Tăng trưởng 12,5% trong quý IV: Củng cố ba động lực tổng cầu

Nâng hiệu quả đầu tư, mở rộng năng lực sản xuất

Đầu tư và tích luỹ tài sản tiếp tục giữ vai trò quan trọng với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank), tổng tích luỹ tài sản của Việt Nam năm 2025 tương đương khoảng 30,8% GDP. Trong 9 tháng năm 2026, tích luỹ tài sản tăng 17,88% so với cùng kỳ; riêng quý III tăng 21,39%, chiếm 33,3% GDP.

Đáng chú ý, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội trong 9 tháng tương đương khoảng 36% GDP, cao hơn tỷ lệ tích luỹ gộp tài sản khoảng 2,7 điểm phần trăm. Với nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, duy trì tỷ lệ đầu tư cao là cần thiết để hoàn thiện kết cấu hạ tầng, mở rộng năng lực sản xuất và tạo dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, khi quy mô đầu tư đã ở mức cao, yêu cầu đặt ra không chỉ là huy động thêm nguồn vốn mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Đầu tư vào những dự án có khả năng nâng năng suất, mở rộng sản xuất và tạo thêm giá trị gia tăng sẽ vừa thúc đẩy tổng cầu trước mắt, vừa bổ sung năng lực cung cho nền kinh tế trong dài hạn. Đây là điều kiện quan trọng để duy trì tăng trưởng cao mà không gây sức ép quá lớn lên các cân đối vĩ mô.

Ngược lại, nếu nguồn vốn tập trung vào những tài sản có hiệu quả khai thác thấp, khả năng tạo sản lượng và thu nhập trong tương lai sẽ bị hạn chế, trong khi chi phí tài chính, nghĩa vụ trả nợ và các khoản chi liên quan vẫn phát sinh. Khi đó, đầu tư có thể thúc đẩy tổng cầu trong ngắn hạn nhưng không tạo ra năng lực sản xuất tương ứng, tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối và gia tăng áp lực lạm phát.

Vì vậy, cùng với duy trì đà tăng tích luỹ, cần chú trọng hơn đến chất lượng và hiệu quả đầu tư. Trọng tâm là ưu tiên những dự án có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, đẩy nhanh tiến độ hoàn thành và đưa công trình vào khai thác, đồng thời nâng hiệu quả phân bổ nguồn lực giữa các ngành, lĩnh vực. Hiệu quả đầu tư không chỉ quyết định chất lượng tăng trưởng hiện tại mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến dư địa phát triển và khả năng bảo đảm các cân đối vĩ mô trong những năm tiếp theo.

Bảo vệ sức mua, để người dân hưởng lợi từ tăng trưởng

Thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế - xã hội ngày 18/10, ĐBQH Đoàn Thu Hà (Lạng Sơn) nhấn mạnh yêu cầu chuyển thành quả tăng trưởng thành những cải thiện thực chất trong đời sống người dân. Theo đại biểu, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng tăng khoảng 13,4%, nhưng nếu loại trừ yếu tố giá chỉ tăng gần 8%. “Tăng trưởng hai con số sẽ thiếu bền vững nếu sức mua và chất lượng đời sống không được cải thiện tương ứng”, đại biểu nhận định.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Hoàng Văn Tuyên (TP. Hải Phòng) cho rằng, giá nhà ở, điện, nước và thực phẩm tăng gây sức ép lớn đối với các hộ thu nhập thấp, buộc họ phải cắt giảm những khoản chi khác. Sức mua suy giảm khiến doanh nghiệp khó tiêu thụ sản phẩm, tạo việc làm và tăng lương, từ đó ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng kinh tế.

Để tăng trưởng gắn với cải thiện đời sống, đại biểu Đoàn Thu Hà đề nghị Chính phủ chú trọng nâng cao thu nhập thực tế, chất lượng việc làm và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu của người dân. Trong khi đó, đại biểu Hoàng Văn Tuyên kiến nghị cân nhắc kỹ thời điểm, mức độ điều chỉnh giá dịch vụ công và năng lượng, tránh tăng đồng thời nhiều khoản; đánh giá tác động đối với từng nhóm hộ gia đình, nhất là người thu nhập thấp. Các chính sách miễn, giảm thuế, phí có thời hạn cũng cần được xem xét kỹ trước khi điều chỉnh hoặc kết thúc, giúp người dân và doanh nghiệp chủ động trong chi tiêu, sản xuất, kinh doanh.

