Không để tự chủ đại học trở thành áp lực tuyển sinh
ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên (An Giang) cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, nếu còn đặt nặng tự chủ cho các trường công lập, việc tuyển sinh sẽ trở thành áp lực lớn, bởi không có sinh viên đầu vào thì các trường khó bảo đảm khả năng tự chủ tài chính. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nhiều ngành có mức học phí cao, trong khi cơ hội việc làm sau tốt nghiệp chưa chắc được bảo đảm.
Chiều 18/10, thảo luận tại Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang, Lai Châu) về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, các ĐBQH quan tâm đến nhiều nội dung để tạo chuyển biến thực chất, rõ nét về giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao theo Nghị quyết số 71-NQ/TW.
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học: Cần xây dựng lộ trình phù hợp với từng địa phương
Đề cập đến Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045", ĐBQH Phạm Huỳnh Thanh Vân (An Giang) khẳng định đây là bước đi mang tính đột phá nhằm chuyển dịch phương pháp giáo dục từ dạy tiếng Anh như một môn học ngoại ngữ sang sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp, học tập. Qua đó, hướng tới mục tiêu giúp nguồn nhân lực trẻ tự tin giao tiếp bằng tiếng Anh trong môi trường giáo dục và việc làm, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực trong thời kỳ mới.
Nhấn mạnh đề án được triển khai từ cuối năm 2025, đến nay đã gần một năm, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì bổ sung những kết quả bước đầu trong quá trình thực hiện đề án, qua đó rút kinh nghiệm và xây dựng lộ trình phù hợp với từng địa phương.
Theo đại biểu, thực tế cho thấy việc học tiếng Anh ở mỗi địa phương có những đặc thù khác nhau. Như tại An Giang, trong quá trình đào tạo, nhiều sinh viên đến từ vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là sinh viên dân tộc thiểu số, khi bước vào năm thứ nhất, năm hai còn gặp khó khăn trong việc nghe và tiếp thu tiếng Việt. Với những trường hợp này, giảng viên phải nói chậm hơn hoặc sử dụng ngôn ngữ đơn giản hơn để các em có thể tiếp cận bài học. Do đó, cần xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện từng địa phương để bảo đảm tiếng Anh trở thành cơ hội phát triển cho mọi học sinh, không làm gia tăng khoảng cách giáo dục.
Về Đề án phát triển nguồn nhân lực quốc gia gắn với thị trường lao động hiện đại, dự kiến hoàn thành vào năm 2027, ĐBQH Phạm Huỳnh Thanh Vân đề nghị làm rõ những mục tiêu cơ bản của đề án. Đại biểu bày tỏ kỳ vọng đề án xây dựng được hệ thống dữ liệu quốc gia phục vụ dự báo cung - cầu lao động, nhất là nguồn nhân lực trình độ cao theo ngành và vùng kinh tế, đặc biệt đối với các ngành ưu tiên, ngành chiến lược, làm cơ sở hình thành đào tạo theo cụm sinh thái.
Đồng thời, đại biểu đề nghị có số liệu về tình hình việc làm của người học sau khi tốt nghiệp, từ đó điều chỉnh chỉ tiêu tuyển sinh và cơ cấu ngành đào tạo sát với nhu cầu thực tế, nhu cầu của doanh nghiệp và yêu cầu của nền kinh tế.
Theo đại biểu, hiện nay, khi xây dựng chương trình đào tạo mới, các trường đại học đều lấy ý kiến các bên liên quan. Tuy nhiên, việc lấy ý kiến này vẫn mang tính riêng lẻ. Nếu đề án xây dựng được cơ sở dữ liệu về nhu cầu nhân lực theo từng vùng, từng ngành, các trường sẽ có căn cứ để tham khảo, điều chỉnh chương trình đào tạo của mình. Qua đó, góp phần đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu trong nước, yêu cầu hội nhập quốc tế và đòi hỏi phát triển trong tình hình mới.
Đặt nặng tự chủ cho các trường công lập, việc tuyển sinh sẽ trở thành áp lực lớn
ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên (An Giang) cho rằng Chính phủ đã phản ứng rất nhanh trước những vấn đề thực tiễn đặt ra, trong đó có việc sắp xếp hệ thống giáo dục phổ thông và chuẩn bị tiến tới sắp xếp hệ thống giáo dục đại học, trước hết là hệ thống giáo dục công lập. Đại biểu cũng bày tỏ tán thành với quan điểm của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT về việc không vì mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh đại học mà làm giảm chất lượng đào tạo, nhất là đào tạo sinh viên xuất sắc.
Theo đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, hiện nay, chủ trương tự chủ đang được đẩy mạnh đối với tất cả các trường đại học công lập và tư thục, nhằm đáp ứng nhu cầu giảng dạy và học tập của người dân. Tuy nhiên, thực tế có những trường đào tạo hàng trăm ngành nghề khác nhau, trong đó có cả những ngành không thuộc thế mạnh và thương hiệu chuyên môn vốn có của trường. Đại biểu đặt vấn đề, liệu cách phát triển này có phù hợp với bản chất của giáo dục đại học hay không, bởi giáo dục đại học không phải là giáo dục phổ cập mà có vai trò cung cấp nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển của đất nước.
Đại biểu cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, nếu còn đặt nặng tự chủ cho các trường công lập, việc tuyển sinh sẽ trở thành áp lực lớn, bởi không có sinh viên đầu vào thì các trường khó bảo đảm khả năng tự chủ tài chính. Điều này có thể dẫn đến tình trạng nhiều ngành có mức học phí cao, trong khi cơ hội việc làm sau tốt nghiệp chưa chắc được bảo đảm.
Đại biểu nêu thực tế, các gia đình có thể phải đầu tư 400 - 500 triệu đồng cho một sinh viên theo học để có được tấm bằng đại học. Tuy nhiên, nếu không xác định được nhu cầu sử dụng lao động của xã hội đối với ngành học đó, sinh viên và gia đình sẽ khó biết cơ hội việc làm sau tốt nghiệp ở đâu, làm thế nào để bù đắp khoản đầu tư ban đầu, trả nợ ngân hàng. Thậm chí, sau khi tốt nghiệp, người học vẫn phải loay hoay tìm việc làm, rồi tiếp tục học thêm một bằng khác.
Từ những vấn đề trên, ĐBQH Nguyễn Quỳnh Liên cho rằng, trong đợt sắp xếp hệ thống giáo dục đại học công lập lần này, Bộ GD-ĐT cần có quan điểm rõ ràng để khẳng định giáo dục là quốc sách, có nhiệm vụ cung cấp nguồn nhân lực cho sự phát triển của đất nước. Theo đó, cần định hình và có những định hướng để các trường đại học công lập phát huy vai trò dẫn dắt, đi đầu trong đào tạo, cung ứng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, thay vì chạy theo cơ chế thị trường và cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân.
Đối với các trường đại học tư thục, đại biểu cho rằng cần ưu tiên phát triển những lĩnh vực mới, khoa học và công nghệ phù hợp với thế mạnh, khả năng đầu tư của từng trường. Đây cũng là hướng đi để các trường đáp ứng nhu cầu đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, tập đoàn. Theo đại biểu, sẽ không phù hợp nếu cả trường công lập và tư thục cùng đầu tư, cạnh tranh những ngành như kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn,... chỉ nhằm duy trì, phát triển trường theo cơ chế tự chủ.