Nhân chuyến thăm Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Kết nối giáo dục, khơi thông nguồn lực công nghệ Việt - Trung
Trong chuyến thăm chính thức Trung Quốc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị hai nước đẩy mạnh hợp tác đào tạo nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn. Từ định hướng cấp cao đến kết nối địa phương và tìm hiểu các mô hình ứng dụng công nghệ, chuyến thăm của lãnh đạo Quốc hội Việt Nam mở ra nhiều gợi ý về hợp tác giáo dục song phương gắn với nhu cầu phát triển.
Đào tạo nhân lực
cho các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn
Tại cuộc hội kiến Thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc Lý Cường chiều 12/10 tại Bắc Kinh, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã đề nghị hai nước đẩy mạnh hợp tác khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đào tạo nhân lực trình độ cao, nhất là trong các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI), đô thị thông minh, chế tạo thông minh.
Đây là những lĩnh vực đang đặt ra yêu cầu ngày càng lớn về đội ngũ kỹ sư, chuyên gia công nghệ và nhân lực có khả năng làm chủ, ứng dụng các công nghệ mới. Vì vậy, hợp tác đào tạo song phương không chỉ có ý nghĩa trong trao đổi học thuật mà còn gắn với nhu cầu phát triển công nghiệp, chuyển đổi số và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của mỗi nước.
Đáp lại các đề xuất của Chủ tịch Quốc hội Việt Nam, Thủ tướng Lý Cường cho biết Trung Quốc sẵn sàng tăng cường hợp tác với Việt Nam trong ứng dụng AI vào lĩnh vực chế tạo, nông nghiệp thông minh và đào tạo nhân lực trình độ cao.
Cuộc hội kiến giữa hai nhà lãnh đạo cho thấy đào tạo nhân lực đang được đặt trong mối liên hệ với hợp tác khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thay vì chỉ tập trung vào trao đổi sinh viên, hợp tác giáo dục có thể được mở rộng theo hướng đào tạo đội ngũ đáp ứng yêu cầu của các ngành công nghệ chiến lược, đồng thời tăng cường kết nối giữa cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước.
Trong cuộc hội kiến, Thủ tướng Trung Quốc cũng đề nghị hai bên thúc đẩy giao lưu nhân dân, sớm thành lập Ủy ban hợp tác giáo dục Việt Nam - Trung Quốc. Một cơ chế điều phối có thể tạo thêm khuôn khổ để Việt Nam và Trung Quốc trao đổi về các chương trình đào tạo, học bổng, hợp tác giữa các cơ sở giáo dục và nghiên cứu khoa học.
Mở rộng hợp tác giáo dục từ cấp trung ương đến địa phương
Trong khuôn khổ chuyến thăm, hợp tác đào tạo nhân lực chất lượng cao cũng được đề cập trong hoạt động của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại tỉnh Thiểm Tây ngày 13/10.
Khi tiếp Bí thư Tỉnh ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Nhân đại tỉnh Thiểm Tây Triệu Nhất Đức, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tỉnh Thiểm Tây và tỉnh Hưng Yên tăng cường hợp tác trên các lĩnh vực, trong đó có đào tạo nhân lực chất lượng cao, khoa học - công nghệ, năng lượng và nông nghiệp công nghệ cao.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao việc hai địa phương đã tổ chức tọa đàm kết nối đầu tư, hợp tác đổi mới sáng tạo, công nghiệp, công nghệ cao, trao đổi hợp tác giáo dục và giao lưu văn hóa ngay trong khuôn khổ chuyến thăm. Chủ tịch Quốc hội đề nghị hai bên khẩn trương thống nhất các nội dung hợp tác, thúc đẩy triển khai thực chất, hiệu quả.
Khi các định hướng này được cụ thể hóa thành chương trình hợp tác giữa các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, quan hệ giữa Hưng Yên và Thiểm Tây có thể mở rộng thêm các hoạt động trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm đào tạo và kết nối nguồn nhân lực với nhu cầu phát triển công nghiệp. Đây cũng là hướng để hợp tác địa phương bổ trợ cho những định hướng lớn về đào tạo nhân lực được nêu ở cấp trung ương.
Công nghệ mở thêm hướng hợp tác giáo dục
Một hoạt động khác có thể gợi mở hướng hợp tác giáo dục là chuyến thăm Khu phát triển kinh tế - công nghệ Bắc Kinh (Kinh tế Diệc Trang) của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sáng 13/10.
Tại đây, Chủ tịch Quốc hội và đoàn đã thăm Siêu nhà máy xe điện Xiaomi và Tập đoàn CVTE, tìm hiểu quá trình phát triển, các thành tựu nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và hoạt động sản xuất, kinh doanh của hai doanh nghiệp. Đáng chú ý, tại CVTE, Chủ tịch Quốc hội tham quan các sản phẩm màn hình tương tác ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nhiều lĩnh vực.
CVTE hoạt động trong các lĩnh vực liên quan đến màn hình tương tác thông minh, linh kiện điện tử và công nghệ giáo dục. Những giải pháp như màn hình tương tác và công cụ ứng dụng AI có thể được sử dụng để hỗ trợ dạy học, tăng cường tương tác trong lớp học và thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục.
