Kiến nghị bổ sung 1.400 tỷ đồng cho cao tốc Vinh - Thanh Thủy, điều chỉnh vốn đường sắt tốc độ cao
Đánh giá tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã có chuyển biến nhưng chưa đáp ứng yêu cầu, ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) đề nghị phân bổ vốn sát tiến độ, chú trọng hiệu quả sử dụng. Từ thực tiễn địa phương, đại biểu kiến nghị bổ sung 1.400 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương để giải phóng mặt bằng cao tốc Vinh - Thanh Thủy, điều chỉnh vốn dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam theo khả năng thực hiện và tháo gỡ vướng mắc về hợp đồng mua bán điện cho dự án LNG Quỳnh Lập.
Không chỉ đánh giá kết quả đầu tư công bằng tỷ lệ giải ngân
Thảo luận tại Tổ 10 về tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và phương án phân bổ vốn năm 2027, ĐBQH Thái Thị An Chung ghi nhận những nỗ lực của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong chỉ đạo, điều hành, tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.
Theo báo cáo của Chính phủ, đến hết tháng 9/2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 62,9% kế hoạch, cao hơn cùng kỳ năm trước cả về số tiền và tỷ lệ giải ngân. Đại biểu cho rằng, kết quả này phản ánh chuyển biến trong công tác chỉ đạo, điều hành, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hoàn thiện kết cấu hạ tầng, tăng cường kết nối vùng và tạo động lực thu hút đầu tư.
Tuy nhiên, đến hết tháng 9, vẫn còn 37,1% kế hoạch vốn chưa được giải ngân, trong khi Chính phủ đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao. Theo đại biểu, áp lực thực hiện trong những tháng cuối năm rất lớn, đòi hỏi tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc thực chất, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp thúc đẩy giải ngân về mặt hành chính.
Đại biểu cũng chỉ rõ, giải phóng mặt bằng vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn của đầu tư công. Đối với các dự án giao thông quy mô lớn, nếu công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không được chuẩn bị và bố trí vốn kịp thời thì dù đã có vốn xây lắp, dự án vẫn khó triển khai đúng tiến độ.
Đặc biệt, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng phân bổ và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công. Theo đó, không nên chỉ đánh giá kết quả đầu tư công bằng tỷ lệ giải ngân mà cần xem xét khả năng hoàn thành dự án, đưa công trình vào khai thác, hiệu quả kết nối và đóng góp thực tế cho tăng trưởng kinh tế.
Việc phân bổ vốn phải sát tiến độ và khả năng thực hiện, tránh tình trạng dự án có nhu cầu cấp bách nhưng thiếu vốn, trong khi dự án khác đã được bố trí vốn nhưng chưa đủ điều kiện triển khai, dẫn đến giải ngân chậm.
Theo đại biểu, năm 2027, Chính phủ dự kiến bố trí 690 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công từ ngân sách Trung ương, tăng 260 nghìn tỷ đồng so với dự toán năm 2026. Quy mô vốn tăng lớn càng đòi hỏi lựa chọn thứ tự ưu tiên, phân bổ nguồn lực có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm hiệu quả và tránh dàn trải.
Gỡ vướng mắc, thúc đẩy tiến độ các dự án trọng điểm
Từ thực tiễn triển khai các dự án tại Nghệ An, ĐBQH Thái Thị An Chung kiến nghị Chính phủ quan tâm bố trí thêm 1.400 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương trong năm 2027 để hỗ trợ công tác giải phóng mặt bằng Dự án đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy.
Đại biểu cho biết, dự án có chiều dài khoảng 60 km, tổng mức đầu tư sơ bộ gần 23.940 tỷ đồng, trong đó chi phí giải phóng mặt bằng khoảng 2.822 tỷ đồng... Đây là công trình quan trọng trong kết nối cao tốc Bắc - Nam với cửa khẩu Thanh Thủy, thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực phía Tây Nghệ An và mở rộng giao thương với Lào.
Theo báo cáo của Chính phủ, năm 2027, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 7.600 tỷ đồng cho dự án. Tuy nhiên, địa phương vẫn kiến nghị Trung ương quan tâm hỗ trợ kinh phí giải phóng mặt bằng theo phương án đã thống nhất khi xây dựng hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư.
