Xử lý tài sản công dôi dư, kiểm soát rủi ro đầu tư công

Cần nghị quyết riêng về cơ chế xử lý tài sản sau sắp xếp

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thanh Liêm, Thiếu tướng, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị ghi nhận ba kết quả nổi bật trong báo cáo của Chính phủ: thu ngân sách nhà nước 9 tháng đạt 86,8% dự toán; hơn 3.500 dự án với tổng giá trị hàng triệu tỷ đồng được tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; tình trạng nợ đọng văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành pháp luật cơ bản được khắc phục.

Theo đại biểu, việc khắc phục tình trạng nợ đọng văn bản góp phần tháo gỡ vướng mắc về thể chế, hạn chế tình trạng luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư, gây khó khăn cho quá trình tổ chức thực hiện tại cơ sở... Đây cũng là tiền đề thuận lợi khi Quốc hội tiếp tục xem xét, thông qua nhiều dự án luật mới.

Từ thực tiễn địa phương, ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm đặc biệt quan tâm đến việc xử lý tài sản công dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, không tổ chức cấp huyện và sáp nhập tỉnh. Mặc dù Trung ương và Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt, cụ thể, theo đại biểu, hiệu quả xử lý trên thực tế vẫn chưa cao.

Nhiều địa phương chủ yếu mới dừng ở việc rà soát, lập danh mục và xây dựng phương án xử lý. Việc cho thuê tài sản gặp khó khăn, nhất là tại những địa bàn kinh tế kém phát triển, do không có người thuê. Trong khi đó, xử lý trụ sở dôi dư còn gắn với yêu cầu chỉnh trang đô thị, cải tạo các khu vực trung tâm sau sắp xếp, nhưng nguồn lực thực hiện tại nhiều địa phương còn hạn chế.

Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ tài sản bỏ không kéo dài, bị lấn chiếm, ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị và tạo dư luận không tốt trong Nhân dân. Có những trụ sở không còn nhu cầu sử dụng nhưng công trình chưa hết niên hạn, gây vướng mắc khi địa phương muốn phá dỡ để chỉnh trang đô thị hoặc xây dựng công trình công cộng phục vụ người dân.

Từ những bất cập này, ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm đề nghị cân nhắc ban hành nghị quyết của Chính phủ hoặc Quốc hội về cơ chế đặc thù xử lý tài sản công dôi dư sau sắp xếp, tạo điều kiện giải quyết những khó khăn phát sinh tại địa phương.

Đại biểu cũng đề cập những hạn chế của hạ tầng viễn thông tại vùng sâu, vùng xa. Tình trạng lõm sóng, mạng thiếu ổn định ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang. Có cán bộ, chiến sĩ phải làm việc ngoài giờ, chờ thời điểm mạng không bị nghẽn mới có thể xử lý công việc.

ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm đề nghị Chính phủ có giải pháp đồng bộ, quyết liệt hơn để khắc phục tình trạng lõm sóng, nâng cao chất lượng hạ tầng viễn thông, bởi đây là vấn đề địa phương khó tự giải quyết khi việc đầu tư phụ thuộc nhiều vào các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ.

Liên quan việc tổng kết thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 về điều chỉnh một số nội dung và giải pháp nhằm tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh, đại biểu đồng tình với việc kết thúc thực hiện nghị quyết hiện hành, đồng thời đánh giá chủ trương đầu tư tuyến đường đã phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội, nhất là tại những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, trong khi một số đoạn tuyến đã được nâng cấp lên 3 - 4 làn xe, nhiều đoạn vẫn chỉ có 2 làn xe, gần như không có lề đường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Vì vậy, đại biểu đề nghị sau khi kết thúc thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13, cần nghiên cứu ban hành nghị quyết mới về đầu tư nâng cấp tuyến đường Hồ Chí Minh, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu đi lại của người dân.

Liên quan Trung tâm tài chính quốc tế tại Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh, ĐBQH Nguyễn Thanh Liêm cho rằng, báo cáo của Chính phủ mới nêu việc đưa vào hoạt động từ tháng 1/2026, chưa làm rõ kết quả thực hiện đến nay cũng như những bất cập, vướng mắc (nếu có)... Đại biểu đề nghị bổ sung thông tin để Quốc hội có cơ sở theo dõi, thực hiện quyền giám sát.

Kết nối dữ liệu, cảnh báo sớm rủi ro trong đầu tư công

Cùng đánh giá cao sự quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Viện trưởng VKSND tối cao, ĐBQH Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh những chuyển biến về xây dựng thể chế, phát triển kết cấu hạ tầng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo đại biểu, việc tập trung xây dựng, sửa đổi các đạo luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đã góp phần nâng cao tính chủ động trong quản lý, điều hành. Cùng với đó, việc phát triển hệ thống đường cao tốc, các công trình hạ tầng chiến lược và giải quyết khó khăn cho những dự án tồn đọng kéo dài đã tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế, xuất nhập khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài và du lịch trong 9 tháng năm 2026.

Đề cập công tác quản lý, sử dụng nguồn lực đầu tư, ĐBQH Nguyễn Huy Tiến đề nghị tăng cường kết nối dữ liệu để kiểm soát các giao dịch liên quan đến mua sắm tài sản công. Theo đại biểu, hiện đã có những cơ chế kiểm soát thông qua hoạt động đấu thầu, thanh toán qua Kho bạc Nhà nước và quản lý hải quan, song việc liên thông dữ liệu, cảnh báo dấu hiệu bất thường giữa các hệ thống vẫn chưa đồng bộ.

