“Xin các liệt sĩ xem TP. Hồ Chí Minh là nơi đất lành để yên nghỉ”

Đọc lời điếu tại lễ truy điệu 731 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng sáng 14/10, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố, xúc động gửi lời tiễn biệt những người đã nằm lại giữa lòng Sài Gòn gần 60 năm. Cuộc trở về sau gần sáu thập kỷ không chỉ đưa các liệt sĩ về với đồng đội, mà còn nhắc nhớ trách nhiệm tiếp tục tìm lại tên tuổi, quê hương cho những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.

Gần 60 năm cho một cuộc trở về

Trong không khí trang nghiêm, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Cường xúc động bày tỏ: Do điều kiện chiến tranh ác liệt và lớp bụi thời gian kéo dài, phần lớn hài cốt của các liệt sĩ đợt này, chúng tôi chưa xác định được tên, tuổi, quê quán. Song dù quê quán ở đâu, kính xin hương hồn các liệt sĩ hãy xem quê hương TP. Hồ Chí Minh là nơi đất lành để các anh, các chị yên nghỉ.

Lời tiễn biệt ấy cũng là sự tri ân dành cho những người lính đã đi qua cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, rồi nằm lại giữa lòng Sài Gòn. Nhắc lại thời khắc lịch sử ấy, Phó Chủ tịch UBND thành phố chia sẻ, những người lính tiến vào thành phố năm xưa đến từ nhiều miền quê, thuộc nhiều tầng lớp khác nhau. Trong số đó có nông dân, công nhân, thợ thủ công, giáo viên, sinh viên; có người theo đạo, có người không theo đạo. Dù xuất thân và hoàn cảnh khác nhau, họ đều chung lý tưởng đấu tranh giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước.

“Gần 60 năm cho một cuộc trở về!”, Phó Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh. Theo ông, những chiến sĩ Giải phóng quân, Biệt động thành và những người hoạt động cách mạng kiên trung đã không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất. Họ nằm lại giữa lòng đô thị Sài Gòn, để rồi qua bao thăng trầm, thành phố đổi thay từng ngày, còn ký ức về những người đã ngã xuống vẫn lặng lẽ nằm sâu dưới lòng đất.

Khu vực tìm kiếm ngày nay thuộc Công viên Lê Thị Riêng, nơi từng là Nghĩa trang Đô Thành. Để đưa các liệt sĩ trở về, thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Quốc gia, các lực lượng thuộc Quân khu 7 và TP. Hồ Chí Minh đã thu thập tư liệu, tìm kiếm nhân chứng, khảo sát thực địa và ứng dụng trang thiết bị hiện đại nhằm xác định các vị trí chôn cất.

Từ ngày 23/6 đến 5/10/2026, Đội K74 cùng các lực lượng đã tìm kiếm, quy tập được 731 bộ hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng. Đằng sau kết quả ấy là quá trình tìm kiếm công phu, đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và tận tâm của những người thực hiện nhiệm vụ.

Phó Chủ tịch UBND thành phố cũng nhắc đến hình ảnh những chiến sĩ trẻ, các bác sĩ cựu binh ngày ngày cẩn trọng gạt từng lớp đất, thu nhặt, ghép nối và định hình hài cốt. Mỗi phần hài cốt được tìm thấy là một bước đưa những người đã hy sinh trở về; mỗi di vật được tìm thấy lại gợi lên những câu chuyện về cuộc đời, tuổi trẻ của họ trước khi ngã xuống.

“Thật nghẹn lòng khi nhìn thấy những di vật ít ỏi mà các anh chị để lại”, ông bày tỏ.

Đó là những bức ảnh nhạt nhòa theo năm tháng, lọ dầu gió, chiếc lược chải tóc, chiếc kẹp lá, sợi dây chuyền, chiếc nhẫn, chiếc thắt lưng, bình tông, đôi dép cao su, cùng võng, tăng và vũ khí. Những vật dụng bình dị ấy đã vượt qua gần sáu thập kỷ để trở thành những dấu tích quý giá, giúp thế hệ hôm nay hình dung phần nào cuộc sống của những người lính năm xưa. Qua từng di vật, sự hy sinh không còn chỉ là những dòng ghi chép lịch sử mà hiện lên gần gũi, gợi niềm xúc động và lòng biết ơn sâu sắc.

Tiếp tục hành trình tìm lại tên tuổi các liệt sĩ

Dẫu 731 bộ hài cốt đã được tìm kiếm, quy tập, hành trình đưa các liệt sĩ trở về vẫn chưa trọn vẹn khi phần lớn chưa xác định được danh tính. Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Cường, điều kiện chiến tranh ác liệt cùng thời gian kéo dài khiến việc xác định tên tuổi, quê quán của các liệt sĩ gặp nhiều khó khăn.

Hiện, công tác thu nhận mẫu sinh phẩm của hài cốt liệt sĩ và mẫu ADN thân nhân các liệt sĩ chưa xác định được danh tính đang được triển khai trên toàn quốc, phục vụ phân tích, lưu trữ tại ngân hàng gen quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước tìm lại tên tuổi, quê quán và thân nhân cho những người đã hy sinh, qua đó mang đến niềm an ủi cho những gia đình vẫn mòn mỏi chờ đợi thông tin về người thân.

“Dù có rất nhiều khó khăn phía trước, nhưng chúng ta sẽ không bỏ qua bất kỳ cơ hội hay phương pháp nào để tiếp tục hành trình tìm kiếm đồng đội hy sinh”, Phó Chủ tịch UBND thành phố khẳng định.

Theo đó, chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” sẽ tiếp tục được triển khai. Công tác rà soát không chỉ giới hạn tại Công viên Lê Thị Riêng mà còn mở rộng đến những địa điểm từng diễn ra các trận đánh ác liệt trong thời kỳ kháng chiến. Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ, thành phố tiếp tục quan tâm chăm sóc, tôn tạo các nghĩa trang liệt sĩ, công trình ghi công và thực hiện chính sách đền ơn đáp nghĩa.

Hành trình tìm kiếm những người đã ngã xuống vì độc lập dân tộc, thống nhất đất nước vẫn còn nhiều khó khăn. Nhưng từ cuộc trở về của 731 hài cốt liệt sĩ sau gần 60 năm, có thể thấy nỗ lực bền bỉ của các lực lượng và quyết tâm không để những người đã hy sinh bị lãng quên.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Mạnh Cường bày tỏ mong muốn những người đã hy sinh được yên nghỉ bên đồng chí, đồng đội, trong tình thương yêu và lòng biết ơn của các thế hệ hôm nay.

Hoa Lê