Mỹ tuyên bố bất ngờ về Ukraine: Kiev chờ thông tin, Moscow chưa phản hồi

Ngày 11/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ thông báo trên mạng xã hội Truth Social rằng lệnh ngừng tấn công các cơ sở năng lượng trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine có hiệu lực ngay lập tức. “Có hiệu lực ngay lập tức, một lệnh ngừng tấn công các cơ sở năng lượng được áp dụng trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine”, Tổng thống Trump viết, đồng thời khẳng định hai bên đã đồng ý và kêu gọi Moscow, Kiev không vi phạm thỏa thuận.

Theo truyền thông Nga, tuyên bố được đưa ra vài ngày sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Hai nhà lãnh đạo được cho là đã trao đổi về các biện pháp giảm bớt cuộc khủng hoảng nhiên liệu toàn cầu, trong đó có hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Nga.

Tuy nhiên, đến thời điểm Tổng thống Trump công bố thông tin, cả Nga và Ukraine đều chưa đưa ra xác nhận chính thức về một thỏa thuận có nội dung, thời điểm bắt đầu và cơ chế giám sát rõ ràng.

Kiev bất ngờ nhưng sẵn sàng chấp nhận đề xuất

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Kiev chưa nhận được đầy đủ thông tin về thỏa thuận mà nhà lãnh đạo Mỹ đề cập. Trả lời trang tin Axios sau tuyên bố của Tổng thống Trump, ông Zelensky nói rằng nếu Tổng thống Mỹ đã đạt được thỏa thuận với Tổng thống Putin, Washington cần thông báo rõ cho Kiev về thời điểm lệnh ngừng tấn công bắt đầu. Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định nước này sẵn sàng chấp nhận đề xuất.

Một quan chức cấp cao Ukraine nói với báo Kyiv Independent rằng Kiev không được thông báo trước về lệnh ngừng tấn công các cơ sở năng lượng. Quan chức này cũng bày tỏ nghi ngờ liệu phía Nga có được thông tin đầy đủ về tuyên bố của Tổng thống Trump hay không.

Ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine luôn ủng hộ những bước đi giúp giảm leo thang, bảo vệ tính mạng người dân, tiến tới chấm dứt chiến tranh và thiết lập một nền hòa bình lâu dài.

Nhà lãnh đạo Ukraine cho biết đã trao đổi về đề xuất với Thủ tướng Canada Mark Carney, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb và Tổng Thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte. Kiev đang chờ phía Mỹ cung cấp thêm thông tin về phạm vi, thời gian và cách thức thực hiện lệnh ngừng tấn công.

Những cuộc tập kích mới đặt ra câu hỏi về hiệu lực

Tính khả thi của tuyên bố nhanh chóng bị đặt dấu hỏi khi ông Zelensky cho biết Nga tiếp tục tấn công một số cơ sở năng lượng của Ukraine trong ngày 11/10, trong đó có các nhà máy điện tại thủ đô Kiev và thành phố Kharkiv, gây mất điện tại một số khu vực.

Phía Moscow chưa phản hồi về tuyên bố của Tổng thống Trump, cũng chưa xác nhận đã chấp thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng Ukraine.

Việc chưa có văn bản chung, thông báo đồng thời từ hai bên hay cơ chế kiểm chứng khiến tuyên bố của Tổng thống Mỹ hiện vẫn mang tính đơn phương. Chưa rõ “cơ sở năng lượng” sẽ được định nghĩa như thế nào, những mục tiêu nào nằm trong phạm vi bảo vệ và cách xử lý các cáo buộc vi phạm ra sao.

Trong các giai đoạn trước của cuộc xung đột, Nga và Ukraine từng cáo buộc lẫn nhau tấn công nhà máy điện, kho nhiên liệu, cơ sở lọc dầu và các hạ tầng phục vụ sản xuất, truyền tải năng lượng. Vì vậy, một thỏa thuận có hiệu lực thực tế sẽ cần danh mục mục tiêu rõ ràng, thời điểm bắt đầu thống nhất và cơ chế giám sát đủ độ tin cậy.

Các đồng minh phương Tây lên tiếng ủng hộ

Bất chấp những điểm chưa rõ, một số đồng minh chủ chốt của Ukraine, trong đó có Anh, Pháp, Canada và Ủy ban châu Âu, đã bày tỏ ủng hộ đề xuất ngừng tấn công các cơ sở năng lượng, đồng thời kêu gọi Nga tuân thủ.

Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul khẳng định Berlin tiếp tục hoàn toàn ủng hộ Tổng thống Zelensky. Phát biểu tại Berlin, ông nhấn mạnh châu Âu cần sự ổn định và Đức sẽ tiếp tục sát cánh cùng Ukraine.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cũng tái khẳng định sự ủng hộ đối với nhà lãnh đạo Ukraine trong nỗ lực bảo vệ tự do của người dân nước này.

Trong khi đó, Thủ tướng Anh Andy Burnham ủng hộ lời kêu gọi của Tổng thống Trump về một lệnh ngừng tấn công cơ sở năng lượng bền vững và có hiệu lực ngay lập tức.

Đối với Ukraine và các nước châu Âu, việc ngừng tập kích hạ tầng năng lượng có ý nghĩa đặc biệt khi thời tiết chuyển lạnh. Một thỏa thuận được thực thi nghiêm túc có thể giảm thiệt hại đối với hệ thống điện, hạn chế gián đoạn sưởi ấm và bảo vệ đời sống dân thường.

Bất đồng mới giữa Washington và Kiev

Tuyên bố của Tổng thống Trump xuất hiện trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Kiev tiếp tục bộc lộ bất đồng.

Mỹ gần đây quyết định tạm thời nới lỏng một số biện pháp trừng phạt liên quan đến dầu diesel của Nga. Động thái này vấp phải sự phản đối của Ukraine và một số đồng minh châu Âu, trong bối cảnh nguồn thu từ năng lượng vẫn là vấn đề nhạy cảm trong chính sách gây sức ép đối với Moscow.

Ngày 10/10, Tổng thống Trump còn cho rằng Ukraine cần một tổng thống mới có khả năng chấm dứt xung đột. Đáp lại, ông Zelensky nói với đài ABC News rằng việc lựa chọn người đứng đầu đất nước thuộc quyền quyết định của người dân Ukraine.

Ông Zelensky cũng cho rằng giá nhiên liệu tăng cao không chỉ liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine mà còn chịu tác động từ xung đột ở Trung Đông và tình trạng gián đoạn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh đó, tuyên bố về lệnh ngừng tấn công các cơ sở năng lượng có thể mở ra một bước giảm leo thang nếu được Nga và Ukraine chính thức xác nhận. Tuy nhiên, khi Moscow chưa phản hồi, Kiev vẫn chờ thông tin và các cuộc tập kích chưa chấm dứt, khoảng cách giữa thông báo chính trị với một thỏa thuận có thể kiểm chứng vẫn còn đáng kể.

Quỳnh Vũ