Nếu được nghiên cứu và ứng dụng phù hợp, các giải pháp số có thể hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển môi trường học tập tương tác và nâng cao năng lực sử dụng công nghệ của giáo viên, học sinh.
Tại Diệc Trang, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cũng khẳng định Việt Nam hoan nghênh các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu quan tâm tìm hiểu cơ hội đầu tư, mở rộng hợp tác tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực xe điện, pin, hệ thống lưu trữ năng lượng, AI, tự động hóa và phát triển chuỗi cung ứng.
Những lĩnh vực này đồng thời đặt ra nhu cầu về nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Do đó, bên cạnh thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ, hợp tác đào tạo kỹ sư, chuyên gia và lao động kỹ thuật sẽ là một vấn đề cần được hai nước quan tâm khi các hoạt động hợp tác công nghệ được mở rộng. Đây là một hướng tiếp cận có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển các ngành công nghệ có giá trị gia tăng cao.
Tăng cường kết nối giữa đại học, nghiên cứu và doanh nghiệp
Nhân chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cũng có chuyến thăm và làm việc tại Đại học Thanh Hoa ngày 13/10, tiếp nối định hướng hợp tác nhân lực và công nghệ được đề cập trong các cuộc gặp cấp cao.
Tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng đề nghị Đại học Thanh Hoa tăng cường hợp tác với Việt Nam trong đào tạo nhân lực ở các lĩnh vực AI, bán dẫn, công nghệ số, vật liệu mới, năng lượng xanh và công nghệ dữ liệu; đồng thời mở rộng học bổng, nghiên cứu xây dựng chương trình đào tạo chung và thúc đẩy các nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm chung.
Năm 2025, Đại học Thanh Hoa tuyển 27 sinh viên và nghiên cứu sinh Việt Nam, mức cao nhất từ trước đến nay, và tất cả đều được cấp học bổng. Con số này là một dẫn chứng cụ thể về cơ hội học tập, nghiên cứu của sinh viên Việt Nam tại một trường đại học hàng đầu Trung Quốc.
Các đề xuất tại Thanh Hoa cũng nhấn mạnh hướng hợp tác vượt ra ngoài việc tiếp nhận sinh viên, hướng tới nghiên cứu chung, đổi mới sáng tạo và tăng cường liên kết giữa Nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Đây là những yếu tố có thể góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với nhu cầu thực tế.
Từ định hướng hợp tác đến chương trình cụ thể
Các hoạt động trong chuyến thăm Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho thấy hợp tác giáo dục có thể được triển khai trên nhiều cấp độ: ở cấp cao, hai nước trao đổi định hướng hợp tác và khả năng xây dựng cơ chế phối hợp giáo dục; ở cấp địa phương, các bên tìm kiếm cơ hội kết nối đào tạo với nhu cầu phát triển; trong khi các trường đại học và doanh nghiệp mở ra những hướng hợp tác cụ thể về học bổng, nghiên cứu và ứng dụng công nghệ.
Trong đó, đào tạo nhân lực trình độ cao cho các ngành công nghệ mũi nhọn là một trọng tâm nổi bật xuyên suốt. Cùng với đó, đề xuất thành lập Ủy ban hợp tác giáo dục Việt Nam – Trung Quốc, mở rộng học bổng, xây dựng chương trình đào tạo chung và thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng là những hướng đi có thể tiếp tục được hai bên xem xét.
Khi kết nối được chính sách, cơ sở giáo dục, nghiên cứu khoa học và doanh nghiệp, hợp tác Việt Nam – Trung Quốc sẽ có thêm điều kiện để chuyển từ trao đổi kinh nghiệm sang các chương trình phát triển nguồn nhân lực phục vụ các mục tiêu tăng trưởng và chuyển đổi công nghệ trong dài hạn.
Hợp tác giáo dục Việt Nam – Trung Quốc:
Đa dạng hóa kết nối, hướng tới chất lượng
Hợp tác giáo dục là một nội dung trong quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Trung Quốc, được thúc đẩy thông qua trao đổi học sinh, sinh viên, giảng viên, học bổng và liên kết giữa các cơ sở đào tạo, nghiên cứu.
Tại Tuyên bố chung tháng 4/2026 được ký kết nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hai nước nhất trí triển khai hiệu quả thỏa thuận hợp tác giáo dục, nghiên cứu thành lập Ủy ban hợp tác giáo dục song phương, tăng cường trao đổi giáo viên, sinh viên, học giả; đồng thời thúc đẩy hợp tác giáo dục nghề nghiệp, giao lưu ngôn ngữ và kết nối giữa các trường học, đại học, viện nghiên cứu. Trung Quốc cũng cam kết tiếp tục cấp học bổng cho sinh viên Việt Nam sang học tập, nghiên cứu.
Trong thời gian tới, hợp tác giáo dục hai nước có không gian phát triển theo hướng gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nhu cầu nhân lực chất lượng cao, đồng thời tiếp tục củng cố giao lưu ngôn ngữ, văn hóa và sự hiểu biết giữa thế hệ trẻ hai nước.