Gỡ nút thắt nhân lực để nâng chất lượng y tế cơ sở

Nhân lực y tế cơ sở còn thiếu, mất cân đối

Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ 3 xem xét kết quả giám sát chuyên đề “Việc giải quyết kiến nghị của cử tri về bảo đảm nhân lực y tế nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của trạm y tế cấp xã trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp”.

Trình bày tóm tắt kết quả giám sát tại phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Trần Thị Nhị Hà cho biết: thời gian qua, Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện chính sách, sắp xếp tổ chức và duy trì hoạt động của hệ thống y tế cơ sở. Đến thời điểm hoàn thiện dự thảo báo cáo, 31/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành chuyển giao Trạm y tế về UBND cấp xã quản lý; mạng lưới 10.216 Trạm Y tế trước sắp xếp được tổ chức lại thành 4.029 Trạm y tế chính và 5.960 điểm y tế trực thuộc.

Trong quá trình chuyển đổi quy mô lớn, phần lớn các điểm cung ứng dịch vụ y tế ban đầu vẫn được duy trì, nhân lực cơ bản được tiếp nhận, bố trí lại, các nhiệm vụ phòng bệnh, tiêm chủng, khám, chữa bệnh ban đầu và chăm sóc sức khỏe thiết yếu không bị gián đoạn trên diện rộng. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 350/2026/NĐ-CP ngày 9.9.2026 quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề đối với nhân viên y tế, tạo thêm cơ sở pháp lý để cải thiện chính sách đối với đội ngũ y tế cơ sở.

Tuy nhiên, qua giám sát cho thấy, tình trạng thiếu và mất cân đối nhân lực tại Trạm y tế vẫn là hạn chế nổi bật. Nhiều trạm còn thiếu bác sĩ, các chức danh chuyên môn thiết yếu cũng như nhân lực dược, kế toán, thống kê, công nghệ thông tin; việc phân bổ nhân lực chưa tương xứng với quy mô dân số, đặc điểm địa bàn, số điểm y tế và khối lượng nhiệm vụ. Đặc biệt, việc thống kê nhân lực theo Trạm Y tế chính chưa phản ánh đầy đủ khả năng cung ứng dịch vụ tại từng điểm y tế, nhất là ở các địa bàn miền núi, biên giới, vùng dân cư phân tán hoặc các đô thị có dân số lớn.

Cùng với đó, thể chế và cơ chế vận hành chưa theo kịp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Một số địa phương còn lúng túng trong xác định vị trí việc làm, định mức nhân lực; phân định trách nhiệm tuyển dụng, điều động, đánh giá viên chức, chỉ đạo chuyên môn, trách nhiệm bảo đảm thuốc, vật tư, trang thiết bị. Năng lực quản trị nhân sự, tài chính, tài sản, mua sắm, đấu thầu ở một số cấp xã còn hạn chế. Cơ chế luân phiên bác sĩ chưa thật sự phù hợp với quan hệ quản lý mới; cơ sở vật chất, nguồn lực tài chính và điều kiện bảo đảm hoạt động chưa được bổ sung tương xứng với nhiệm vụ ngày càng mở rộng của Trạm Y tế.

Bảo đảm định mức sát thực tế, quan tâm đào tạo nguồn nhân lực

Thảo luận tại phiên họp, các đại biểu tập trung phân tích những vấn đề cần tiếp tục làm rõ và đề xuất giải pháp nhằm giải quyết căn cơ bài toán nhân lực, nâng cao năng lực hoạt động thực chất của trạm y tế cấp xã. Một số ý kiến nhấn mạnh, cần phân biệt giữa tăng số lượng nhân lực và tăng năng lực thực chất của trạm y tế. Việc một trạm có thêm người chưa đồng nghĩa đã khắc phục được tình trạng thiếu nhân lực nếu vẫn thiếu bác sĩ, thiếu các chức danh chuyên môn cần thiết hoặc đội ngũ chưa đáp ứng được khối lượng cũng như phạm vi nhiệm vụ.

Cùng với đó, định mức nhân lực cần được xây dựng sát đặc điểm của từng địa bàn. Việc xác định định mức nhân lực không thể chỉ dựa vào dân số mà cần tính đồng thời đến số điểm y tế, địa hình, mức độ phân tán dân cư, mô hình bệnh tật và khối lượng công việc.

Từ thực tế thiếu nhân lực kéo dài, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các đại biểu cũng đề nghị, tăng phân cấp cho địa phương trong tuyển dụng, nghiên cứu cơ chế xét tuyển, tuyển dụng đặc cách đối với bác sĩ y khoa chính quy cam kết công tác lâu dài tại các trạm y tế ở địa bàn khó khăn; đồng thời ,xây dựng cơ chế biên chế linh hoạt để địa phương chủ động bố trí người khi phát sinh nhu cầu.

Đối với đào tạo, cần chú trọng theo nhu cầu sử dụng thực tế; rà soát từng chuyên khoa, chuyên ngành còn thiếu để có chính sách tuyển dụng, đào tạo, thu hút có trọng tâm. Bên cạnh đó, đẩy mạnh đào tạo, chuyển giao kỹ thuật từ bệnh viện tuyến trên cho cán bộ tại trạm y tế, với mục tiêu sau quá trình hỗ trợ, đội ngũ tại cơ sở có thể chủ động thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn. Đồng thời, nghiên cứu các mô hình liên kết, hỗ trợ chuyên môn giữa các cơ sở y tế, phát huy vai trò của trung tâm y tế khu vực và ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số.

Theo các đại biểu, giải quyết bài toán nhân lực y tế cơ sở đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của các bộ, ngành và địa phương. Bên cạnh vai trò của ngành y tế, cần sự tham gia ngay từ khâu đào tạo, chuẩn bị nguồn nhân lực, hoàn thiện cơ chế tài chính, biên chế và bảo đảm các điều kiện hoạt động. Qua đó, xây dựng đội ngũ y tế cơ sở ổn định, đủ năng lực đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.

Đào Cảnh