Bảo đảm chất lượng, trách nhiệm và tính minh bạch trong hành nghề luật sư

Hoàn thiện quy định về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp và trợ giúp pháp lý

Góp ý dự án Luật Luật sư (sửa đổi), ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao sự chuẩn bị của cơ quan chủ trì soạn thảo và chất lượng dự thảo báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp. Để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, đại biểu tập trung vào hai nhóm kiến nghị. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng dự thảo Luật còn những khoảng trống, thiếu đồng bộ trong quy định về bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp bắt buộc của luật sư và tổ chức hành nghề luật sư so với Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và Bộ luật Dân sự năm 2015.

Cụ thể, khoản 2 Điều 12 chưa quy định nghĩa vụ mua hoặc tham gia bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với luật sư hành nghề với tư cách cá nhân hoặc theo hợp đồng lao động. Điểm e khoản 2 Điều 22 mới quy định chung về nghĩa vụ mua bảo hiểm cho luật sư thuộc tổ chức, chưa xác định mức trách nhiệm bảo hiểm tối thiểu, điều kiện và cơ chế duy trì bảo hiểm.

Đại biểu cũng lưu ý, khi luật sư tham gia tư vấn các hợp đồng kinh tế, dự án đầu tư hoặc giải quyết tranh chấp thương mại có giá trị lớn, sai sót chuyên môn gây thiệt hại có thể vượt quá khả năng bồi thường của cá nhân luật sư hoặc tổ chức hành nghề. Vì vậy, việc hoàn thiện cơ chế bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp là cần thiết để bảo vệ khách hàng, quản trị rủi ro và bảo đảm an toàn cho thị trường dịch vụ pháp lý.

Để khắc phục bất cập, đại biểu đề nghị bổ sung nghĩa vụ mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp đối với luật sư hành nghề với tư cách cá nhân; quy định tổ chức hành nghề luật sư phải mua và duy trì bảo hiểm cho các luật sư thuộc tổ chức. Đồng thời, giao Chính phủ quy định chi tiết mức trách nhiệm bảo hiểm tối thiểu, điều kiện và thủ tục tham gia bảo hiểm phù hợp với hình thức hành nghề và quy mô giao dịch.

Đối với nhóm vấn đề thứ hai, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng dự thảo Luật còn bất cập trong quy định miễn, giảm đào tạo, tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý và cơ chế thực hiện nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của luật sư.

Theo đại biểu, trợ giúp viên pháp lý phải đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn, trải qua quá trình tập sự và kiểm tra theo quy định, đồng thời trực tiếp tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng. Tuy nhiên, dự thảo mới quy định miễn tập sự đối với trợ giúp viên pháp lý hạng I có từ 5 năm công tác trở lên, giảm 6 tháng tập sự đối với hạng II có từ 10 năm công tác trở lên; đồng thời chưa đưa trợ giúp viên pháp lý vào diện được miễn, giảm thời gian đào tạo nghề luật sư như một số chức danh tư pháp khác.

Đại biểu cho rằng cách quy định này chưa ghi nhận đầy đủ kết quả tập sự và kinh nghiệm chuyên môn đã được Nhà nước công nhận, có thể tạo ra thủ tục trùng lặp và chưa bảo đảm bình đẳng giữa các chức danh tư pháp. Bên cạnh đó, dự thảo sử dụng thuật ngữ “trợ giúp viên pháp lý bậc I”, “bậc II” chưa thống nhất với cách phân hạng chức danh nghề nghiệp. Quy định về nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của luật sư cũng chưa xác định cụ thể số lượng vụ việc hoặc thời lượng thực hiện tối thiểu hằng năm, thiếu cơ chế phối hợp giữa Đoàn Luật sư và Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước. Đối với luật sư nước ngoài, việc yêu cầu thực hiện “trợ giúp pháp lý” chưa phù hợp với phạm vi hành nghề theo dự thảo.

Không tạo thêm rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý

Góp ý dự án Luật Luật sư (sửa đổi), ĐBQH Lê Nhật Thành nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung dự án Luật như Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra đã nêu. Hồ sơ dự án Luật cũng được cơ quan chủ trì soạn thảo chuẩn bị công phu, chất lượng, bảo đảm đầy đủ tài liệu theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, ĐBQH Lê Nhật Thành tập trung góp ý hai nội dung, gồm quy định về luật sư tập sự và chính sách chuyển đổi số trong quản lý, hành nghề luật sư. Trước hết, đối với quy định về “luật sư tập sự” tại khoản 2 Điều 2 dự thảo Luật, ĐBQH Lê Nhật Thành đề nghị quy định rõ tiêu chí, điều kiện để văn bản công nhận đào tạo nghề luật sư ở nước ngoài được công nhận tại Việt Nam.

Theo đại biểu, việc này nhằm tránh tình trạng hợp thức hóa các chứng chỉ đào tạo trực tuyến kém chất lượng hoặc văn bản do cơ sở đào tạo nước ngoài không được thừa nhận cấp, qua đó bảo đảm chất lượng đội ngũ luật sư. Đại biểu nhấn mạnh, văn bản đào tạo nghề luật sư ở nước ngoài phải được cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam công nhận; nội dung này cần được quy định rõ ngay tại phần giải thích từ ngữ của dự thảo Luật.

Trên cơ sở đó, ĐBQH Lê Nhật Thành đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 2 theo hướng: “Luật sư tập sự là người có giấy chứng nhận tốt nghiệp khoá đào tạo nghề luật sư ở Việt Nam hoặc văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam công nhận đào tạo nghề luật sư ở nước ngoài và đăng ký tập sự tại một Đoàn Luật sư”.

Về chính sách chuyển đổi số trong quản lý, hành nghề luật sư, liên quan đến Điều 2, Điều 5 và Điều 18 của dự thảo Luật, ĐBQH Lê Nhật Thành nhất trí với chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực này. Cụ thể, đại biểu đồng tình với quy định tại khoản 6 Điều 2 về xây dựng cơ sở dữ liệu luật sư; khoản 7 Điều 5 về chính sách xây dựng, quản lý, chia sẻ cơ sở dữ liệu luật sư, khuyến khích ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số; và Điều 18 về cung cấp dịch vụ pháp lý.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Chính phủ cần xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp, bảo đảm quá trình triển khai không tạo thêm rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Theo đó, việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực luật sư cần gắn với yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ pháp lý của người dân ở các địa bàn này.

Nâng cao chất lượng tuyển chọn, đào tạo, phát triển đội ngũ luật sư

Về quyền và trách nhiệm của luật sư tập sự khi tham gia tố tụng, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị quy định rõ nguyên tắc luật sư tập sự chỉ tham gia cùng luật sư hướng dẫn, không hoạt động tố tụng độc lập tại phiên tòa. Mọi hành vi của luật sư tập sự cần đặt dưới sự giám sát trực tiếp và trách nhiệm pháp lý của luật sư hướng dẫn. Theo đại biểu, quy định này nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, chuyên nghiệp của hoạt động tố tụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự; đồng thời tránh những hành vi có thể ảnh hưởng đến chất lượng tranh tụng và quá trình giải quyết vụ án.

Về cơ chế tuyển chọn luật sư và kỳ thi quốc gia về luật sư, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ bày tỏ đồng tình với phương án thành lập Hội đồng tuyển chọn luật sư do lãnh đạo Bộ Tư pháp làm Chủ tịch, có sự tham gia của Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các thành phần liên quan. Theo đại biểu, việc có sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan liên quan trong Hội đồng sẽ góp phần bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong quá trình đánh giá ứng viên. Qua đó, việc tuyển chọn có thể xem xét toàn diện kiến thức pháp luật, đạo đức nghề nghiệp và khả năng đáp ứng yêu cầu thực tiễn xét xử của người dự tuyển, góp phần nâng cao chất lượng tuyển chọn, đào tạo và phát triển đội ngũ luật sư.

Liên quan đến trách nhiệm của luật sư trong việc chấp hành nội quy phiên tòa và tôn trọng hoạt động xét xử, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị rà soát, thể hiện rõ hơn các quy định liên quan trong dự thảo Luật. Đại biểu cho rằng cần quy định chế tài và cơ chế phối hợp để xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng không gian mạng hoặc truyền thông nhằm cung cấp thông tin sai lệch, gây áp lực, ảnh hưởng đến tính độc lập trong hoạt động xét xử của Tòa án.

Theo đại biểu, xây dựng văn hóa ứng xử văn minh, tôn trọng sự thật khách quan là yếu tố quan trọng để Tòa án đưa ra những bản án, quyết định đúng pháp luật, khách quan. Đồng thời, cần ngăn chặn việc lợi dụng các hình thức truyền thông làm ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của hoạt động xét xử.

Đối với các quy định về thẩm định pháp lý và ý kiến pháp lý của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ đề nghị làm rõ tính chất của ý kiến pháp lý và kết quả thẩm định pháp lý được cung cấp. Theo đó, cần xác định rõ đây là hoạt động tư vấn độc lập cho khách hàng, cơ quan, tổ chức, qua đó làm rõ trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư và bảo đảm sự minh bạch trong quá trình cung cấp dịch vụ pháp lý.

Về quyền khởi kiện đối với quyết định giải quyết khiếu nại của Ban Thường vụ Liên đoàn Luật sư Việt Nam liên quan đến việc xóa tên luật sư, ĐBQH Nguyễn Xuân Kỳ cơ bản thống nhất với định hướng sửa đổi, bổ sung quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của luật sư. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, làm rõ bản chất tố tụng của vụ việc, xác định đây là vụ án dân sự hay vụ án hành chính; đồng thời, quy định rõ căn cứ pháp lý để Tòa án thụ lý, giải quyết thống nhất, kịp thời. Việc hoàn thiện quy định này có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ quyền hành nghề hợp pháp của luật sư, đồng thời bảo đảm tính tự chủ và hiệu quả hoạt động của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư.

Phi Long