Kết nối công nghệ số, AI và bán dẫn, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ
Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và bán dẫn có mối quan hệ chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Để khai thác hiệu quả tiềm năng của ba lĩnh vực này, Việt Nam cần đẩy mạnh liên kết, phát triển nguồn nhân lực, làm chủ những công nghệ chiến lược và nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, thương mại hóa sản phẩm công nghệ trong nước.
Gia tăng giá trị cho nền kinh tế
Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Khắc Lịch cho biết, công nghệ số, AI và bán dẫn ngày càng gắn kết chặt chẽ. Trong đó, công nghệ số tạo nền tảng thu thập, quản lý và sử dụng dữ liệu; AI khai thác dữ liệu, nâng cao hiệu quả hoạt động; còn chip bán dẫn cung cấp nền tảng phần cứng phục vụ xử lý dữ liệu và thực thi các thuật toán.
Vì vậy, định hướng của Việt Nam là kết nối ba lĩnh vực, nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm có sức cạnh tranh và tạo ra nhiều giá trị cho nền kinh tế.
Thực tế, Việt Nam đã có nền tảng để hiện thực hóa định hướng này. Năm 2025, doanh thu công nghiệp công nghệ số ước đạt 198 tỷ USD, với hơn 80.000 doanh nghiệp và trên 1,9 triệu lao động. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu tiếp tục tăng khoảng 32,1% so với cùng kỳ, số doanh nghiệp đạt trên 82.000. Kim ngạch xuất khẩu phần cứng điện tử năm 2025 đạt 178 tỷ USD, bao gồm cả khu vực đầu tư nước ngoài.
Những con số trên cho thấy, Việt Nam đã tham gia sâu vào chuỗi sản xuất và thương mại công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Khắc Lịch, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là mở rộng quy mô mà còn phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, gia tăng năng suất và tỷ lệ giá trị do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra. Muốn vậy, cần phát triển thêm những sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp trong nước làm chủ.
Trong lĩnh vực AI, Việt Nam đứng thứ 45 thế giới về Chỉ số sẵn sàng AI của Chính phủ năm 2025. Đây là những bước tiến ban đầu, song yêu cầu đặt ra là cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, dữ liệu và nguồn nhân lực để khai thác hiệu quả AI, nhất là trong cung cấp dịch vụ công.
Với ngành bán dẫn, Việt Nam hiện có 50 doanh nghiệp thiết kế chip, khoảng 7.000 kỹ sư và đã thu hút 241 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn trên 14 tỷ USD. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển ngành, song cần được củng cố thông qua liên kết giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư quốc tế và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo.
Trên cơ sở năng lực hiện có, các chiến lược và chương trình quốc gia đã xác định những mục tiêu cụ thể cho từng lĩnh vực. Đến năm 2030, doanh thu công nghiệp công nghệ số phấn đấu đạt tối thiểu 300 tỷ USD, với 100.000 doanh nghiệp và trên 3 triệu nhân lực.
Đối với AI, Việt Nam hướng tới nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển; quy mô kinh tế AI đạt 6% GDP và 60% doanh nghiệp ứng dụng AI để cải thiện hoạt động.
Trong lĩnh vực bán dẫn, mục tiêu đến năm 2030 là có 100 doanh nghiệp thiết kế chip bán dẫn, một nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử. Doanh thu ngành phấn đấu đạt 25 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 và trên 100 tỷ USD vào năm 2050.
Tầm nhìn đến năm 2045 và xa hơn là năm 2050 đặt ra yêu cầu Việt Nam từng bước làm chủ các công nghệ quan trọng, ứng dụng AI sâu rộng và hình thành những doanh nghiệp công nghệ số có sức cạnh tranh toàn cầu. Để hiện thực hóa các mục tiêu này, bên cạnh định hướng chiến lược, cần có những giải pháp đồng bộ về nhân lực, hạ tầng, nghiên cứu và phát triển, cũng như cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp.
Làm chủ AI cần tầm nhìn dài hạn
Chia sẻ về quá trình phát triển công nghệ, đồng sáng lập kiêm Phó Tổng Giám đốc cấp cao MoMo Nguyễn Bá Diệp cho rằng, làm chủ AI là quá trình dài hạn, có thể kéo dài từ 5 - 10 năm, không thể đạt được trong một sớm một chiều.
Theo ông Nguyễn Bá Diệp, trước khi ChatGPT ra đời, MoMo đã nghiên cứu AI trong 4 năm. Tuy nhiên, quá trình này cho thấy làm chủ công nghệ phức tạp hơn nhiều so với việc ứng dụng một giải pháp có sẵn.