Từ đó, đại biểu đề xuất hình thành cơ chế kiểm soát giao dịch công trên cơ sở kết nối các hệ thống dữ liệu hiện có về đấu thầu, hải quan và thanh toán qua Kho bạc Nhà nước. Việc liên thông dữ liệu sẽ giúp phát hiện sớm những giao dịch bất thường, kịp thời cảnh báo rủi ro, góp phần phòng ngừa thất thoát, lãng phí và vi phạm.

Đối với các dự án, công trình đầu tư công lớn, ĐBQH Nguyễn Huy Tiến đề nghị nghiên cứu quy định số hóa toàn bộ vòng đời dự án. Theo đó, mỗi dự án cần có mã định danh thống nhất, cho phép liên thông dữ liệu từ khâu quyết định chủ trương đầu tư đến quyết toán.

Trên cơ sở này, cơ quan quản lý có thể theo dõi trực tuyến vốn được giao, hợp đồng, khối lượng nghiệm thu, giải ngân, các lần điều chỉnh và tiến độ thực tế; đồng thời tự động cảnh báo những dự án chậm tiến độ, tăng vốn bất thường hoặc điều chỉnh nhiều lần để kịp thời kiểm tra, kiểm soát.

Đại biểu cũng đề xuất công khai những dữ liệu cần thiết, tạo điều kiện cho các cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, kiểm toán và người dân tham gia giám sát. Việc quản lý dự án trên nền tảng dữ liệu sẽ góp phần bảo đảm sử dụng vốn ngân sách đúng mục đích, nâng cao hiệu quả đầu tư, phòng ngừa thất thoát, lãng phí và tiêu cực.

Liên quan huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển, ĐBQH Nguyễn Huy Tiến cho rằng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Trong đó, đại biểu đề cập các hình thức như trái phiếu công trình, trái phiếu xanh nhằm tạo thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng trọng điểm và các dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Tham gia thảo luận tại Tổ, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) dẫn số liệu của Bộ Xây dựng cho biết, nhu cầu cát san lấp trên cả nước hơn 600 triệu m³, trong khi khả năng cung ứng khoảng 394,5 triệu m³, thiếu hơn 200 triệu m³. Tại Quảng Trị, dù có nguồn tài nguyên vật liệu xây dựng lớn, nhiều công trường vẫn thiếu vật liệu; giá mua thực tế có thời điểm cao hơn nhiều so với giá công bố.

Theo đại biểu, vướng mắc tập trung ở 3 khâu: nguồn cung chưa theo kịp nhu cầu; giá công bố chưa sát thực tế; việc điều chỉnh hợp đồng khi giá biến động còn khó khăn. Giá vật liệu công bố tại địa phương chưa bao gồm chi phí vận chuyển đến công trường. Trong khi đó, thời gian từ khi phê duyệt chủ trương đầu tư đến thi công thường kéo dài, khiến giá thực tế thay đổi so với thời điểm lập dự toán, nhưng chủ đầu tư và nhà thầu chưa có tiêu chí thống nhất để xem xét điều chỉnh hợp đồng.

Đáng chú ý, đại biểu dẫn phản ánh của doanh nghiệp về tình trạng giá mua thực tế cao hơn giá công bố nhưng bên bán chỉ xuất hóa đơn theo mức giá công bố. Nếu xảy ra, tình trạng này có thể gây thất thu ngân sách, làm sai lệch dữ liệu khảo sát giá và khiến doanh nghiệp thi công phải gánh phần chi phí chênh lệch không được ghi nhận trên hóa đơn.

Từ thực tế trên, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ đề nghị Chính phủ chỉ đạo cân đối cung - cầu vật liệu xây dựng theo vùng, gắn với danh mục dự án đầu tư công năm 2027; ban hành quy trình, tiêu chí và thời hạn công khai đối với việc cấp phép, nâng công suất các mỏ vật liệu xây dựng thông thường, ưu tiên phục vụ công trình đầu tư công.

Đại biểu kiến nghị Bộ Xây dựng kiểm tra việc khảo sát, xác định giá vật liệu đến hiện trường tại các địa phương; hướng dẫn tiêu chí cụ thể để xác định trường hợp biến động giá được coi là hoàn cảnh thay đổi cơ bản, làm căn cứ thống nhất cho việc xem xét điều chỉnh hợp đồng. Đồng thời, đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo cơ quan thuế phối hợp với Sở Xây dựng các địa phương đối chiếu giá bán thực tế tại các mỏ, bãi tập kết vật liệu san lấp với dữ liệu hóa đơn điện tử, xử lý nghiêm hành vi ghi hóa đơn thấp hơn giá thanh toán thực tế; bảo đảm việc công bố giá dựa trên khảo sát giá giao dịch thực tế.

ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ đề nghị Chính phủ cụ thể hóa các giải pháp trong nghị quyết và chương trình hành động năm 2027, nhằm tháo gỡ khó khăn cho chủ đầu tư, nhà thầu và bảo đảm tiến độ các công trình đầu tư công.

Diệp Anh