Rà soát trách nhiệm quản lý sản phẩm OCOP sau công nhận
Qua thực tế ghi nhận tại cơ sở và làm việc với UBND tỉnh Lai Châu, Đoàn giám sát chuyên đề của Đoàn ĐBQH tỉnh về thực hiện chính sách, pháp luật về Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) giai đoạn 2021 - 2026 đề nghị, UBND tỉnh tập trung rà soát trách nhiệm quản lý sản phẩm sau công nhận cũng như theo dõi các sản phẩm đã hết hạn. Đồng thời, đẩy mạnh liên kết phát triển vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực đưa sản phẩm của các chủ thể vươn ra thị trường.
Tập trung tháo gỡ khó khăn cho các chủ thể
Trước khi tiến hành làm việc với UBND tỉnh, Đoàn giám sát đã thực tế tại các địa phương trên địa bàn, ghi nhận nỗ lực duy trì, nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như những khó khăn, vướng mắc mà các chủ thể đang gặp phải.
Cụ thể tại phường Tân Phong, lũy kế đến tháng 9/2026, địa phương có 43 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao nhưng hiện chỉ có 21 sản phẩm đang duy trì phát triển; 22 sản phẩm đã hết hạn mà chủ thể không có nhu cầu đề nghị công nhận lại. Dù vậy, các sản phẩm tiếp tục tham gia chương trình tại phường đều hoàn thiện về chất lượng, đạt vệ sinh an toàn thực phẩm; nhiều sản phẩm áp dụng quy trình tiên tiến như VietGAP, ISO, HACCP và hầu hết đều tăng doanh số bán hàng...
Tương tự, tại xã Than Uyên, từ năm 2021 đến thời điểm giám sát, các chủ thể đã có 28 lượt sản phẩm được phân hạng OCOP từ 3 sao trở lên, bao gồm 20 sản phẩm đánh giá mới và 8 sản phẩm đánh giá lại. Hiện, xã ghi nhận 19 sản phẩm còn thời hạn của 9 chủ thể (gồm 16 sản phẩm 3 sao và 3 sản phẩm 4 sao). Khó khăn Than Uyên đang gặp phải là vấn đề tiếp nhận, lưu trữ hồ sơ từ cấp huyện (trước đây) bàn giao về cũng như vùng nguyên liệu chưa ổn định.
Khảo sát thực tế tại HTX Nông nghiệp và dịch vụ Bình Lư (xã Bình Lư) cũng cho thấy những vướng mắc tương tự sau khi sắp xếp đơn vị hành chính. Các thành viên Đoàn giám sát đã yêu cầu xã Bình Lư làm rõ tình trạng của các sản phẩm hết hạn; đồng thời, hướng dẫn chủ thể rà soát việc sử dụng logo, bao bì, nhãn mác OCOP theo đúng quy định.
Tại xã Sìn Hồ, giai đoạn 2021 - 2025 trên địa bàn có tới 24 sản phẩm được công nhận OCOP. Tuy nhiên đến nay, 18 trong tổng số 24 sản phẩm đã hết hạn chứng nhận mà chưa được đánh giá hay phân hạng lại, phần lớn rơi vào các sản phẩm dược liệu, như: actiso, đương quy, đẳng sâm... Trước tình hình này, Đoàn giám sát đề nghị địa phương cần rà soát tình trạng sản xuất, nhu cầu đánh giá lại, nắm bắt tâm tư nguyện vọng của chủ thể và đánh giá khả năng cạnh tranh để duy trì, phát triển đối với 6 sản phẩm còn hạn.
Ưu tiên định hướng phát triển bền vững
Trên cơ sở thông tin thực tiễn thu nhận được, Đoàn ĐBQH tỉnh đã làm việc với UBND tỉnh nhằm đánh giá toàn diện việc phát triển các sản phẩm OCOP trên địa bàn. Báo cáo của UBND tỉnh Lai Châu cho thấy, toàn tỉnh có 191 sản phẩm OCOP đạt tiêu chuẩn từ 3 sao trở lên và vẫn còn thời hạn. Tuy nhiên, thống kê cũng cho thấy, có 104 sản phẩm đã hết hạn chứng nhận và trong số 191 sản phẩm đang còn thời hạn, có đến 30 sản phẩm phải tạm dừng hoạt động hoặc đang chuyển đổi mục đích kinh doanh.
Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lai Châu Sùng A Hồ phát biểu tại cuộc làm việc với UBND tỉnh. Ảnh: Mai Sùng
Những khó khăn này xuất phát từ thực tế quy mô sản xuất của nhiều chủ thể trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhỏ lẻ. Cùng với đó, việc liên kết để xây dựng vùng nguyên liệu cũng như khâu tiêu thụ sản phẩm trên thị trường chưa thực sự ổn định.
Tại buổi làm việc, đại diện các sở, ngành liên quan của tỉnh đã tham gia làm rõ những khó khăn, vướng mắc; nhất là việc hoàn thiện và bàn giao hồ sơ sản phẩm OCOP sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính. Các cơ quan cũng nêu bật tình trạng thiếu hụt kinh phí hỗ trợ cho một số sản phẩm và những trở ngại trong công tác hướng dẫn chủ thể đáp ứng yêu cầu chất lượng, nhãn hàng hóa, truy xuất nguồn gốc cũng như kết nối tiêu thụ.
Để giải quyết những khó khăn trên, UBND tỉnh Lai Châu đã định hướng tập trung hỗ trợ đổi mới thiết bị chế biến và bảo quản, song song với việc phát triển vùng nguyên liệu ổn định theo chuỗi liên kết. Tỉnh cũng đặt mục tiêu đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối, thương mại điện tử và gắn tiêu thụ với phát triển du lịch.
Về dài hạn, mục tiêu của Lai Châu đến năm 2030 là duy trì và phát triển trên 300 sản phẩm OCOP đạt chuẩn từ 3 sao trở lên; phấn đấu có ít nhất 50 sản phẩm đạt chất lượng 4 sao. Để hiện thực hóa mục tiêu, tỉnh sẽ tăng cường tập huấn cán bộ, kiểm tra sau công nhận và lồng ghép nguồn lực tháo gỡ vướng mắc.
Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sùng A Hồ đề nghị, UBND tỉnh tiếp tục kiểm tra, đôn đốc sát việc thực hiện Chương trình OCOP; rà soát kỹ lưỡng trách nhiệm của các sở, ngành, địa phương trong quản lý sản phẩm sau công nhận; đồng thời, phải lập danh mục theo dõi rõ ràng các sản phẩm đã hết hạn nhằm chủ động thông báo cho chủ thể đăng ký đánh giá lại... Bên cạnh đó, UBND tỉnh cần chỉ đạo đẩy mạnh số hóa, bàn giao hồ sơ phục vụ công tác quản lý tại cấp xã, tập huấn cán bộ trực tiếp thực hiện, chú trọng liên kết giữa hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp để hỗ trợ máy móc và nâng cao năng lực thị trường.