Nhân chuyến thăm chính thức Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Từ tin cậy chiến lược đến kiến tạo không gian phát triển

Một chuyến thăm trong thời điểm của những lựa chọn chiến lược

Trong quan hệ giữa các quốc gia, có những chuyến thăm mang ý nghĩa của một sự tiếp nối; cũng có những chuyến thăm, từ thời điểm diễn ra và những nhiệm vụ đặt ra, gợi mở một bước chuyển về tư duy và phương thức hợp tác. Chuyến thăm chính thức Trung Quốc và đồng chủ trì Phiên họp lần thứ 2 Ủy ban hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Nhân đại toàn quốc Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, từ ngày 11 - 15/10, cần được nhìn nhận trong cả hai ý nghĩa ấy.

Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của đồng chí Trần Thanh Mẫn trên cương vị Chủ tịch Quốc hội. Chuyến thăm diễn ra khi Việt Nam đang triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; Quốc hội khóa XVI bước vào nhiệm kỳ mới, còn Trung Quốc thực hiện năm đầu tiên của Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm lần thứ 15. Đặc biệt, là sự tiếp nối chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đến Việt Nam tháng 4/2025 và chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Trung Quốc tháng 4/2026, chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội đứng trước yêu cầu cấp thiết chuyển các định hướng chính trị cấp cao thành những chương trình hợp tác cụ thể.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, chuyến thăm cần được đặt trong tư duy đối ngoại mới của Đảng. Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV đã xác định rõ yêu cầu nâng tầm đối ngoại, hội nhập quốc tế, gắn chặt hơn với nhiệm vụ phát triển đất nước. Trong phát biểu tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 11/6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh sự chuyển đổi từ ngoại giao bảo vệ không gian phát triển sang ngoại giao kiến tạo năng lực phát triển quốc gia. Đây là một thay đổi có ý nghĩa rất sâu sắc: đối ngoại không chỉ tạo môi trường thuận lợi, mà còn trực tiếp góp phần hình thành năng lực cạnh tranh, năng lực tự chủ và vị thế mới của đất nước.

Trong tổng thể đường lối độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, Việt Nam nhất quán coi quan hệ với Trung Quốc là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại. Sự nhất quán ấy không đối lập với đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, mà nằm trong một chiến lược rộng lớn nhằm bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc. Bản lĩnh ngoại giao được thể hiện ở khả năng kiên định nguyên tắc, chủ động mở rộng hợp tác, tìm kiếm những lợi ích tương đồng và quản trị khác biệt bằng đối thoại, trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Ngoại giao nghị viện: từ đồng thuận chính trị đến hiệu quả thực thi

Nếu ngoại giao cấp cao góp phần xác lập tầm nhìn và định hướng chiến lược, thì ngoại giao nghị viện có một vai trò rất đặc biệt: kết nối những định hướng ấy với hoạt động lập pháp, giám sát và hoàn thiện thể chế. Trong thời đại mà một sáng kiến hợp tác có thể liên quan đồng thời đến đầu tư, dữ liệu, lao động, môi trường, thuế và công nghệ, những cam kết chính trị chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có hành lang pháp lý phù hợp và cơ chế thực hiện rõ ràng.

Cơ chế Ủy ban hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Nhân đại toàn quốc Trung Quốc được thiết lập năm 2024, tổ chức Phiên họp lần thứ nhất tại Hà Nội ngày 31/8/2025. Phiên họp lần thứ hai trong khuôn khổ chuyến thăm lần này vì thế mang ý nghĩa của bước đi tiếp theo: từ tạo lập cơ chế đến vận hành cơ chế, từ trao đổi nhận thức đến xác định trọng tâm phối hợp, từ khẳng định quyết tâm đến giám sát kết quả. Đây cũng là biểu hiện sinh động của phương châm đối ngoại đồng bộ giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, trong đó có đối ngoại Quốc hội và đối ngoại nhân dân.

Điều đáng chú ý là quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đang đặt ra những bài toán phát triển ở quy mô mới. Theo Đại sứ Việt Nam tại Trung Quốc Phạm Thanh Bình, kim ngạch thương mại song phương trong tám tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 216,1 tỷ USD, tăng 35,2% so với cùng kỳ. Nhưng đằng sau con số ấy, vấn đề chiến lược không chỉ là giao thương nhiều hơn, mà là nâng cao giá trị gia tăng, tăng năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, cải thiện sự thông suốt của chuỗi cung ứng và tạo ra những liên kết bền vững, cùng có lợi.