Cụ thể, tỉnh Nghệ An và các bộ, ngành đã thống nhất nguyên tắc bố trí kinh phí giải phóng mặt bằng theo tỷ lệ 50 - 50, trong đó ngân sách địa phương bố trí 1.400 tỷ đồng, ngân sách Trung ương hỗ trợ 1.400 tỷ đồng. Tuy nhiên, nghị quyết của Quốc hội về dự án chưa thể hiện cụ thể nội dung hỗ trợ này.
Trong điều kiện ngân sách địa phương còn khó khăn, phải cân đối nguồn lực cho nhiều nhiệm vụ, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành phối hợp với Nghệ An rà soát, cân đối, bố trí kịp thời khoản hỗ trợ 1.400 tỷ đồng trong năm 2027. Qua đó, tạo điều kiện đẩy nhanh công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư, ổn định đời sống người dân bị ảnh hưởng và bảo đảm tiến độ thi công.
Đối với dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và di dời các công trình hạ tầng kỹ thuật phục vụ đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đoạn qua Nghệ An, đại biểu đề nghị xem xét điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2027 theo khả năng triển khai thực tế.
Theo báo cáo của Chính phủ và phụ lục kèm theo, dự án dự kiến được bố trí 2.634 tỷ đồng trong năm 2027. Tuy nhiên, theo báo cáo ngày 29/9/2026 của Ban Quản lý dự án Thăng Long, phải đến quý IV/2027 mới có thể xác định xong phương án hướng tuyến và vị trí các công trình chính. Khi đó, Nghệ An mới có cơ sở phê duyệt các dự án thành phần phục vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Với mốc tiến độ này, địa phương ước tính khả năng thực hiện và giải ngân trong năm 2027 chỉ khoảng 480 tỷ đồng, thấp hơn nhiều so với mức vốn dự kiến phân bổ.
Đại biểu cho rằng, nếu giao toàn bộ số vốn dự kiến trong khi dự án chưa đủ điều kiện triển khai, địa phương sẽ chịu áp lực giải ngân lớn, đồng thời có nguy cơ gây ứ đọng, lãng phí nguồn lực. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét điều chỉnh mức vốn giao theo tiến độ thực tế, bảo đảm khả năng thực hiện, giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Phần vốn chưa có khả năng giải ngân có thể được cân nhắc bố trí cho những nhiệm vụ khác có điều kiện triển khai.
Bên cạnh các dự án đầu tư công, đại biểu cũng kiến nghị tháo gỡ vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ Dự án Nhà máy nhiệt điện LNG Quỳnh Lập, có công suất 1.500 MW, tổng vốn đầu tư gần 2,2 tỷ USD, dự kiến vận hành vào năm 2030... Đây là dự án có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế Nghệ An, thực hiện Quy hoạch điện VIII và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Theo đại biểu, một trong những khó khăn ảnh hưởng đến tiến độ dự án là cơ chế hợp đồng mua bán điện chưa thực sự đáp ứng yêu cầu huy động vốn dài hạn. Theo quy định hiện hành được đại biểu dẫn lại, sản lượng điện hợp đồng tối thiểu dài hạn đối với các dự án điện khí LNG nhập khẩu không thấp hơn 65% sản lượng điện phát bình quân nhiều năm, với thời gian áp dụng tối đa 10 năm.
Trong khi đó, các dự án điện khí LNG có vốn đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, giá nhiên liệu biến động theo thị trường quốc tế, còn sản lượng điện thực tế phụ thuộc vào việc huy động của hệ thống điện. Những yếu tố này khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong đánh giá khả năng thu hồi vốn.
Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang được Quốc hội xem xét, đại biểu đánh giá dự thảo có những điều chỉnh tích cực đối với cơ chế hợp đồng mua bán điện. Đại biểu đề nghị Luật sớm có hiệu lực sau khi được thông qua, đồng thời Chính phủ khẩn trương sửa đổi Nghị định số 56 để triển khai thực hiện.
Trong thời gian chờ sửa đổi, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Công Thương phối hợp với bên mua điện và nhà đầu tư tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán điện đối với Dự án LNG Quỳnh Lập, tạo điều kiện thu xếp vốn và triển khai dự án đúng tiến độ.
Theo ĐBQH Thái Thị An Chung, việc đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư công và tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tại Nghệ An không chỉ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương mà còn tạo động lực tăng trưởng cho cả nước trong thời gian tới.