Tạo động lực phát triển các lĩnh vực văn hóa, du lịch

Hoàn thiện quy định về thư viện, điện ảnh, di sản và quảng cáo ngoài trời

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo và Luật Báo chí, ĐBQH Nguyễn Hoàng Trường đề nghị làm rõ trách nhiệm, nguồn lực khi phân cấp nhiệm vụ thư viện cho cấp xã; hoàn thiện cơ chế hỗ trợ sản xuất phim, tu bổ di tích xuống cấp và xây dựng công cụ quản lý quảng cáo ngoài trời thay thế quy hoạch.

Theo đó, về phân cấp và nguồn lực, ĐBQH Nguyễn Hoàng Trường cho rằng, các quy định sửa đổi Luật Thư viện cần tính đến năng lực thực hiện của chính quyền cấp xã, nhất là khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo dự thảo, thư viện cấp xã phải tiếp nhận chức năng luân chuyển tài nguyên thông tin, hỗ trợ chuyên môn, nghiệp vụ cho mạng lưới không gian đọc cơ sở. Đồng thời, UBND cấp xã tiếp nhận thông báo thành lập, sáp nhập, giải thể các thư viện mầm non, phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, thư viện cộng đồng, tư nhân trên địa bàn và chịu trách nhiệm hậu kiểm, đình chỉ hoạt động.

Tuy nhiên, theo đại biểu, tại các đô thị đặc thù như Hà Nội, việc chuyển toàn bộ trách nhiệm theo dõi mạng lưới thư viện trường học và cơ sở từ cấp huyện về cấp xã tạo áp lực lớn. Công chức cấp xã vốn đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, trong khi thiếu chuyên môn sâu về thư viện để thẩm tra điều kiện, tiêu chuẩn và thực hiện hậu kiểm nghiệp vụ. Bên cạnh đó, việc tiếp nhận tài nguyên thông tin từ thư viện cấp huyện mà thiếu kho lưu trữ, kinh phí số hóa có thể khiến tài liệu hư hại hoặc không được khai thác hiệu quả.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị giao cơ quan chuyên môn về văn hóa cấp tỉnh, thành phố tiếp nhận thông báo và thực hiện hậu kiểm đối với thư viện của cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trường liên cấp quy mô lớn hoặc thư viện tư nhân quy mô liên xã. Đồng thời, cần bổ sung nguyên tắc tại khoản 4 Điều 50, quy định chính quyền cấp tỉnh có trách nhiệm bảo đảm kinh phí ngân sách, quỹ đất và tổ chức tập huấn nghiệp vụ thư viện định kỳ cho cán bộ cấp xã khi tiếp nhận nhiệm vụ từ cấp huyện.

Về lĩnh vực điện ảnh, đại biểu đề cập quy định tại Điều 4 dự thảo sửa đổi khoản 5a, khoản 6 Điều 14 Luật Điện ảnh, theo đó Nhà nước bảo đảm hoặc hỗ trợ ngân sách để sản xuất phim phục vụ nhiệm vụ chính trị quốc gia, bộ, ngành và địa phương. Đại biểu đánh giá đây là bước đột phá nhằm tạo đòn bẩy xã hội hóa. Tuy nhiên, quy định còn chung chung, có thể phát sinh rủi ro về bản quyền và cơ chế thu hồi vốn.

Cụ thể, khi Nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí, dưới 50%, cần làm rõ chủ sở hữu quyền tác giả, quyền tài sản đối với tác phẩm và quyền phát sóng miễn phí phục vụ tuyên truyền nhiệm vụ chính trị của địa phương. Dự thảo cũng chưa quy định cơ chế phân chia doanh thu, hoàn trả ngân sách nếu phim tạo ra lợi nhuận thương mại.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc tại khoản 5a Điều 14: đối với dự án phim có vốn hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, quyền sở hữu, quyền khai thác phục vụ nhiệm vụ chính trị và tỷ lệ phân chia doanh thu thương mại phải được xác định tương ứng với tỷ lệ góp vốn theo hợp đồng, do Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với việc tu bổ di tích xuống cấp khi chưa có quy hoạch được duyệt, quy định tại Điều 5 dự thảo sửa đổi khoản 1 Điều 35 Luật Di sản văn hóa, đại biểu cho rằng việc cho phép lập dự án tu bổ trong trường hợp cấp thiết sẽ giúp kịp thời cứu vãn các công trình xuống cấp, nhưng cần có điều kiện chặt chẽ để tránh lợi dụng tính cấp bách làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích.

"Chỉ nên lập dự án đối với các hạng mục cấp bách bị hư hỏng trực tiếp; hồ sơ phải có báo cáo đánh giá hiện trạng chi tiết và ý kiến thẩm định chuyên môn của Hội đồng di sản văn hóa trước khi cơ quan có thẩm quyền xác nhận", ĐBQH Nguyễn Hoàng Trường nhấn mạnh

Đối với Hà Nội, đại biểu đề nghị phân cấp cho Chủ tịch UBND thành phố quyết định xác nhận tình trạng xuống cấp cấp thiết và phê duyệt phương án tu bổ cấp thiết đối với di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn, bao gồm cả Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, sau khi có ý kiến thỏa thuận chuyên môn bằng văn bản của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Theo đại biểu, việc này sẽ rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, đồng thời phát huy thẩm quyền đặc thù theo Luật Thủ đô.

Xây dựng công cụ quản lý quảng cáo ngoài trời thay thế quy hoạch

Về quảng cáo ngoài trời, ĐBQH Nguyễn Hoàng Trường cho rằng việc bãi bỏ quy hoạch quảng cáo ngoài trời là phù hợp với yêu cầu thống nhất với Luật Quy hoạch, do loại quy hoạch này không thuộc hệ thống quy hoạch quốc gia. Tuy nhiên, nếu bãi bỏ quy hoạch mà không có công cụ quản lý thay thế hiệu quả, có thể dẫn đến mất mỹ quan đô thị, mất an toàn giao thông và che khuất tầm nhìn di tích văn hóa. Trong khi đó, dự thảo chưa xác định rõ công cụ quản lý không gian quảng cáo thay thế, như quy chế quản lý kiến trúc, đề án vị trí tuyên truyền, cổ động trực quan hay quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành.

Đại biểu cũng lưu ý vấn đề chuyển tiếp và bảo đảm thẩm quyền đặc thù của Hà Nội theo Luật Thủ đô. Thành phố đã phê duyệt quy hoạch quảng cáo ngoài trời và triển khai các đề án quản lý bảng, biển, màn hình LED kích thước lớn gắn với kiến trúc đô thị. Nếu các quy hoạch này bị bãi bỏ ngay khi Luật có hiệu lực, doanh nghiệp đã trúng thầu vị trí quảng cáo có thể gặp vướng mắc khi xin cấp giấy phép xây dựng công trình quảng cáo, do Điều 31 Luật Quảng cáo hiện hành căn cứ vào quy hoạch.

Vì vậy, đại biểu đề nghị giao UBND cấp tỉnh ban hành “Quy chế quản lý phương tiện quảng cáo ngoài trời và vị trí không gian quảng cáo”, tích hợp trong Quy chế quản lý kiến trúc đô thị, nông thôn của địa phương làm căn cứ cấp phép xây dựng công trình quảng cáo.

Đồng thời, cần bổ sung điều khoản chuyển tiếp tại Điều 8, cho phép các quy hoạch quảng cáo ngoài trời đã được phê duyệt tiếp tục áp dụng đến khi địa phương ban hành quy chế quản lý kiến trúc hoặc quy định thay thế, nhưng không quá ngày 31/12/2028. Đối với Hà Nội, đại biểu đề nghị khẳng định nguyên tắc ưu tiên thực hiện thẩm quyền đặc thù theo Luật Thủ đô và nghị quyết chuyên đề của HĐND thành phố trong quản lý vị trí, kích thước, hình thức quảng cáo ngoài trời tại các khu vực bảo vệ không gian văn hóa, bảo tồn di sản của Thủ đô.

