Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự họp thẩm tra 2 dự án Luật

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi chủ trì phiên họp.

Tham dự phiên họp có đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; đại diện lãnh đạo Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng; đại diện Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Chính phủ, các bộ ngành, Kiểm toán Nhà nước, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đại diện UBND thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Bắc Ninh và Huế.

Điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất để phát triển nhà ở cho thuê

Báo cáo những nội dung tiếp tục được hoàn thiện tại dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, dự thảo Luật đã tiếp thu, hoàn thiện nhiều quy định về phạm vi điều chỉnh; giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai và quỹ đất thanh toán cho hợp đồng BT.

Về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo Luật tiếp tục hoàn thiện các quy định về tách thửa, hợp thửa; công chứng, chứng thực hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất và điều kiện thực hiện quyền đối với đất thuê trả tiền hằng năm, bảo đảm không bỏ sót các quyền đã được quy định tại Luật Đất đai năm 2024.

Đối với thu hồi đất, dự thảo Luật hoàn thiện quy định về thu hồi đất để thực hiện dự án vùng phụ cận, công trình kết cấu hạ tầng; yêu cầu danh mục dự án, công trình thuộc trường hợp thu hồi đất phải được HĐND cấp tỉnh thông qua. Đồng thời, hoàn thiện quy định về thu hồi đất do không sử dụng hoặc chậm sử dụng đất; bỏ trường hợp Nhà nước thu hồi đất để tạo quỹ đất thanh toán dự án theo hợp đồng BT và thu hồi đất thực hiện dự án trung tâm logistics, phục vụ cảng biển, cảng hàng không, cảng thủy nội địa có quy mô sử dụng đất trên 50 ha.

Dự thảo Luật cũng bổ sung, hoàn thiện quy định về hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã ứng trước đối với dự án đầu tư bị chấm dứt hoạt động; hoán đổi diện tích đất ở bị thu hồi sang diện tích của thửa đất khác thuộc quyền sở hữu của người sử dụng đất trong cùng địa bàn cấp xã.

Các đại biểu ghi nhận nỗ lực tiếp thu, chỉnh lý của cơ quan chủ trì soạn thảo, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, kịp thời thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng.

Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Nhà ở và các luật liên quan như Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản, Luật Dầu khí. Những quy định chuyển tiếp cũng cần được rà soát, hoàn thiện để tránh khoảng trống pháp lý.

Đối với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), một số ý kiến quan tâm về quản lý, sử dụng đất của doanh nghiệp cổ phần hóa. Các ý kiến này cho rằng quy định tại dự thảo Luật chưa tháo gỡ triệt để khó khăn, lúng túng của các địa phương. Vì vậy, cần nghiên cứu bổ sung quy định cho phép doanh nghiệp tiếp tục sử dụng đất phù hợp với mục đích sử dụng tài sản và phần vốn được giao trên tài sản đã hình thành từ khi còn là doanh nghiệp nhà nước.

Một số ý kiến đề nghị, cần rà soát, nghiên cứu chính sách phù hợp để khắc phục tình trạng phần đất vườn, ao nằm trong cùng thửa đất có nhà ở, khi Nhà nước thu hồi đất thường hay bị đánh đồng thành đất nông nghiệp trồng lúa hoặc trồng màu. Sự chênh lệch quá lớn này là nguyên nhân chính khiến nhân dân không đồng thuận khi nhà nước thu hồi đất.

Bên cạnh đó, các đại biểu đề nghị cụ thể hóa đầy đủ hơn yêu cầu tại Nghị quyết số 21-NQ/TW, nhất là chính sách điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất để phát triển nhà ở cho thuê và thực hiện chính sách an sinh xã hội, bảo đảm đồng bộ với dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi). Nguồn vốn nhà nước từ quỹ nhà ở được kỳ vọng bổ sung nguồn lực quan trọng cho phát triển nhà ở cho thuê trong thời gian tới.

Không hồi tố bất lợi và tuyệt đối không hợp pháp hóa sai phạm

Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên ghi nhận nỗ lực của cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan chủ trì thẩm tra và các cơ quan liên quan trong quá trình nghiên cứu, phối hợp chỉnh lý hai dự thảo luật. Tuy nhiên, một số nội dung vẫn chưa được tiếp thu đầy đủ, nhất là các yêu cầu tại Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương.

Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện các dự thảo Luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là những nội dung đã được Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và cấp có thẩm quyền chỉ đạo về đất đai, kinh doanh bất động sản.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, nhiều vướng mắc trong thực tiễn đã được nhận diện rõ; vấn đề quan trọng hiện nay là thể chế hóa như thế nào để giải quyết căn bản những bất cập do quy định pháp luật gây ra. Do vậy, dự thảo Luật phải tháo gỡ triệt để những vướng mắc trong thực tiễn đã được nhìn thấy và chỉ ra.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, không thể chỉ đưa tinh thần, chủ trương vào luật một cách khái quát rồi để những nội dung quan trọng cho nghị định, thông tư hướng dẫn. Các nguyên tắc, chính sách cốt lõi và những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp, phải được quy định rõ ngay trong luật.

Cùng với chuyển mạnh sang tư duy quản trị hiện đại về đất đai, phát triển thị trường bất động sản lành mạnh, bền vững, cần thực hiện nghiêm yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng pháp luật.

Đặc biệt, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu nhận diện kỹ những quy định có nguy cơ tạo kẽ hở cho cơ chế xin - cho, thông đồng trong đấu giá đất, trục lợi chính sách, hình thành lợi ích nhóm hoặc gây thất thu ngân sách nhà nước. Việc tháo gỡ khó khăn phải đi đôi với phòng ngừa hành vi lợi dụng chính sách để trục lợi, làm thất thoát nguồn lực.

Về tính đồng bộ của hệ thống pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát chặt chẽ mối liên hệ giữa Luật Đất đai, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Nhà ở, tránh chồng chéo, mâu thuẫn khi thực hiện.

“Nếu phát hiện quy định có nguy cơ phát sinh cơ chế xin - cho hoặc bất cập vượt thẩm quyền, cơ quan thẩm tra và các cơ quan liên quan phải thẳng thắn báo cáo, đề xuất xử lý, không được giấu giếm. Chủ động nhận diện, xử lý hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền về những vấn đề chưa phù hợp là trách nhiệm của các cơ quan tham gia xây dựng pháp luật. Nếu phát hiện bất cập nhưng không báo cáo, để sai sót tiếp diễn, trách nhiệm sẽ thuộc về cá nhân, cơ quan liên quan”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về điều kiện thi hành, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu việc phân cấp, phân quyền phải gắn với quy định rõ thẩm quyền, nguồn lực, năng lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát, nhất là ở cấp cơ sở. Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai, nhà ở và thị trường bất động sản cần trở thành nền tảng cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực này.

Các quy định chuyển tiếp phải bảo đảm quyền hợp pháp đã được xác lập, không gây xáo trộn, không hồi tố bất lợi và tuyệt đối không hợp pháp hóa sai phạm. Các nghị định, thông tư hướng dẫn cũng phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm triển khai đồng bộ khi luật có hiệu lực.

Thanh Hải; Ảnh: Hồ Long