Hoàn thiện Luật Bưu chính, bảo đảm quyền lợi người dân và môi trường kinh doanh minh bạch
Góp ý vào dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) đề nghị làm rõ các quy định về định danh bưu gửi, vận hành mạng bưu chính, thủ tục đăng ký hoạt động; đồng thời, hoàn thiện quy định về bảo vệ dữ liệu, giải quyết tranh chấp, bảo đảm quyền lợi người sử dụng dịch vụ và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng.
Làm rõ quy định về bưu gửi và hoạt động kinh doanh
Cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính năm 2010, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm cho rằng, sau hơn 15 năm thực hiện, hoạt động bưu chính đã có nhiều thay đổi, không chỉ dừng ở chuyển phát thư mà còn gắn với thương mại điện tử, giao nhận hàng hóa, hạ tầng số và cung cấp dịch vụ công. Việc sửa đổi luật cần hướng tới ba mục tiêu: bảo vệ quyền lợi người dân; tạo môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng; bảo đảm dịch vụ bưu chính thiết yếu đến mọi địa bàn, nhất là vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.
Góp ý khoản 2 Điều 3, đại biểu đề nghị làm rõ việc định danh và truy vết là dấu hiệu bắt buộc để xác định bưu gửi hay là yêu cầu kỹ thuật đối với hoạt động cung cấp dịch vụ bưu chính. Theo đại biểu, việc đưa yêu cầu định danh, theo dõi và truy vết vào ngay khái niệm “bưu gửi” có thể dẫn đến cách hiểu rằng những bưu gửi không đáp ứng yêu cầu này thì không thuộc phạm vi điều chỉnh của luật, gây khó khăn đối với một số dịch vụ bưu chính phổ thông hoặc hình thức cung cấp dịch vụ có đặc thù riêng.
Vì vậy, đại biểu đề nghị Điều 3 chỉ quy định các đặc điểm pháp lý cơ bản của bưu gửi; chuyển yêu cầu về định danh, theo dõi và truy vết sang Điều 41, đồng thời xác định phạm vi, đối tượng và lộ trình áp dụng phù hợp.
Đối với khoản 1 Điều 11, đại biểu đề nghị làm rõ các khái niệm “trực tiếp”, “thành phần cốt lõi” và “kiểm soát đồng thời”. Theo đại biểu, yêu cầu doanh nghiệp trực tiếp tổ chức, điều phối, quản lý, vận hành và kiểm soát các thành phần cốt lõi của mạng bưu chính có thể được hiểu là phải tự thực hiện những công đoạn chủ yếu, qua đó hạn chế quyền thuê ngoài, hợp tác kinh doanh hoặc sử dụng hạ tầng của doanh nghiệp khác.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng doanh nghiệp vận hành mạng bưu chính chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý, kiểm soát hoạt động mạng và chất lượng dịch vụ, nhưng vẫn được hợp tác, thuê ngoài hoặc sử dụng hạ tầng của tổ chức khác theo quy định pháp luật và chịu trách nhiệm đối với hoạt động cung cấp dịch vụ. Đồng thời, cần đánh giá tác động đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp hoạt động theo mô hình nền tảng số.
Liên quan đến khoản 3 Điều 14, đại biểu đánh giá việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký hoạt động bưu chính góp phần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường. Tuy nhiên, do kinh doanh dịch vụ bưu chính là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, cần kết hợp đơn giản hóa thủ tục với cơ chế kiểm soát ban đầu có trọng tâm, trọng điểm.
Theo đó, cần xác định rõ những thông tin, điều kiện trọng yếu phải được kiểm tra trước khi doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, gồm tư cách pháp lý, phạm vi dịch vụ đăng ký, phương án tổ chức cung cấp dịch vụ và các yêu cầu tối thiểu về an toàn, an ninh bưu chính. Những nội dung còn lại có thể áp dụng hậu kiểm trên cơ sở quản lý rủi ro, gắn với trách nhiệm tự kê khai, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp và chế tài xử lý hành vi kê khai không trung thực hoặc không duy trì đủ điều kiện hoạt động.
Bảo vệ dữ liệu, mở rộng phương thức giải quyết tranh chấp
Góp ý các Điều 36, 37 và 38, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm lưu ý hoạt động bưu chính liên quan đến nhiều loại thông tin về người gửi, người nhận, địa chỉ, số điện thoại, giao dịch, hành trình vận chuyển và nội dung khai báo về bưu gửi; trong đó có nhiều dữ liệu cá nhân cần được bảo vệ theo quy định pháp luật.
Đại biểu đề nghị phân định rõ dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước về bưu chính, dữ liệu thuộc quyền quản lý hợp pháp của doanh nghiệp và dữ liệu cá nhân của người sử dụng dịch vụ; xác định cụ thể mục đích, phạm vi và chủ thể được phép tiếp cận, khai thác, chia sẻ dữ liệu, tránh quy định nghĩa vụ cung cấp dữ liệu quá rộng hoặc thiếu giới hạn về mục đích sử dụng.
Các quy định này cần được đối chiếu với Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật An ninh mạng, Luật Giao dịch điện tử và các quy định về bảo vệ bí mật thư tín. Đồng thời, cần bổ sung nguyên tắc thu thập, xử lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu bưu chính đúng mục đích, đúng thẩm quyền, trong phạm vi cần thiết; có cơ chế bảo mật, kiểm soát truy cập và xác định trách nhiệm khi xảy ra mất an toàn dữ liệu.
Đối với yêu cầu doanh nghiệp kết nối, cung cấp dữ liệu cho cơ quan quản lý nhà nước, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị quy định rõ nhóm dữ liệu bắt buộc, tần suất cung cấp, phương thức kết nối và trách nhiệm bảo đảm an toàn thông tin, tránh tạo gánh nặng chi phí tuân thủ không cần thiết.
Liên quan đến giải quyết tranh chấp bưu chính tại khoản 2 Điều 46, đại biểu đề nghị bổ sung phương thức “trọng tài” bên cạnh thương lượng, hòa giải và tòa án, nhằm bảo đảm thống nhất với pháp luật về trọng tài thương mại, tôn trọng quyền tự do thỏa thuận, lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp của các bên và tạo điều kiện giải quyết tranh chấp phát sinh trong hoạt động cung ứng dịch vụ bưu chính.
Tham gia góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế miễn trừ trách nhiệm cho doanh nghiệp không thể cập nhật dữ liệu do sự cố khách quan của nền tảng số hoặc hạ tầng mạng. Đồng thời, cần quy định lộ trình áp dụng dữ liệu số bắt buộc phù hợp, trước mắt tập trung vào các tổ chức được chỉ định, đơn vị cung cấp dịch vụ quy mô lớn; khuyến khích doanh nghiệp nhỏ ở vùng sâu, vùng xa thực hiện.
Đối với Chương trình bảo đảm đo lường do doanh nghiệp tự nguyện triển khai, đại biểu kiến nghị chỉ xem xét kết quả thực hiện để giảm tần suất, nội dung kiểm tra, không miễn kiểm tra nhà nước... Dữ liệu kiểm soát của chương trình phải được liên thông, có thể kiểm chứng trên Nền tảng số hoạt động đo lường quốc gia, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước.