Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp nhỏ và vừa yên tâm đầu tư

Gắn hỗ trợ nâng cấp nhà cung cấp với cam kết của bên mua

Qua nghiên cứu báo cáo thẩm tra dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Ủy ban Kinh tế và Tài chính và báo cáo của các Ủy ban, các đại biểu nhất trí với những nội dung đã nêu. Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp tỉnh Phú Thọ, ĐBQH Nguyễn Cao Sơn cho rằng, để doanh nghiệp yên tâm bỏ vốn và duy trì sản xuất, cần có những quy định cụ thể nhằm giảm thiểu rủi ro trong quá trình đầu tư, nâng cấp năng lực và tổ chức sản xuất.

Góp ý về Điều 22 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị gắn hỗ trợ nâng cấp nhà cung cấp với cam kết cụ thể của bên mua. Theo đại biểu, một doanh nghiệp muốn sản xuất linh kiện cho đối tác lớn có thể phải đầu tư máy móc, làm khuôn mẫu, cải tiến quy trình theo yêu cầu riêng. Nếu chỉ có dự báo nhu cầu mà chưa rõ điều kiện đặt hàng và cách xử lý khi bên mua thay đổi kế hoạch, doanh nghiệp sẽ phải tự gánh rủi ro từ những khoản đầu tư khó chuyển sang phục vụ khách hàng khác. Vì vậy, ngay cả doanh nghiệp có năng lực cũng có thể ngần ngại đầu tư nâng cấp.

Từ thực tế đó, đại biểu Nguyễn Cao Sơn đề nghị, đối với chương trình sử dụng ngân sách hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp theo yêu cầu riêng của bên mua, cần có thỏa thuận phát triển nhà cung cấp trước khi triển khai khoản đầu tư. Thỏa thuận phải phân biệt rõ thông tin dự báo với nghĩa vụ cam kết; xác định tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện nghiệm thu và điều kiện phát sinh đơn hàng.

Đặc biệt, các bên cần thỏa thuận về sản lượng hoặc thời hạn mua hàng khi doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu; đồng thời xác định cách phân chia chi phí đầu tư chuyên biệt nếu bên mua đơn phương hủy hoặc giảm nhu cầu ngoài những trường hợp đã thống nhất. Quyền sở hữu khuôn mẫu, thiết kế và quyền sử dụng kết quả cải tiến cũng cần được làm rõ ngay từ đầu.

Đại biểu cũng đề nghị, cơ quan chủ trì chương trình kiểm tra các cam kết này khi lựa chọn đối tác đầu chuỗi. Việc thỏa thuận được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, phù hợp pháp luật về hợp đồng; ngân sách hỗ trợ nâng cấp năng lực. Theo đại biểu, cam kết của bên mua sẽ giúp doanh nghiệp nhỏ tính toán khả năng thu hồi vốn, qua đó có thêm cơ sở để quyết định đầu tư.

Bổ sung yêu cầu pháp lý của nhà xưởng khi cho doanh nghiệp thuê hạ tầng

Cùng với yêu cầu về đầu ra, đại biểu Nguyễn Cao Sơn đề nghị, tại Điều 10 cần bổ sung yêu cầu về sự sẵn sàng pháp lý của nhà xưởng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thuê. Theo đại biểu, doanh nghiệp nhỏ thường chỉ cần một phần nhà xưởng có quy mô phù hợp. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần biết rõ nhà xưởng được phép sử dụng vào công năng nào, hệ thống phòng cháy, chữa cháy và hạ tầng môi trường đáp ứng đến đâu. Nếu đã ký hợp đồng, trả tiền thuê rồi mới phát hiện phải hoàn thiện hồ sơ thuộc trách nhiệm của bên cho thuê, doanh nghiệp vừa phải trả tiền thuê, vừa chịu chi phí máy móc và lao động trong thời gian chờ đợi.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị, đối với cơ sở cho thuê được nhà nước hỗ trợ hạ tầng, cần công khai trước khi ký hợp đồng công năng được phép, phạm vi hoạt động có thể tiếp nhận và hồ sơ pháp lý của phần hạ tầng dùng chung. Hợp đồng thuê phải phân định rõ nghĩa vụ của chủ cơ sở đối với công trình, hệ thống chung với nghĩa vụ của doanh nghiệp thuê đối với dây chuyền, công nghệ và hoạt động sản xuất cụ thể.

Đối với hồ sơ hạ tầng, đại biểu đề nghị doanh nghiệp thuê được tiếp cận, sử dụng hồ sơ chung còn hiệu lực, phù hợp với công năng và quy mô hoạt động trong phạm vi pháp luật chuyên ngành cho phép. Phần hồ sơ của hạ tầng dùng chung đã được thẩm định, nghiệm thu hợp pháp và không thay đổi cần được kế thừa; phần phát sinh từ hoạt động riêng của doanh nghiệp được giải quyết bổ sung theo quy định. Cách làm này vừa bảo đảm yêu cầu an toàn, vừa giảm việc lập lại hồ sơ cho cùng một hạng mục.

Đồng thời, việc hỗ trợ chủ cơ sở cho thuê cần gắn với trách nhiệm thực hiện các điều kiện đã công bố, có cơ chế khắc phục và chịu trách nhiệm khi không bảo đảm phần việc của mình. Đại biểu nhấn mạnh, chính sách mặt bằng phải giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian từ khi ký hợp đồng thuê đến khi vận hành sản xuất hợp pháp.

Phân biệt vi phạm nghĩa vụ sử dụng hỗ trợ với việc không đạt kết quả kinh doanh

Góp ý về Điều 5, Điều 6 và Điều 31 của dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Cao Sơn đề nghị phân biệt rõ vi phạm nghĩa vụ sử dụng hỗ trợ với việc không đạt kết quả kinh doanh dự kiến, đặc biệt đối với các khoản hỗ trợ không hoàn lại. Theo đại biểu, khi chuyển sang quản lý theo kết quả, cần xác định đúng kết quả doanh nghiệp có trách nhiệm bàn giao và chỉ tiêu dùng để đánh giá hiệu quả chương trình. Nếu hai nội dung này bị đồng nhất, doanh nghiệp có thể e ngại tiếp nhận hỗ trợ vì không biết sau vài năm có bị yêu cầu hoàn trả kinh phí hay không.

Đại biểu nêu ví dụ, doanh nghiệp đã hoàn thành cải tiến dây chuyền, giảm tỷ lệ sản phẩm lỗi theo đúng nhiệm vụ được phê duyệt, nhưng thị trường suy giảm khiến doanh thu chưa tăng như dự kiến. Trong trường hợp này, cần đánh giá hiệu quả chương trình và nguyên nhân không đạt mục tiêu, nhưng không nên tự động coi doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ sử dụng kinh phí.

Từ đó, đại biểu đề nghị ngay khi phê duyệt hỗ trợ phải xác định rõ nghĩa vụ có thể kiểm chứng, điều kiện thu hồi và cách xử lý biến động khách quan. Doanh nghiệp đã sử dụng kinh phí đúng mục đích, hoàn thành nghĩa vụ được giao thì việc chưa đạt chỉ tiêu tăng doanh thu, xuất khẩu không tự động làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả. Trường hợp cần điều chỉnh hoặc gia hạn nhiệm vụ phải được xem xét đúng thẩm quyền, có căn cứ và có trách nhiệm giải trình.

Đại biểu Nguyễn Cao Sơn đồng thời nhấn mạnh, cần xử lý nghiêm các hành vi khai khống, thông đồng, sử dụng kinh phí sai mục đích hoặc vi phạm nghĩa vụ đã cam kết; đồng thời phân định trách nhiệm của doanh nghiệp với tổ chức cung cấp dịch vụ. Trước khi quyết định thu hồi, cần làm rõ phần nghĩa vụ không hoàn thành, nguyên nhân và trách nhiệm của từng bên, bảo đảm quyền giải trình của doanh nghiệp. Quy tắc rõ ràng sẽ bảo vệ ngân sách và giúp doanh nghiệp trung thực mạnh dạn tham gia các chương trình nâng cấp sản xuất.

Trần Tâm