H.Lan

Nâng thu nhập, bảo vệ sức mua của người dân

Bên cạnh đầu tư, tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình là một động lực quan trọng của tổng cầu, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và triển vọng tăng trưởng.

Để góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 12,5% trong quý IV, việc đưa tốc độ tăng tiêu dùng hộ gia đình lên trên 10% là một định hướng đáng xem xét. Tuy nhiên, thúc đẩy tiêu dùng không thể chỉ dừng ở khuyến khích người dân chi tiêu, mà phải bắt đầu từ cải thiện thu nhập và bảo vệ sức mua thực tế.

Đối với mỗi hộ gia đình, thu nhập danh nghĩa tăng chưa đồng nghĩa với khả năng tiêu dùng được cải thiện. Điều quan trọng là thu nhập thực tế sau khi tính đến biến động giá cả, đặc biệt là chi phí sinh hoạt thiết yếu. Khi giá hàng hóa, dịch vụ cơ bản tăng nhanh, người dân phải dành phần lớn hơn trong ngân sách gia đình cho các nhu cầu thiết yếu, khiến khả năng chi tiêu cho những hàng hóa, dịch vụ khác bị thu hẹp. Tác động này càng rõ đối với các hộ có thu nhập trung bình và thấp.

Thực tế, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9/2026 tăng 0,62% so với tháng trước và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do biến động giá xăng dầu. Diễn biến này cho thấy yêu cầu kiểm soát chi phí sinh hoạt cần được quan tâm đúng mức trong quá trình điều hành chính sách kinh tế. Theo đó, việc điều hành giá các mặt hàng và dịch vụ thiết yếu như xăng dầu, điện, nước và một số dịch vụ cơ bản cần được thực hiện thận trọng, có lộ trình phù hợp, hạn chế những đợt tăng giá đột biến gây sức ép lên ngân sách hộ gia đình.

Trong phạm vi dư địa chính sách cho phép, việc giảm hoặc hạn chế tăng chi phí thiết yếu có thể mang lại lợi ích kép: góp phần kiểm soát lạm phát, đồng thời bảo vệ sức mua thực tế của người dân. Khi chi phí sinh hoạt được kiểm soát, sức mua của người dân được cải thiện, tạo thêm thị trường đầu ra cho doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh. Qua đó, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và tiếp tục nuôi dưỡng sức cầu của nền kinh tế.

Cải thiện đóng góp của xuất khẩu thuần

Cùng với đầu tư và tiêu dùng trong nước, xuất khẩu thuần là thành tố cần được chú trọng để tạo thêm dư địa tăng trưởng trong quý IV.

Tháng 9/2026, cán cân thương mại hàng hóa thặng dư khoảng 1,27 tỷ USD, góp phần thu hẹp mức nhập siêu luỹ kế 9 tháng. Nếu xuất khẩu tiếp tục tăng nhanh hơn nhập khẩu, cán cân thương mại có thể được cải thiện, tạo điều kiện nâng đóng góp của xuất khẩu thuần vào tăng trưởng GDP.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thặng dư thương mại hàng hóa và đóng góp của xuất khẩu thuần trong GDP. Theo phương pháp tính GDP từ phía cầu, đóng góp này được xác định trên cơ sở chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ theo giá so sánh, chứ không đơn thuần dựa vào quy mô xuất siêu hay nhập siêu tính bằng USD. Vì vậy, bên cạnh duy trì đà tăng xuất khẩu, cần chú trọng nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước của hàng xuất khẩu, phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng. Đây là hướng đi quan trọng để tăng trưởng xuất khẩu đóng góp thực chất hơn vào tăng trưởng kinh tế.

Nhìn từ phía cầu, mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 12,5% trong quý IV sẽ có thêm cơ sở nếu tích luỹ tiếp tục duy trì mức tăng khoảng 20%, tiêu dùng cuối cùng của hộ gia đình tăng trên 10% và đóng góp của xuất khẩu thuần được cải thiện. Khả năng đạt mục tiêu còn phụ thuộc vào quy mô, tỷ trọng và diễn biến thực tế của từng thành tố, cũng như mối quan hệ giữa tăng trưởng tổng cầu và năng lực đáp ứng của nền kinh tế. Tuy nhiên, một cơ cấu tổng cầu cân đối hơn, trong đó đầu tư tạo thêm năng lực sản xuất, tiêu dùng được nâng đỡ bởi thu nhập thực tế và xuất khẩu gia tăng giá trị nội địa, sẽ góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng.

TS. Bùi Trinh