Hướng đi nào cho đơn vị sự nghiệp công ở cấp xã

Bài 1: Từ quyết định thành lập đến yêu cầu vận hành

Việc hình thành các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu đa ngành, đa lĩnh vực ở cấp xã (Trung tâm Dịch vụ tổng hợp/Trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công) mở ra hướng tổ chức lại hoạt động cung ứng dịch vụ công gần dân hơn trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, bên cạnh những mô hình bước đầu phát huy tác dụng, bài toán về nhân lực, nhiệm vụ, cơ sở vật chất và cơ chế hoạt động vẫn cần lời giải đồng bộ.

Trung ương mở đường, địa phương cụ thể hóa

Một trong những yêu cầu đặt ra khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là tổ chức lại hoạt động cung ứng dịch vụ công theo hướng tinh gọn đầu mối, sử dụng hiệu quả nguồn lực và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Trong đó, mô hình đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu đa ngành, đa lĩnh vực ở cấp xã được kỳ vọng tạo ra một đầu mối đủ khả năng tổ chức nhiều loại hình dịch vụ ngay tại cơ sở.

Cơ sở pháp lý cho mô hình này từng bước được hoàn thiện. Điểm đáng chú ý là không chỉ đơn thuần bổ sung một đơn vị sự nghiệp trực thuộc UBND cấp xã mà còn là sự thay đổi trong cách tổ chức cung ứng dịch vụ công, từ những đầu mối hoạt động theo từng lĩnh vực của một số trung tâm đơn vị sự nghiệp cấp huyện trước đây sang một đơn vị sự nghiệp dịch vụ tổng hợp đa ngành, đa lĩnh vực có thể đảm nhiệm nhiều nhóm dịch vụ, từ văn hóa, thể thao, thông tin, truyền thông đến môi trường, khuyến nông và các dịch vụ công ích phù hợp với đặc điểm địa bàn.

Tuy nhiên, tổ chức đa ngành không có nghĩa là có thể giao nhiệm vụ theo cách dàn trải. Yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ chức năng, phạm vi công việc, trách nhiệm của từng đầu mối; bảo đảm không bỏ sót nhiệm vụ, không chồng chéo với các bộ phận chuyên môn thuộc UBND cấp xã, đồng thời duy trì chất lượng chuyên môn của từng loại hình dịch vụ.

Thực tế triển khai tại Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy, sau khi các trung tâm được thành lập, yêu cầu kiện toàn tổ chức vẫn tiếp tục được đặt ra. Tại Văn bản số 5883/UBND-VX ngày 2.7.2026, UBND thành phố yêu cầu các xã, phường, đặc khu rà soát, sắp xếp cơ cấu tổ chức bên trong theo hướng tinh gọn, khắc phục tình trạng trùng lắp, chồng chéo và bảo đảm hoạt động ổn định. Việc thành lập mới, tổ chức lại hoặc giải thể trung tâm phải đáp ứng các điều kiện, tiêu chí theo quy định và hướng dẫn của bộ quản lý ngành, lĩnh vực.

Hiệu quả phụ thuộc điều kiện thực tế

Tại Hà Tĩnh, 69 Trung tâm Dịch vụ tổng hợp (DVTH) cấp xã đã được tổ chức, tạo đầu mối cung ứng nhiều dịch vụ công thiết yếu. Tuy nhiên, sự khác biệt về địa bàn, khối lượng công việc và nguồn lực đòi hỏi mỗi địa phương phải có cách tổ chức phù hợp. Tại phường Bắc Hồng Lĩnh, Trung tâm DVTH đảm nhiệm nhiều lĩnh vực, từ văn hóa, thể thao, thông tin, tuyên truyền đến khuyến nông, quản lý nhà đất dôi dư. Theo ông Võ Trọng Việt, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm, để thực hiện hiệu quả khối lượng công việc đa dạng, đơn vị chú trọng xây dựng kế hoạch theo từng lĩnh vực, phân công nhiệm vụ cụ thể và chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan.

Điểm đáng chú ý là việc kết hợp các nhiệm vụ chuyên môn với thông tin, tuyên truyền, đồng thời chủ động lập kế hoạch và phối hợp triển khai, giúp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn. Tiếp tục phân công rõ đầu mối, trách nhiệm và thời hạn hoàn thành; đồng thời bảo đảm nhân lực, kinh phí, trang thiết bị, bồi dưỡng nghiệp vụ và sớm hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá dịch vụ.

Trong khi đó, Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công xã Trà Đốc, thành phố Đà Nẵng đảm nhiệm nhiều lĩnh vực gắn với đời sống dân sinh như văn hóa, thông tin, truyền thanh, môi trường, hạ tầng, khuyến nông và quản lý chợ. Phạm vi công việc đa ngành đặt ra yêu cầu phân công rõ trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ và bảo đảm năng lực thực hiện.

Thực tiễn tại các địa phương cho thấy, không thể áp dụng một cơ cấu tổ chức hay phương án nhân lực cứng nhắc cho tất cả Trung tâm dịch vụ tổng hợp. Theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ tại Công văn số 5691/BNV-TCBC ngày 06/6/2026, trong thời gian chưa có quy định mới về vị trí việc làm viên chức, địa phương căn cứ quy định hiện hành để xây dựng, phê duyệt đề án vị trí việc làm. Việc bố trí nhân lực cần gắn với chức năng, nhiệm vụ, khối lượng công việc và số lượng người làm việc được giao; đồng thời hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá dịch vụ và cơ chế tài chính.

Bài toán vì thế không chỉ là có bao nhiêu người, mà là bố trí đúng chuyên môn, phân công rõ trách nhiệm và bảo đảm điều kiện hoàn thành nhiệm vụ. Khi mô hình tổ chức và cơ chế vận hành phù hợp với thực tế, các Trung tâm mới có thể phát huy vai trò đầu mối cung ứng dịch vụ công, phục vụ người dân hiệu quả hơn.

HỒNG LAM