Phát huy tiềm năng du lịch biển, đảo

Góp ý Điều 2 của dự thảo Luật về sửa đổi Luật Du lịch năm 2017, ĐBQH Tạ Đình Thi tập trung vào hai nhóm vấn đề: phát huy tiềm năng du lịch biển, đảo và thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong phát triển du lịch.

Theo đó, về phát triển du lịch biển, đại biểu thống nhất với việc sửa đổi Điều 3 và các Điều 50, 51, 52, 56 theo hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục công nhận điểm du lịch, khu du lịch và hạng cơ sở lưu trú. Theo đại biểu, đây là điều kiện cần để du lịch biển phát triển nhanh, thu hút các dự án nghỉ dưỡng, du lịch tàu biển và du lịch đảo quy mô lớn.

Tuy nhiên, để du lịch biển thực sự trở thành động lực đột phá, đại biểu đề nghị thể chế hóa cụ thể hơn các định hướng tại Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Nghị quyết số 139/2024/QH15 về Quy hoạch không gian biển quốc gia và Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới.

Cụ thể, cần bổ sung vào Điều 3 khái niệm “du lịch biển, đảo” và “sản phẩm du lịch biển, đảo”. Tại Điều 18 và Điều 19, cần quy định rõ chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đối với các khu du lịch quốc gia ven biển, hải đảo; phát triển du lịch tàu biển, du lịch sinh thái biển gắn với bảo tồn hệ sinh thái; kết nối các tuyến du lịch giữa đất liền với đảo gần bờ, xa bờ; khuyến khích du lịch cộng đồng tại các đặc khu như Cô Tô, Vân Đồn, Cát Hải, Lý Sơn, Phú Quý, Kiên Hải và Phú Quốc.

"Đề nghị bổ sung nguyên tắc phát triển du lịch biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền biển, đảo và bảo tồn đa dạng sinh học; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng du lịch đơn thuần", ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), đại biểu Tạ Đình Thi đánh giá dự thảo đã có những điều chỉnh quan trọng, như quy định chương trình du lịch được thể hiện bằng văn bản hoặc dữ liệu điện tử tại khoản 8 Điều 3; thẻ hướng dẫn viên điện tử có giá trị pháp lý như thẻ vật lý tại khoản 4 Điều 58 và các quy định về mẫu thẻ, hồ sơ điện tử. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng bổ sung tại Điều 4 nguyên tắc phát triển du lịch gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển du lịch thông minh và du lịch xanh, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị bổ sung điều khoản riêng về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình kinh doanh du lịch mới tại Chương VII về xúc tiến du lịch, quỹ hỗ trợ phát triển du lịch hoặc Điều 5 về chính sách phát triển du lịch.

Theo đó, cần cho phép thí điểm có thời hạn, có giám sát đối với các nền tảng du lịch trực tuyến xuyên biên giới; mô hình kinh tế chia sẻ trong lưu trú; kinh tế đêm; tổ hợp du lịch, văn hóa, thể thao, giải trí, mua sắm; du lịch tàu biển, du lịch y tế, du lịch thể thao mạo hiểm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản trị điểm đến.

Cơ chế này cần quy định rõ phạm vi, thời hạn thử nghiệm, cơ quan chủ trì phê duyệt, tiêu chí đánh giá, cơ chế hậu kiểm, giám sát, xử lý rủi ro và phương thức chuyển hóa kết quả thử nghiệm thành quy định chính thức. Theo đại biểu, đây là hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 26-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW về việc cho phép thí điểm đối với những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về xây dựng, vận hành nền tảng số du lịch quốc gia và cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia, bảo đảm kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, tài nguyên và môi trường biển, đồng thời bảo đảm an ninh dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Về nguồn lực thực hiện, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị bổ sung chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai và hỗ trợ khởi nghiệp đối với doanh nghiệp du lịch chuyển đổi số, đầu tư hạ tầng số và phát triển sản phẩm du lịch sáng tạo. Đồng thời, cần bổ sung vào Điều 74 trách nhiệm phối hợp của các bộ liên quan trong hỗ trợ chuyển đổi số ngành du lịch, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu du lịch.

Phi Long