Phân định rõ phạm vi quản lý, tránh chồng chéo pháp lý trong lĩnh vực bưu chính
Thảo luận tại Tổ 13 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Thanh Hóa, Gia Lai) về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), ĐBQH Phan Thị Thùy Linh đề nghị xác định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật trên cơ sở mạng bưu chính, thay vì hành vi vận chuyển, nhằm tránh chồng chéo pháp lý, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và tạo không gian phát triển các mô hình chuyển phát hiện đại.
Quản lý bằng mạng lưới, không quản lý bằng phương tiện vận chuyển
Đánh giá cao sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Bưu chính, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, sau 16 năm thực hiện Luật Bưu chính năm 2010, lĩnh vực bưu chính đã có những thay đổi căn bản, từ ngành chuyển phát thư tín truyền thống trở thành hạ tầng quan trọng của thương mại điện tử và kinh tế số, gắn bó mật thiết với đời sống người dân từ đô thị đến vùng sâu, vùng xa.
Dự thảo Luật gồm 8 chương, 51 điều, thể hiện bước chuyển trong tư duy lập pháp, từ quản lý truyền thống sang kiến tạo phát triển. Đại biểu đánh giá cao công tác chuẩn bị hồ sơ của Chính phủ, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số quy định để bảo đảm tính thống nhất, khả thi khi triển khai.
Đặc biệt quan tâm đến phạm vi điều chỉnh, đại biểu chỉ rõ, dự thảo mở rộng khái niệm dịch vụ bưu chính, bao gồm các hoạt động chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và những công việc liên quan như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả. Tuy nhiên, nhiều hoạt động trong số này cũng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thương mại, Luật Thương mại điện tử và Luật Đường bộ.
Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, ranh giới giữa chuyển phát gói, kiện với hoạt động giao hàng của tài xế công nghệ, vận chuyển hàng hóa bằng xe khách hay hoạt động kho vận của các sàn thương mại điện tử ngày càng khó phân định.
Theo đại biểu, nếu mở rộng phạm vi quản lý quá mức, coi mọi hoạt động vận chuyển gói, kiện đều là dịch vụ bưu chính và áp dụng các điều kiện, giấy phép tương ứng, sẽ dẫn đến chồng chéo pháp lý, tạo thêm rào cản đối với mô hình kinh tế chia sẻ, gia tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Ngược lại, nếu quản lý thiếu chặt chẽ sẽ tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh bưu gửi và thất thu thuế.
Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu xác định phạm vi điều chỉnh dựa trên tiêu chí “mạng bưu chính” thay vì “hành vi vận chuyển”. Theo đó, chỉ những dịch vụ có quy trình thu gom, chia chọn qua trung tâm khai thác và phát theo địa chỉ mới thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính. Đồng thời, cần quy định rõ tiêu chí phân định ngay tại Điều 1 và phần giải thích từ ngữ.
Đại biểu nhấn mạnh quan điểm phải quản lý bằng mạng lưới, không quản lý bằng phương tiện chở hàng. Nếu không làm rõ ngay trong luật, việc xác định một hoạt động cụ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính hay Luật Thương mại sẽ gây lúng túng cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
Minh bạch hoạt động công ích, bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ
Đề cập đến chính sách bưu chính công ích, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh tán thành việc mở rộng phạm vi dịch vụ từ thư sang cả gói, kiện hàng hóa. Theo đại biểu, người dân miền núi, biên giới, hải đảo cũng cần được tiếp cận các dịch vụ mua bán trực tuyến và nhận hàng thuận tiện như người dân ở đô thị.
Tuy nhiên, việc mở rộng dịch vụ công ích phải đi đôi với đánh giá đầy đủ tác động ngân sách. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung tính toán về nguồn lực cần thiết để triển khai chính sách này.
Bên cạnh đó, đại biểu lưu ý, doanh nghiệp được chỉ định cung ứng dịch vụ công ích có thể được hưởng các ưu đãi về thuế, đất đai, hạ tầng, đồng thời vẫn tham gia cạnh tranh với các doanh nghiệp tư nhân trên thị trường. Vì vậy, dự thảo Luật cần quy định rõ việc hạch toán riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh thương mại, không sử dụng ưu đãi dành cho công ích để bù đắp cho hoạt động kinh doanh.
Đại biểu cũng đề nghị tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân được sử dụng chung hạ tầng công cộng tại vùng sâu, vùng xa; đồng thời bỏ quy định bắt buộc thỏa thuận sử dụng mạng lưới nhằm hạn chế nguy cơ doanh nghiệp lớn chi phối thị trường.
Theo đại biểu, yêu cầu xuyên suốt là hoạt động công ích phải minh bạch, còn hoạt động thương mại phải bảo đảm cạnh tranh bình đẳng.
Liên quan đến an toàn bưu gửi và quyền lợi người sử dụng dịch vụ, đại biểu tán thành quy định tại Điều 43 về phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro và thu thập thông tin người gửi nhằm ngăn chặn tình trạng vận chuyển hàng lậu, hàng cấm, ma túy qua đường bưu chính.
Tuy nhiên, cần làm rõ căn cứ xác định mức độ rủi ro, phạm vi thông tin được thu thập, thời hạn lưu trữ; đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng để doanh nghiệp thuận lợi thực hiện và người dân yên tâm sử dụng dịch vụ.
Đặc biệt, trước tình trạng lừa đảo thông qua hoạt động giao nhận hàng hóa gây nhiều bức xúc, đại biểu đề nghị bổ sung quyền được mở, kiểm tra hàng khi nhận; quy định mức bồi thường tối thiểu đối với hàng hóa bị mất, đánh tráo hoặc giao chậm. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp bưu chính khi thuê đơn vị khác thực hiện việc giao hàng, bảo đảm người sử dụng dịch vụ có căn cứ yêu cầu bồi thường khi quyền lợi bị xâm phạm.
Nhấn mạnh yêu cầu lấy người sử dụng dịch vụ làm trung tâm, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh cho rằng, nếu dự thảo Luật giải quyết được ba vấn đề cốt lõi gồm phân định rõ phạm vi quản lý, minh bạch giữa hoạt động công ích và thương mại, bảo đảm an toàn bưu gửi và quyền lợi người sử dụng dịch vụ, sẽ vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, vừa mở rộng không gian phát triển cho các mô hình chuyển phát hiện đại.