Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Cắt giảm điều kiện kinh doanh phải đi đôi với tăng cường kiểm soát rủi ro

Hậu kiểm phải phát hiện sớm, ngăn ngừa rủi ro trước khi phát sinh thiệt hại

Phát biểu thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên tán thành cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thúc đẩy phát triển thị trường vốn và nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, sửa đổi Luật lần này phải giải quyết hài hòa hai yêu cầu: vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn, cung cấp dịch vụ, vừa bảo đảm an toàn thị trường và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Đây là hai yêu cầu cần được thực hiện đồng thời, không nên đặt mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính lên trên yêu cầu kiểm soát rủi ro.

Đối với việc cắt giảm điều kiện kinh doanh trong hoạt động lưu ký chứng khoán, Phó Chủ tịch Quốc hội ủng hộ chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, loại bỏ những điều kiện kinh doanh trùng lặp, không còn cần thiết. Song, việc cắt giảm phải đi đôi với thiết lập cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro tương ứng, bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.

Dẫn quy định tại khoản 10 Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 1, Điều 57 của Luật hiện hành theo hướng ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán khi có giấy phép thành lập và hoạt động tại Việt Nam. Như vậy, dự thảo luật bãi bỏ điều kiện riêng về tỷ lệ an toàn vốn, kết quả kinh doanh và cơ sở vật chất phục vụ hoạt động lưu ký.

Theo giải trình của Chính phủ thì các yêu cầu về an toàn tài chính đã được kiểm soát theo pháp luật về các tổ chức tín dụng, đồng thời tổ chức lưu ký vẫn phải đáp ứng các yêu cầu nghiệp vụ kết nối hệ thống và quản lý tài sản khách hàng. Đồng tình với việc tránh quy định trùng lặp, tuy nhiên Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, việc đáp ứng các điều kiện hoạt động ngân hàng nói chung không đồng nghĩa với kiểm soát đầy đủ những rủi ro đặc thù của hoạt động lưu ký chứng khoán.

Đặc biệt, việc thay đổi điều kiện lưu ký còn có thể tác động đến hoạt động giám sát tài sản của các quỹ đầu tư. Vì vậy, cần tiếp tục đánh giá kỹ tác động của việc bãi bỏ các điều kiện về năng lực tài chính, tỷ lệ an toàn vốn theo nguyên tắc "bảo đảm kiểm soát được những rủi ro đặc thù của lĩnh vực này".

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị, quy định rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam; xác định những dấu hiệu cảnh báo, trường hợp cần hạn chế hoặc tạm dừng cung cấp dịch vụ. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm, thời hạn và quy trình chuyển giao chứng khoán, tiền, dữ liệu khách hàng khi tổ chức lưu ký gặp khó khăn hoặc không thể tiếp tục hoạt động.

"Hậu kiểm không chỉ là việc phát hiện vi phạm rồi xử phạt, mà quan trọng hơn là phải phát hiện sớm và can thiệp trước khi rủi ro trở thành thiệt hại", Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh; đồng thời, khẳng định, tiền kiểm có thể giảm nhưng năng lực kiểm soát rủi ro cần phải được tăng cường.

Một vấn đề khác được Phó Chủ tịch Quốc hội quan tâm là kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động đại diện người sở hữu trái phiếu doanh nghiệp.

Điểm b, khoản 17, Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 3, Điều 86 của Luật hiện hành quy định công ty chứng khoán được cấp phép thực hiện nhiệm vụ bảo lãnh, phát hành chứng khoán được cung cấp dịch vụ làm đại diện về sở hữu trái phiếu.

Thống nhất với điều kiện nghiệp vụ nhằm bảo đảm năng lực của tổ chức cung cấp dịch vụ tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch Quốc hội, trên thực tế, một công ty chứng khoán có thể đồng thời thực hiện các nghiệp vụ tư vấn, bảo lãnh, phân phối trái phiếu và đại diện người sở hữu trái phiếu trong cùng một đợt phát hành. Khi doanh nghiệp phát hành không thực hiện được nghĩa vụ thanh toán gốc, lãi, công ty chứng khoán có trách nhiệm bảo vệ quyền lợi trái chủ nhưng đồng thời có thể phát sinh xung đột với lợi ích và trách nhiệm của chính mình trong quá trình tư vấn, bảo lãnh phát hành trước đó.

Do vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung nguyên tắc kiểm soát xung đột lợi ích, công khai các quan hệ lợi ích liên quan; nghiên cứu hạn chế việc một công ty chứng khoán vừa bảo lãnh phát hành, vừa làm đại diện người sở hữu trái phiếu trong cùng đợt phát hành.

Cùng với đó, cần quy định rõ quyền thay thế tổ chức đại diện khi phát sinh xung đột lợi ích; bảo đảm tài sản của khách hàng được quản lý tách biệt, không bị sử dụng hoặc xử lý ngoài phạm vi được phép.

Đơn giản hóa điều kiện chào bán phải gắn với bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư

Liên quan đến các quy định về bảo vệ nhà đầu tư và chào bán chứng khoán ra công chúng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cơ bản tán thành những nội dung sửa đổi nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn. Tuy nhiên, việc đơn giản hóa điều kiện chào bán phải gắn với kiểm soát rủi ro, nâng cao chất lượng thông tin và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Đối với quy định hủy đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), tại khoản 7, Điều 1 dự thảo sửa đổi điểm b, khoản 1, Điều 28 Luật hiện hành quy định đợt IPO bị hủy nếu sau khi kết thúc phân phối không đáp ứng tỷ lệ cổ phiếu tối thiểu do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Tỷ lệ này là 15% hoặc 10% đối với doanh nghiệp có vốn điều lệ từ 1000 tỷ đồng trở lên.

Phó Chủ tịch Quốc hội đồng tình với việc xác định điều kiện phân tán sở hữu sau khi hoàn tất phân phối để phản ánh chính xác kết quả chào bán. Song, quy định này có thể phát sinh rủi ro đối với khoản tiền nhà đầu tư đã nộp nếu đợt chào bán bị hủy.

Phó Chủ tịch Quốc hội dẫn ví dụ, trường hợp doanh nghiệp đã nhận tiền mua cổ phiếu nhưng kết thúc phân phối chỉ có 90 nhà đầu tư, không đáp ứng điều kiện tối thiểu 100 nhà đầu tư theo quy định, đợt chào bán sẽ bị hủy. Khi đó, nghĩa vụ hoàn trả tiền phát sinh, kéo theo nguy cơ chậm hoàn trả, chiếm dụng vốn hoặc tranh chấp.

Để khắc phục tình trạng này, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ thời điểm xác định, công bố kết quả phân phối; thời hạn và trách nhiệm hoàn trả tiền của tổ chức phát hành, tổ chức phân phối. Đồng thời, phải bảo đảm tiền đăng ký mua chứng khoán được quản lý tách biệt, không bị sử dụng sai mục đích.

Đối với quy định cho phép sử dụng báo cáo tài chính có ý kiến kiểm toán ngoại trừ trong hồ sơ chào bán chứng khoán. Tại khoản 5, Điều 1 dự thảo sửa đổi khoản 3, Điều 20 Luật hiện hành cho phép sử dụng báo cáo tài chính có ý kiến kiểm toán ngoại trừ nếu khoản ngoại trừ không ảnh hưởng đến điều kiện chào bán, có giải trình hợp lý của tổ chức phát hành và xác nhận của tổ chức kiểm toán.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là hướng sửa đổi nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa việc khoản ngoại trừ không ảnh hưởng đến điều kiện chào bán và việc khoản ngoại trừ không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thông tin tài chính, quyết định đầu tư.

Thực tế, những khoản ngoại trừ liên quan đến doanh thu, lợi nhuận, giá trị tài sản hoặc khả năng hoạt động liên tục có thể không khiến doanh nghiệp mất điều kiện chào bán, nhưng vẫn ảnh hưởng đáng kể đến việc đánh giá năng lực tài chính và rủi ro đầu tư.

Vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định mức độ ảnh hưởng của các khoản ngoại trừ; trách nhiệm giải trình, công bố thông tin của tổ chức phát hành và trách nhiệm xác nhận của tổ chức kiểm toán, đặc biệt đối với những chỉ tiêu tài chính trọng yếu.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm nhà đầu tư có đầy đủ thông tin để đánh giá, đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả và an toàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho rằng, các quy định sửa đổi cần hướng tới mục tiêu không chỉ tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn, mà còn củng cố tính minh bạch, nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, qua đó thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển an toàn, bền vững.

Đào Cảnh