại. Việc giao nhiệm vụ này cho UBND cấp xã sẽ tạo điều kiện giải quyết tranh chấp từ bước đầu, trước khi phải đưa vụ việc ra tòa án.

Đối với quy định đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung, ĐBQH Phạm Văn Hòa băn khoăn về các tiêu chí xác định sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có số lượng lớn người tiêu dùng mua, sử dụng thường xuyên, liên tục và có tác động trực tiếp, lâu dài đến người tiêu dùng.

Theo đại biểu, những tiêu chí này còn mang tính định tính, trong khi các loại hàng hóa phục vụ sinh hoạt hằng ngày rất đa dạng, đều có khả năng ảnh hưởng đến quyền lợi người sử dụng.

Từ đó, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm thông tin đầy đủ, rõ ràng trên nhãn hàng hóa, nhất là ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần nguyên liệu và các thông tin liên quan đến sản phẩm. Đây là căn cứ để người tiêu dùng đối chiếu với thông tin được công bố, quảng cáo và thực hiện quyền khiếu nại khi phát hiện sản phẩm, hàng hóa không đúng với thông tin đã được cung cấp.

Kiểm soát hàng hóa, ngăn ngừa gian lận xuất xứ

Góp ý về Luật Quản lý ngoại thương, ĐBQH Phạm Văn Hòa đề nghị tăng cường kiểm tra, kiểm soát hàng hóa trong hoạt động tạm nhập, tái xuất và tạm xuất, tái nhập. Đại biểu đặc biệt lưu ý nguy cơ đưa phế liệu từ nước ngoài vào Việt Nam không bảo đảm điều kiện sử dụng, tiềm ẩn những tác động bất lợi đến môi trường.

Theo đại biểu, việc cho phép thực hiện các hoạt động thương mại này là cần thiết, song phải gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là cơ quan hải quan.

Việc kiểm soát cần chú trọng tính chất, chất lượng hàng hóa đưa vào Việt Nam, kể cả những trường hợp nhập khẩu để chế biến, sản xuất hoặc sử dụng trong nước. Đồng thời, cần quan tâm đến nguy cơ tác động đến môi trường và những vấn đề liên quan đến giống cây trồng, vật nuôi khi nhập khẩu hàng hóa.

ĐBQH Phạm Văn Hòa đề nghị quy định cụ thể, rõ ràng danh mục hàng hóa được phép tạm nhập, tái xuất và tạm xuất, tái nhập, tránh quy định chung chung gây khó khăn trong thực hiện. Theo đại biểu, Chính phủ cần có quy định cụ thể trên cơ sở tham mưu của cơ quan quản lý chuyên ngành, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý nắm rõ những mặt hàng thuộc phạm vi áp dụng.

Đáng chú ý, đại biểu cho rằng việc xác định rõ danh mục hàng hóa còn giúp các cơ quan dân cử có đầy đủ thông tin, căn cứ để theo dõi, giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực quản lý ngoại thương.

Cũng quan tâm đến Luật Quản lý ngoại thương, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) tập trung góp ý các quy định về xuất xứ hàng hóa, nhằm bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, ngăn ngừa gian lận xuất xứ và tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại.

Theo đại biểu, trong bối cảnh một số quốc gia áp dụng mức thuế cao đối với hàng hóa liên quan đến hành vi gian lận xuất xứ nhằm lẩn tránh thuế, việc hoàn thiện các quy định pháp luật về xuất xứ hàng hóa có ý nghĩa trực tiếp đối với hoạt động xuất nhập khẩu và quyền lợi của doanh nghiệp Việt Nam.

ĐBQH Hoàng Minh Hiếu cho rằng, việc sửa đổi Luật cần đáp ứng 3 yêu cầu: xác định đúng xuất xứ thực tế của hàng hóa xuất khẩu; phát hiện, xử lý hành vi lợi dụng hoạt động chuyển tải, gia công, lắp ráp để gian lận xuất xứ, lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại; đồng thời nâng cao năng lực kiểm tra, truy xuất chuỗi cung ứng, chia sẻ thông tin và hợp tác với các nước trong thực thi pháp luật.

Góp ý về Điều 34 liên quan đến thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), đại biểu thống nhất với việc phân cấp cho UBND cấp tỉnh thực hiện, trong khi một số trường hợp theo quy định của điều ước quốc tế vẫn thuộc thẩm quyền của Bộ Công Thương và Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, nếu chỉ xác định thẩm quyền dựa trên các điều ước quốc tế, doanh nghiệp và UBND cấp tỉnh sẽ gặp khó khăn trong việc phân biệt những trường hợp thuộc thẩm quyền giải quyết của địa phương và Trung ương. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của các Bộ trong việc công bố công khai, rõ ràng danh mục hàng hóa thuộc thẩm quyền cấp C/O của UBND cấp tỉnh và những trường hợp thuộc thẩm quyền cấp Bộ.

Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị làm rõ mối liên hệ giữa Điều 34 với Điều 32 về cơ chế tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa. Theo đại biểu, cần quy định cụ thể thẩm quyền chấp thuận cho thương nhân đủ điều kiện được tự chứng nhận xuất xứ thuộc Bộ hay UBND cấp tỉnh, tránh lúng túng trong quá trình thực hiện.

Đối với Điều 35 về kiểm tra, xác minh xuất xứ hàng hóa, đại biểu đánh giá việc bổ sung hoạt động xác minh là phù hợp, bởi chỉ kiểm tra tính hợp lệ của giấy chứng nhận chưa đủ để làm rõ xuất xứ thực tế của hàng hóa.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ căn cứ tiến hành xác minh theo nguyên tắc quản lý rủi ro, chẳng hạn khi phát hiện dấu hiệu rủi ro từ dữ liệu quản lý, có thông tin về vi phạm do cơ quan có thẩm quyền cung cấp hoặc thông tin trao đổi từ cơ quan nước ngoài.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu cũng đề nghị bổ sung cơ chế chia sẻ dữ liệu, kế thừa và sử dụng kết quả kiểm tra giữa cơ quan thuộc Bộ Công Thương và cơ quan hải quan. Theo đại biểu, nếu một cơ quan đã kiểm tra xuất xứ hàng hóa nhưng cơ quan khác tiếp tục kiểm tra cùng nội dung sẽ gây trùng lặp, ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.

Đặc biệt, đại biểu lưu ý cần bảo đảm hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp trong quá trình xác minh xuất xứ. Việc xác minh có thể kéo dài, thậm chí một đến hai năm; nếu trong thời gian này doanh nghiệp bị ngừng cấp C/O thì hoạt động xuất khẩu sẽ chịu ảnh hưởng lớn.

Do đó, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị nghiên cứu bổ sung nguyên tắc không để quá trình xác minh làm gián đoạn việc cấp C/O và hoạt động bình thường của doanh nghiệp. Theo đại biểu, những nguyên tắc liên quan trực tiếp đến quyền lợi doanh nghiệp cần được quy định ngay trong Luật, thay vì chỉ giao Chính phủ quy định chi tiết tại nghị định.

Liên quan đến Điều 51 về hoạt động gia công cho thương nhân nước ngoài, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu đồng tình với việc tạo điều kiện để thương nhân chủ động thực hiện hoạt động gia công, không phải thực hiện thủ tục xin phép như trước. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần bổ sung các biện pháp kiểm soát nhằm ngăn ngừa hành vi lợi dụng gia công, lắp ráp đơn giản để gian lận xuất xứ hàng hóa.

Theo đại biểu, nếu doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện, chỉ thực hiện một số công đoạn lắp ráp tại Việt Nam mà không làm thay đổi bản chất sản phẩm nhưng vẫn được xác nhận xuất xứ Việt Nam để xuất khẩu, hàng hóa có thể đối mặt với các biện pháp thương mại bất lợi từ nước nhập khẩu.

Từ đó, ĐBQH Hoàng Minh Hiếu đề nghị bổ sung 3 nguyên tắc: hoạt động gia công không đương nhiên làm thay đổi xuất xứ hàng hóa, việc xác nhận xuất xứ Việt Nam phải căn cứ vào bản chất quá trình gia công, sản xuất; thương nhân phải kê khai trung thực quá trình gia công, lưu giữ hồ sơ, dữ liệu phục vụ kiểm tra, xác minh; đồng thời có trách nhiệm khai báo thông tin trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan hải quan để phục vụ công tác quản lý, kiểm tra.

Bên cạnh các nội dung về quản lý ngoại thương, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cũng góp ý về kỹ thuật lập pháp, bày tỏ băn khoăn trước việc dự thảo thay thế tên gọi cụ thể của các Bộ bằng những cách diễn đạt khái quát như cơ quan được Chính phủ giao quản lý ngành, lĩnh vực.

Theo đại biểu, cách quy định này khiến văn bản khó đọc, khó tiếp cận và thiếu thống nhất khi cùng một lĩnh vực quản lý được diễn đạt bằng những tên gọi khác nhau. Việc không nêu trực tiếp tên cơ quan có thể gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp trong tra cứu, xác định thẩm quyền và thực hiện thủ tục.

Cho rằng tổ chức bộ máy sau sắp xếp đã có tính ổn định tương đối, đồng thời việc sửa đổi, bổ sung luật hiện nay có thể được thực hiện nhanh chóng khi cần thiết, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị cân nhắc lợi ích và chi phí của việc thay đổi đồng loạt cách gọi tên các cơ quan trong văn bản pháp luật. Theo đại biểu, nên tiếp tục sử dụng tên gọi cụ thể của các Bộ để bảo đảm tính rõ ràng, thống nhất và thuận lợi trong quá trình áp dụng pháp luật.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy