Cân nhắc mở rộng điều kiện trở thành luật sư, bảo đảm chất lượng hành nghề

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự thảo luận tổ.

Cân nhắc mở rộng điều kiện trở thành luật sư đối với người không có bằng cử nhân luật

Quan tâm đến quy định về tiêu chuẩn, điều kiện trở thành luật sư, ĐBQH Bùi Quang Huy (Gia Lai) đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc kỹ việc mở rộng điều kiện theo hướng cho phép người không có bằng cử nhân luật nhưng có bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ luật được trở thành luật sư.

Theo đại biểu, quá trình đào tạo cử nhân luật có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành tư duy pháp lý, phương pháp tiếp cận và kỹ năng nghề nghiệp của người học. Ngay từ những năm đầu đại học, sinh viên luật đã được trang bị kiến thức nền tảng về lý luận chung về nhà nước và pháp luật, các ngành luật nội dung, luật hình thức cùng nhiều môn học bổ trợ như tâm lý học, tội phạm học, pháp y và các lĩnh vực liên quan.

Đây là quá trình đào tạo có hệ thống, xuyên suốt nhiều năm, không chỉ giúp người học tích lũy kiến thức chuyên môn mà còn hình thành phương pháp nghiên cứu, phân tích và vận dụng pháp luật trong thực tiễn.

Trong khi đó, đối với người tốt nghiệp đại học ở các chuyên ngành khác như kinh tế, xã hội học hoặc một số ngành thuộc khối khoa học xã hội, việc học bổ sung một số học phần chuyển đổi để đủ điều kiện theo học thạc sĩ, tiến sĩ luật chưa chắc đã bảo đảm được nền tảng kiến thức pháp luật toàn diện như người được đào tạo cử nhân luật chính quy.

Đại biểu Bùi Quang Huy cho rằng, đây là vấn đề cần được nghiên cứu, đánh giá thấu đáo, bởi hoạt động hành nghề luật sư đòi hỏi kiến thức pháp luật chuyên sâu, toàn diện và khả năng vận dụng pháp luật trong nhiều lĩnh vực.

Mặt khác, nguồn nhân lực được đào tạo chuyên ngành luật hiện nay tương đối dồi dào. Cả nước có nhiều cơ sở giáo dục đại học đào tạo chuyên ngành luật, với số lượng lớn cử nhân luật tốt nghiệp hằng năm. Do đó, nguồn cử nhân luật để tuyển chọn, đào tạo luật sư không phải là vấn đề thiếu hụt đến mức cần thiết phải mở rộng đối tượng theo hướng nêu trên.

Từ những phân tích này, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc mở rộng điều kiện trở thành luật sư, đặc biệt cần làm rõ quy định mới có thực sự góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư hay không.

Liên quan đến người tập sự hành nghề luật sư, đại biểu Bùi Quang Huy đề nghị làm rõ địa vị pháp lý và phạm vi hoạt động của đối tượng này. Theo đại biểu, người tập sự chưa có tư cách luật sư, phải trải qua thời gian tập sự, kiểm tra kết quả tập sự và đáp ứng các điều kiện cần thiết để được cấp chứng chỉ hành nghề.

Đáng chú ý, dự thảo Luật quy định người tập sự hành nghề luật sư được tham gia một số hoạt động tố tụng. Tuy nhiên, pháp luật tố tụng hiện hành chưa có quy định tương ứng về việc người tập sự được tham gia các hoạt động tố tụng với tư cách độc lập. Vì vậy, cần rà soát, đối chiếu kỹ để bảo đảm tính đồng bộ, tránh phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo trong quá trình áp dụng.

Cùng quan tâm đến tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề luật sư, ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) đề nghị chỉnh lý cách diễn đạt tại Điều 7 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, việc sử dụng các cụm từ “người muốn trở thành luật sư” hoặc “người muốn hành nghề luật sư” để xác định đối tượng phải đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện là chưa thực sự chính xác về mặt pháp lý. Bởi đây mới là giai đoạn thể hiện mong muốn của cá nhân, chưa phải thời điểm xác lập đầy đủ tư cách và điều kiện hành nghề.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu cách quy định tương tự đối với các chức danh tư pháp như kiểm sát viên, thẩm phán, điều tra viên; theo hướng xác định rõ “tiêu chuẩn của luật sư” và “điều kiện hành nghề luật sư”, bảo đảm tính chuẩn xác, chặt chẽ và thống nhất.

Bên cạnh đó, đại biểu Phạm Công Nguyên chỉ ra sự chưa thống nhất giữa khoản 2 Điều 17, quy định luật sư có thể hoạt động với tư cách cá nhân, và khoản 3 Điều 7, đặt ra điều kiện liên quan đến việc luật sư phải là thành viên của một tổ chức luật sư. Do đó, cần làm rõ mối quan hệ giữa hai quy định, phân định cụ thể trường hợp được hành nghề với tư cách cá nhân và các điều kiện tương ứng, tránh những cách hiểu khác nhau khi thực hiện.

Đại biểu cũng đề nghị không quy định quá chi tiết trong Luật những nội dung mang tính nghiệp vụ như thông tin khách hàng, giao kết hợp đồng dịch vụ pháp lý, phương thức tính thù lao luật sư. Những nội dung này có thể giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính ổn định, khái quát của Luật và sự linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đối với Chương IV, đại biểu đề nghị nghiên cứu đổi tên thành “Liên đoàn Luật sư và Đoàn Luật sư” để phản ánh chính xác hơn phạm vi, nội dung điều chỉnh.

Nâng cao hiệu quả hành nghề, làm rõ trách nhiệm xã hội của tổ chức luật sư

Góp ý về hoạt động bồi dưỡng, tập huấn đối với luật sư, ĐBQH Bùi Mạnh Khoa (Thanh Hóa) đề nghị cân nhắc bỏ cụm từ “nhận thức chính trị” tại Điểm g Khoản 2 Điều 12 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, hoạt động bồi dưỡng, tập huấn cần tập trung vào những nội dung thiết thực, trực tiếp phục vụ việc nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và chất lượng hành nghề luật sư. Việc quy định quá nhiều nội dung tập huấn, trong đó có những nội dung không trực tiếp gắn với chuyên môn, có thể làm gia tăng thời gian, chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động nghề nghiệp.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, hiệu quả của một số hoạt động tập huấn vẫn còn có những ý kiến khác nhau, không ít nội dung mang tính hình thức, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Trong khi đó, các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đã được phổ biến rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng; đội ngũ luật sư có đủ trình độ và khả năng chủ động nghiên cứu, cập nhật.

Vì vậy, đại biểu Bùi Mạnh Khoa đề nghị rà soát kỹ sự cần thiết của các nội dung tập huấn, bảo đảm hoạt động bồi dưỡng đi vào thực chất, tránh hình thức, tạo điều kiện để luật sư tập trung nâng cao năng lực chuyên môn và chất lượng cung cấp dịch vụ pháp lý.

Về các quy định liên quan đến giấy phép hành nghề, đại biểu đề nghị bổ sung hình thức “hủy bỏ” bên cạnh “thu hồi” tại Điều 14, Điều 20 và khoản 3 Điều 25 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, thực tế có những trường hợp cơ quan có thẩm quyền đã ban hành quyết định thu hồi nhưng không thể thu hồi được giấy phép hoặc giấy chứng nhận đã cấp. Khi đó, giấy tờ vẫn tồn tại và có thể tiếp tục được sử dụng, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Việc bổ sung hình thức hủy bỏ sẽ tạo cơ sở pháp lý để xử lý những trường hợp không thể thu hồi trực tiếp giấy tờ, bảo đảm giấy phép, giấy chứng nhận hoặc giấy đăng ký hoạt động không còn giá trị pháp lý sau khi có quyết định hủy bỏ của cơ quan có thẩm quyền.

Cùng quan tâm đến việc hoàn thiện các quy định của dự thảo Luật, ĐBQH Trần Thế Kính (Thanh Hóa) đề nghị bỏ Khoản 3 Điều 10 về phân định trách nhiệm đánh giá của Hội đồng tuyển chọn luật sư.

Theo quy định tại dự thảo, Chủ tịch Hội đồng chịu trách nhiệm đánh giá về nhận thức chính trị, pháp luật; Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng chịu trách nhiệm đánh giá về đạo đức, ứng xử nghề nghiệp của luật sư.

Đại biểu cho rằng, việc phân định trách nhiệm cụ thể như trên chưa phù hợp, dễ dẫn đến hình thức, bởi đối tượng được đánh giá mới là những người đăng ký tham gia tuyển chọn để trở thành luật sư. Do đó, Luật chỉ nên quy định chung về nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng tuyển chọn luật sư, không cần thiết phân công cụ thể từng nội dung đánh giá cho Chủ tịch và Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng.

Đối với quy định tại điểm c khoản 1 Điều 12 về việc kiến nghị Tòa án, Trọng tài yêu cầu bên thua kiện chi trả toàn bộ hoặc một phần thù lao và chi phí hợp lý để thuê luật sư theo đề nghị của bên còn lại, đại biểu Trần Thế Kính đề nghị cân nhắc kỹ.

Theo đại biểu, về nguyên tắc, tổ chức, cá nhân thuê luật sư để đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải có trách nhiệm chi trả thù lao và các chi phí liên quan. Vì vậy, việc quy định bên thua kiện phải chịu toàn bộ hoặc một phần chi phí thuê luật sư của bên còn lại cần được đánh giá thận trọng, bảo đảm tính hợp lý và phù hợp với thực tiễn.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về cung cấp dịch vụ pháp lý cho quân đội tại khoản 3 Điều 1 và điểm a khoản 1 Điều 16, bởi quy định về cung cấp dịch vụ pháp lý cho các tổ chức, cá nhân nói chung đã có phạm vi bao quát, không nhất thiết phải tách thành một nội dung riêng.

Liên quan đến việc luật sư tham gia thẩm định pháp lý các dự án quan trọng quốc gia, đại biểu đề nghị làm rõ vai trò, phạm vi và trách nhiệm của tổ chức hành nghề luật sư. Theo đại biểu, các dự án này thường liên quan đến nhiều lĩnh vực quan trọng, trong đó có quốc phòng, an ninh, đối ngoại, nên cần xem xét thận trọng, bảo đảm phù hợp với yêu cầu quản lý và các quy định pháp luật liên quan.

Đặc biệt, nhấn mạnh trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư, đại biểu Trần Thế Kính đề nghị chỉnh sửa điểm d khoản 2 Điều 22 theo hướng quy định rõ nghĩa vụ của tổ chức hành nghề luật sư trong việc tham gia cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, trợ giúp pháp lý và thực hiện các nhiệm vụ xã hội.

Theo đại biểu, thay vì chỉ quy định theo hướng tạo điều kiện để luật sư tham gia các hoạt động này, dự thảo Luật cần xác định đây là trách nhiệm, nghĩa vụ của tổ chức hành nghề luật sư.

Việc quy định cụ thể không chỉ góp phần bảo đảm có luật sư tham gia cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, trợ giúp pháp lý cho người dân mà còn nâng cao trách nhiệm xã hội của các tổ chức hành nghề luật sư, phát huy vai trò của đội ngũ luật sư trong bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, phục vụ cộng đồng.

Qua thảo luận, các đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), trong đó chú trọng bảo đảm chất lượng đội ngũ luật sư, sự thống nhất giữa các quy định và tính khả thi trong tổ chức thực hiện; đồng thời tạo điều kiện nâng cao hiệu quả hành nghề, phát huy trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư.

Đào Cảnh