Làm chủ AI không đồng nghĩa với việc phải tự phát triển tất cả các thành phần, mà quan trọng là có đủ năng lực hiểu, kiểm soát, điều chỉnh và vận hành những thành phần mang tính chiến lược của hệ thống; đồng thời chủ động trong các quyết định liên quan đến công nghệ.
Những năng lực cần chú trọng gồm quản lý, khai thác dữ liệu hiệu quả; bảo đảm hạ tầng tính toán; phát triển mô hình AI; vận hành an toàn; xây dựng nguồn nhân lực và kiểm soát rủi ro.
Ông Nguyễn Bá Diệp nhấn mạnh, Việt Nam có thể tận dụng năng lực công nghệ trên toàn cầu, không nhất thiết phải tự sản xuất chip CPU hay xây dựng toàn bộ chuỗi công nghệ tiên tiến. Điều quan trọng là phải đủ năng lực để hiểu, điều chỉnh và vận hành công nghệ. Đối với những công nghệ mang tính chiến lược, quốc gia và doanh nghiệp cần có phương án dự phòng, tránh phụ thuộc vào một đơn vị cung cấp duy nhất.
Ở góc độ phát triển nguồn nhân lực và ứng dụng, nhà sáng lập, Tổng Giám đốc điều hành kiêm Giám đốc công nghệ ANSCENTER Nguyễn Tuấn Nghĩa cho rằng, con người là yếu tố quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI.
Theo ông, cần phát triển đội ngũ nhà khoa học tập trung nghiên cứu thuật toán, từng bước làm chủ các mô hình AI; đồng thời đào tạo kỹ sư có khả năng đưa công nghệ vào thực tiễn. Các mô hình AI cũng cần được chú trọng năng lực xử lý tiếng Việt, trong đó dữ liệu và thuật toán đủ mạnh là hai yếu tố then chốt.
Phát triển bán dẫn theo hướng phù hợp với năng lực Việt Nam
Đối với ngành bán dẫn, đồng sáng lập kiêm Giám đốc kỹ thuật và Phát triển kinh doanh VSAP LAB Dương Minh Tiến nhận định, Việt Nam có cơ hội phát triển khi đã hình thành những năng lực cơ bản về thiết kế và đóng gói chip.
Theo ông Dương Minh Tiến, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực đóng gói bán dẫn, lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị lớn trong hệ sinh thái ngành. Cùng với đó, năng lực nghiên cứu vật liệu tại các trường đại học, viện nghiên cứu trong nước mở ra hướng phát triển vật liệu tiên tiến phục vụ công nghệ đóng gói, ứng dụng cho các sản phẩm như trung tâm dữ liệu AI và chip AI.
Từ góc độ cơ quan quản lý, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Sản xuất thử chip bán dẫn, Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Anh Tuấn cho biết, Cục đã tham mưu Chính phủ ban hành Chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, bán dẫn là ngành công nghiệp nền tảng, nhưng đòi hỏi trình độ công nghệ cao và chi phí đầu tư lớn. Vì vậy, Việt Nam cần lựa chọn lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, thay vì cạnh tranh trực tiếp với những quốc gia đang sở hữu công nghệ chế tạo chip tiên tiến, tốc độ xử lý lớn. Hướng đi được xác định là phát triển các dòng chip chuyên dụng phục vụ những ngành công nghiệp đang hình thành và phát triển trong nước, như ô tô, năng lượng.
Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là chi phí gia nhập thị trường. Công cụ thiết kế và quá trình chế tạo chip đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn, vượt quá khả năng của nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp.
Để tháo gỡ khó khăn, Trung tâm Hỗ trợ Sản xuất thử chip bán dẫn sẽ hỗ trợ về sở hữu trí tuệ, hạ tầng tính toán và các bản thiết kế chip của viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp khởi nghiệp, hướng tới đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tính khả thi về thương mại. Hội đồng gồm 21 chuyên gia, trong đó có lãnh đạo doanh nghiệp và nhà khoa học, sẽ tham gia đánh giá các sản phẩm chip.
Kết nối công nghệ số, AI và bán dẫn vì thế không chỉ là yêu cầu phát triển các ngành công nghệ cao, mà còn là giải pháp nâng cao năng lực tự chủ và chất lượng tăng trưởng. Cùng với việc lựa chọn hướng đi phù hợp, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu sẽ góp phần đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, nâng cao giá trị sản phẩm công nghệ Việt Nam và từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.