Các lĩnh vực như kết nối đường sắt, cửa khẩu thông minh, khu hợp tác kinh tế qua biên giới, khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch và đào tạo nhân lực chất lượng cao đang mở ra những không gian hợp tác mới. Một tuyến đường sắt không chỉ nối hai địa điểm; nó có thể rút ngắn thời gian lưu chuyển hàng hóa, làm thay đổi cấu trúc logistics, tạo cơ hội cho du lịch và phát triển đô thị. Một chương trình hợp tác công nghệ không chỉ là trao đổi thiết bị; nó cần giúp doanh nghiệp trong nước tiếp thu tri thức, phát triển nhân lực và từng bước làm chủ công nghệ. Chính ở đó, ngoại giao nghị viện có thể góp phần tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, tăng tính minh bạch và bảo đảm lợi ích phát triển dài hạn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu một yêu cầu rất đáng suy ngẫm trong phát biểu ngày 11/6/2026: “Quan hệ chính trị tốt đẹp cần được chuyển hoá thành các dự án, chương trình hợp tác thực chất”. Với ngoại giao nghị viện, tinh thần ấy có thể được cụ thể hóa bằng việc lựa chọn các nhóm vấn đề ưu tiên, phân công đầu mối, theo dõi tiến độ và đối thoại về những khó khăn phát sinh. Hiệu quả hợp tác không chỉ được đo bằng số lượng cuộc gặp hay văn kiện ký kết, mà còn bằng chất lượng chính sách, khả năng tháo gỡ vướng mắc và những chuyển biến thực tế đối với người dân, doanh nghiệp.

Điều đó đồng thời đặt ra yêu cầu tự chủ chiến lược. Mở rộng hợp tác không đồng nghĩa với gia tăng phụ thuộc một chiều. Trái lại, hội nhập hiệu quả phải giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường, nâng cao nội lực, phát triển các ngành công nghiệp có giá trị gia tăng cao và tăng khả năng chống chịu trước biến động quốc tế. Hợp tác càng sâu càng đòi hỏi năng lực quản trị tốt hơn, tinh thần bình đẳng, cùng có lợi và sự kiên trì bảo vệ những lợi ích chính đáng của mỗi quốc gia.

Bồi đắp nền tảng nhân dân, làm sâu sắc sức mạnh của quan hệ láng giềng

Một mối quan hệ giữa hai quốc gia có thể được thiết lập bằng những thỏa thuận chính trị, được thúc đẩy bởi lợi ích kinh tế, nhưng để trở nên bền vững cần có nền tảng xã hội rộng lớn. Lịch sử quan hệ Việt Nam - Trung Quốc cho thấy giao lưu văn hóa, giáo dục, du lịch và sự gắn bó giữa nhân dân có vai trò không thể thay thế. Trong bối cảnh mới, nền tảng ấy cần tiếp tục được bồi đắp bằng những hình thức hợp tác phù hợp với thế hệ trẻ và đời sống đương đại.

Việc hai nước khởi động Năm hợp tác du lịch Việt Nam - Trung Quốc 2026-2027 trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tháng 4/2026 là một cơ hội đáng chú ý. Du lịch không chỉ tạo nguồn thu, công ăn việc làm hay mở rộng thị trường dịch vụ. Khi được tổ chức có chất lượng và chiều sâu, mỗi chuyến đi còn là một cuộc gặp gỡ giữa các nền văn hóa, giúp người dân hiểu thêm về lịch sử, phong tục, lối sống, vẻ đẹp và những khát vọng phát triển của nhau.

Từ góc độ văn hóa, hoàn toàn có thể nghĩ xa hơn những chương trình giao lưu mang tính sự kiện. Đó là hợp tác giữa các bảo tàng, thư viện, trường đại học, cơ sở đào tạo nghệ thuật; là giao lưu thanh niên, học giả và nghệ sĩ; là các dự án bảo tồn di sản, quảng bá điểm đến, phát triển công nghiệp văn hóa và sản phẩm sáng tạo. Những nền tảng số, công nghệ dịch thuật, công nghệ trưng bày và truyền thông hiện đại có thể đưa sự giao lưu ấy đến với đông đảo công chúng hơn. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là bảo đảm tính chân thực, sự tôn trọng khác biệt và khả năng nuôi dưỡng hiểu biết lâu dài.

Chuyến thăm Trung Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gợi mở một thông điệp có ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một sự kiện đối ngoại: củng cố lòng tin để mở rộng hợp tác, hoàn thiện thể chế để biến hợp tác thành năng lực phát triển, và bồi đắp nền tảng văn hóa - nhân dân để những thành quả ấy có sức sống lâu dài. Trong kỷ nguyên phát triển mới, một nền ngoại giao thành công không chỉ được nhận diện qua sự gần gũi trên bàn hội đàm, mà còn qua những con đường phát triển được mở ra, những cơ hội được tạo dựng và cuộc sống ngày càng tốt đẹp của nhân dân. Đó cũng chính là thước đo sâu sắc nhất của ngoại giao vì hòa bình, hợp tác và phát triển.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn