Làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế ở cấp xã
Tiếp tục Kỳ họp thứ Hai, sáng nay, 20/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về: dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội và dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).
Thảo luận tại Tổ 2, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), các đại biểu bày tỏ nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật, đánh giá dự thảo Luật đã thể chế hóa tương đối đầy đủ chủ trương của Đảng về công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế.
Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền cấp xã; hoàn thiện cơ chế thông tin, báo cáo và tăng cường phối hợp liên ngành nhằm bảo đảm các thỏa thuận quốc tế được ký kết, thực hiện đúng thẩm quyền, hiệu quả, phù hợp yêu cầu quản lý đối ngoại.
Quy định rõ trách nhiệm, phạm vi hợp tác của cấp xã
ĐBQH Trần Anh Tuấn đề nghị làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan tham mưu và UBND cấp xã trong quá trình chuẩn bị, ký kết, tổ chức thực hiện và theo dõi việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế.
Theo đại biểu, người ký kết và người trực tiếp tổ chức thực hiện có thể là những chủ thể khác nhau, với trách nhiệm khác nhau. Vì vậy, Luật cần quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, bảo đảm thống nhất trong quá trình triển khai và nâng cao hiệu quả thực hiện các thỏa thuận hợp tác.
Đại biểu Trần Anh Tuấn cũng đề nghị bổ sung trong luật các giới hạn, tiêu chí cơ bản đối với cấp xã như: phạm vi hợp tác phải gắn với chức năng, nhiệm vụ, khả năng bố trí nguồn lực và yêu cầu quản lý đối ngoại.
Về chế độ thông tin, báo cáo trong quản lý, theo dõi thỏa thuận quốc tế, đại biểu cho rằng, việc gửi bản sao văn bản hoặc chỉ báo cáo khi có yêu cầu như quy định tại dự thảo Luật là chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý. Cơ quan quản lý cần nắm được những thỏa thuận đang có hiệu lực, chủ thể chịu trách nhiệm chính, tiến độ, kết quả thực hiện và những khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Trong bối cảnh chuyển đổi số được đẩy mạnh, đại biểu Trần Anh Tuấn đề nghị quy định chế độ thông tin, báo cáo đầy đủ, thường xuyên, liên tục về tình hình thực hiện thỏa thuận quốc tế. Đây là cơ sở phục vụ công tác hậu kiểm, giúp cơ quan quản lý kịp thời phát hiện, xử lý vướng mắc, bảo đảm các thỏa thuận được triển khai hiệu quả.
Về nguyên tắc phối hợp quy định tại Điều 19, Điều 20 của dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết thủ tục ký kết đối với các bộ, chính quyền cấp tỉnh, thay vì quy định trực tiếp trong Luật việc lấy ý kiến Bộ Ngoại giao như hiện hành.
Đại biểu Trần Anh Tuấn cho rằng, việc giao Chính phủ quy định chi tiết tạo sự linh hoạt, thuận lợi cho các cơ quan địa phương, tuy nhiên, cần phân biệt rõ tính chất của từng loại thỏa thuận, chẳng hạn thỏa thuận về công tác chuyên môn hay thỏa thuận mang tính chất đối ngoại ở tầm quốc gia, để xác định trường hợp nào cần có ý kiến của Bộ Ngoại giao trước khi ký kết.
Nêu thực tế, ranh giới giữa các vấn đề trong thỏa thuận quốc tế có thể rất mong manh, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ, xác định rõ nguyên tắc phân định và cơ chế phối hợp; quy định cụ thể những trường hợp phải lấy ý kiến Bộ Ngoại giao để địa phương biết, chủ động phối hợp ngay từ đầu, đồng thời xác định rõ những nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của địa phương.
Có như vậy mới phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, giúp địa phương chủ động và thực hiện tốt các thỏa thuận hợp tác quốc tế", đại biểu Trần Anh Tuấn nhấn mạnh.
Cần quy định bắt buộc lấy ý kiến cơ quan có thẩm quyền với các thỏa thuận liên quan đến biên giới, quốc phòng, an ninh
ĐBQH Nguyễn Thành Tâm đánh giá cao việc dự thảo Luật mở rộng các chủ thể được ký kết thỏa thuận quốc tế tại Điều 2, bao gồm ban quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất, đơn vị sự nghiệp công lập và cấp xã, trong đó có các xã biên giới.
Từ thực tiễn công tác tại địa phương biên giới, đại biểu cho biết, hằng năm, các xã biên giới thường tổ chức gặp mặt, đối thoại, giao lưu với các xã của nước bạn, nhưng cũng chưa có cơ chế đầy đủ. Việc mở rộng chủ thể ký kết thỏa thuận quốc tế như dự thảo Luật, theo đại biểu, sẽ góp phần tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn, đáp ứng nhu cầu hợp tác ngày càng tăng, nhất là trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thành Tâm cho rằng, cần quy định rõ phạm vi, điều kiện và trách nhiệm ký kết thỏa thuận quốc tế của cấp xã, đặc biệt tại địa bàn biên giới. Các hoạt động hợp tác về thương mại biên giới, giao lưu nhân dân, phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên nước tuy chủ yếu mang tính dân sự, kinh tế nhưng có thể liên quan trực tiếp đến quản lý, bảo vệ biên giới, quốc phòng, an ninh, trật tự và quan hệ với nước láng giềng.
Do đó, đại biểu đề nghị chỉnh lý Điều 20 theo hướng: xác định rõ phạm vi nội dung cấp xã được ký kết; quy định bắt buộc lấy ý kiến cơ quan có thẩm quyền đối với các thỏa thuận liên quan đến biên giới, quốc phòng, an ninh. Đồng thời, cần phân định trách nhiệm giữa Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong việc quyết định cho phép ký kết và Chủ tịch UBND cấp xã trong việc trực tiếp tổ chức thực hiện. Những nguyên tắc cơ bản này cần được quy định ngay trong Luật, không nên giao cho Nghị định hoặc văn bản hướng dẫn quy định.
Đối với việc lấy ý kiến về đề xuất thỏa thuận quốc tế tại Điều 22, dự thảo Luật yêu cầu lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh khi thỏa thuận có nội dung liên quan. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thành Tâm cho biết, không phải thỏa thuận nào cũng tiềm ẩn nguy cơ đối với quốc phòng, an ninh; nguy cơ có thể không thể hiện trực tiếp qua tên gọi hoặc nội dung được thể hiện trong thỏa thuận.
Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 1 Điều 22 theo hướng: lấy ý kiến đối với cả những thỏa thuận có khả năng tác động đến chủ quyền, lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh.
Tại khoản 3 Điều 22, đại biểu đề nghị quy định trường hợp bắt buộc phải đánh giá liên ngành đối với thỏa thuận nhạy cảm, phức tạp hoặc có rủi ro cao. "Trường hợp cơ quan chuyên môn cảnh báo nguy cơ nghiêm trọng mà cơ quan đề xuất chưa thống nhất thì phải báo cáo cấp có thẩm quyền quyết định trước khi ký kết", đại biểu Nguyễn Thành Tâm nhấn mạnh.
Dự thảo Luật hiện cũng quy định việc "có thể thành lập tổ công tác liên ngành". Đối với những trường hợp có liên quan đến các vấn đề nêu trên, đại biểu Nguyễn Thành Tâm đề nghị cần quy định theo hướng "bắt buộc thành lập tổ công tác liên ngành" để các cơ quan chuyên môn cùng tham gia, bảo đảm sự thống nhất trước khi cơ quan đề xuất triển khai thực hiện thỏa thuận.
