Chuyển trọng tâm quản lý sang tính trung thực của giá niêm yết

Cân nhắc lược bỏ quy định “có thời hạn” trong độc quyền nhà nước

Các đại biểu tán thành với việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và cho rằng, việc tích hợp sửa đổi đồng thời 4 đạo luật cốt lõi này thể hiện quyết tâm rất lớn của Chính phủ trong việc tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, nhằm kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, linh hoạt.

Tuy nhiên, đây đều là những đạo luật có tác động sâu rộng đến toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng triệu doanh nghiệp và người tiêu dùng. Do đó, các đại biểu đề nghị rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất, khả thi, tránh tạo ra các khoảng trống pháp lý mới là yêu cầu tối quan trọng.

Quan tâm đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, ĐBQH Leo Thị Lịch (TP. Bắc Ninh) đề nghị, khi sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật cần đồng bộ với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Nêu thực tế còn lỗ hổng trong việc kiểm định các sản phẩm bán online trên môi trường số, đại biểu Leo Thị Lịch cho biết, có trường hợp, sản phẩm đến tay người tiêu dùng không đúng như chất lượng quảng cáo. Do vậy, cần làm rõ việc thông tin cho người tiêu dùng đối với sản phẩm bán online như thế nào. Đồng thời, rõ vai trò của cấp xã trong việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, nhất là cơ chế kiểm tra và cơ chế hậu kiểm.

Đối với độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, ĐBQH Nguyễn Như So (TP. Bắc Ninh) đề nghị cần đánh giá thận trọng việc dự thảo luật lược bỏ quy định “có thời hạn” trong độc quyền nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Như So nêu rõ, trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, độc quyền nhà nước có thể là công cụ cần thiết để bảo vệ quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia, nhưng cũng đồng nghĩa với việc hạn chế tự do kinh doanh và cạnh tranh trên thị trường. Vì vậy, việc xác lập độc quyền không chỉ cần có căn cứ chính đáng, mà còn phải được giới hạn và kiểm soát chặt chẽ trong quá trình duy trì.

Minh chứng từ thực tiễn quản lý vàng, đại biểu phân tích, khi điều kiện thị trường và yêu cầu quản lý thay đổi, Nhà nước đã điều chỉnh cơ chế quản lý theo hướng chuyển từ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng sang cơ chế cấp phép có điều kiện đối với các doanh nghiệp, ngân hàng đáp ứng yêu cầu theo quy định. Điều này cho thấy, một cơ chế quản lý phù hợp ở giai đoạn này chưa chắc còn tối ưu ở giai đoạn khác; chính sách cần có khả năng được rà soát, điều chỉnh trên cơ sở thực tiễn.

“Nếu bỏ yêu cầu về thời hạn mà không thiết lập cơ chế rà soát tương ứng, độc quyền có nguy cơ tồn tại theo quán tính quản lý, ngay cả khi căn cứ thực tiễn để duy trì đã thay đổi. Khi đó, công cụ vốn nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia có thể vô tình trở thành rào cản đối với cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực xã hội”, đại biểu nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị giữ nguyên yêu cầu độc quyền nhà nước phải có thời hạn; trường hợp không quy định thời hạn cụ thể trong Luật Thương mại, cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ với tiêu chí đánh giá, thẩm quyền và trách nhiệm rõ ràng. Độc quyền không nhất thiết phải chấm dứt sau một thời gian cố định, nhưng phải được tiếp tục duy trì trên cơ sở chứng minh được sự cần thiết. Đây không chỉ là yêu cầu bảo đảm quyền tự do kinh doanh, mà còn là nguyên tắc quản trị nhà nước hiện đại.

Không kiểm soát cứng mức giảm giá

Cho rằng cần xem xét lại quy định cụ thể hạn mức tối đa về giá trị khuyến mại và mức giảm giá trong dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Như So lưu ý, quy định áp một mức trần khuyến mại bằng mệnh lệnh hành chính có thể không còn phù hợp với phương thức vận hành của thị trường hiện nay, nhất là trong kinh tế số và thương mại điện tử.

Trên các nền tảng như Shopee, Lazada, TikTok Shop..., khuyến mại được tổ chức theo thời gian thực, theo từng chiến dịch, từng nhóm khách hàng và thường có sự tham gia của nhiều bên. Cấu thành của một ưu đãi giảm giá hiện nay không chỉ do người bán quyết định, mà là sự đồng tài trợ phức hợp giữa người bán - sàn giao dịch - đơn vị thanh toán.

Đại biểu thẳng thắn, nếu áp dụng một mức trần cứng, pháp luật rất khó bao quát các mô hình kinh doanh và phương thức kích cầu ngày càng đa dạng, đồng thời có thể làm giảm tính linh hoạt của doanh nghiệp và hạn chế khả năng hình thành các mô hình khuyến mại mới.

Quan trọng hơn, đại biểu Nguyễn Như So chỉ rõ, quy định đặt ra vấn đề về tính khả thi trong khâu giám sát và thi hành. Với hàng triệu mặt hàng và hàng trăm nghìn giao dịch phát sinh mỗi giây trên không gian mạng, việc cơ quan nhà nước tổ chức kiểm tra, bóc tách giá trị thực của từng quà tặng hay phần trăm giảm giá là điều bất khả thi về mặt nguồn lực. Chi phí tuân thủ của doanh nghiệp và chi phí thanh tra của Nhà nước sẽ cực kỳ tốn kém nhưng hiệu quả quản lý khó tương xứng.

Mặt khác, việc áp trần không giải quyết được bản chất của gian lận khuyến mại. Doanh nghiệp có thể điều chỉnh giá niêm yết trước khi giảm giá, hoặc thiết kế ưu đãi dưới nhiều hình thức khác nhau, khiến mức giảm trên giấy tờ vẫn nằm trong giới hạn nhưng giá trị ưu đãi thực tế không phản ánh đúng bản chất.

Do đó, thay vì kiểm soát cứng mức giảm giá, đại biểu kiến nghị, cần chuyển trọng tâm quản lý sang tính trung thực của giá niêm yết, thông tin khuyến mại và hành vi gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng; kết hợp hậu kiểm, dữ liệu số và chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi gian lận. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm kỷ cương thị trường, bảo vệ người tiêu dùng, vừa tạo không gian để doanh nghiệp chủ động đổi mới phương thức kinh doanh và thích ứng với sự phát triển nhanh của thương mại điện tử.

Hoàng Ngọc