Chuyển hóa tầm nhìn chính trị thành thể chế, nguồn lực cho văn hóa
Giá trị của quyết sách lớn chỉ được khẳng định đầy đủ khi tầm nhìn chính trị được chuyển hóa thành thể chế khả thi, bảo đảm bằng nguồn lực và năng lực thực thi. Kết quả phải được đo bằng sự phát triển con người, bằng chất lượng đời sống văn hóa của nhân dân.
Kết tinh ý chí và sức mạnh quốc gia
Ở mỗi bước ngoặt lớn, dân tộc ta luôn tìm thấy ở văn hóa nơi kết tinh ý chí và sức mạnh để vượt qua thử thách. Nhấn mạnh như vậy tại Hội thảo "Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới" sáng 10/10, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, PGS. TS. Triệu Thế Hùng nhắc lại: ngày 25/2/2026, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW và Nghị quyết số 80-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh hai nghị quyết cùng hướng tới mục tiêu kép: vừa tăng cường nội lực vật chất, vừa củng cố nội lực tinh thần. Bởi vì, một quốc gia chỉ có thể phát triển bền vững khi có nền tảng văn hóa đủ vững, con người đủ bản lĩnh và xã hội đủ niềm tin.
PGS. TS. Triệu Thế Hùng chỉ ra, Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra tầm nhìn mới về văn hóa, còn Nghị quyết số 28/2026/QH16 là dấu mốc quan trọng trong quá trình thể chế hóa nhanh, trực tiếp và có tính đột phá. Nghị quyết chọn những vấn đề cấp thiết nhất, thiết lập cơ chế đặc thù, vượt trội, cho phép thí điểm trong thời hạn xác định. Tuy nhiên, cần thẳng thắn nhìn nhận rằng Nghị quyết 80 và Nghị quyết 28 mới là tầm nhìn và hành lang pháp lý.
Vấn đề đặt ra tiếp theo là chương trình hành động quốc gia, một kiến trúc thực thi; nhiệm vụ trả lời đủ 6 câu hỏi: mục tiêu cụ thể nào cần đạt; sản phẩm đầu ra là gì; cơ quan nào chịu trách nhiệm chính; nguồn lực lấy từ đâu; thời hạn hoàn thành khi nào; và kết quả được đo lường, giám sát ra sao.
"Thiếu một trong sáu mắt xích này, nhiệm vụ rất dễ rơi vào tình trạng phối hợp mà không có chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng", PGS. TS. Triệu Thế Hùng nhấn mạnh.
Tám trụ cột liên thông
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng, từ Nghị quyết số 80-NQ/TW đến Chương trình hành động quốc gia, không chỉ là hành trình đưa một chủ trương vào cuộc sống. Đó là hành trình xác lập văn hóa như hệ điều tiết của phát triển, nguồn năng lượng tinh thần của dân tộc và sức mạnh kiến tạo tương lai Việt Nam.
Chương trình hành động quốc gia nên được cấu trúc theo tám trụ cột liên thông: hoàn thiện thể chế; xây dựng con người và môi trường văn hóa; bảo tồn và phát huy di sản; phát triển văn học, nghệ thuật; công nghiệp văn hóa và thị trường; chuyển đổi số; phát triển nhân lực; ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm. Mỗi trụ cột cần có nhiệm vụ ưu tiên đủ sức tạo chuyển biến, tránh dàn hàng ngang.
Để đạt kết quả trong thực tiễn, PGS. TS. Triệu Thế Hùng đề xuất 6 đột phá về: thể chế; con người; nguồn lực; công nghệ và dữ liệu; quản trị và đo lường; hội nhập và sức mạnh mềm. Trên cơ sở đó, PGS. TS. Triệu Thế Hùng kiến nghị các nội dung cụ thể đối với Chương trình hành động quốc gia về phát triển văn hóa Việt Nam.
Một là, khung đo lường thống nhất, số hóa, gắn mục tiêu với cơ quan chủ trì, nguồn lực, thời hạn, chỉ số kết quả. Hai là, ưu tiên ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành những cơ chế đặc thù. Ba là, thí điểm có kiểm soát ở một số địa phương, với tiêu chí đánh giá và cơ chế nhân rộng rõ ràng.
Bốn là, thiết lập cơ chế đối thoại chính sách thường niên giữa cơ quan nhà nước với nghệ sĩ, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, cộng đồng thực hành di sản và công chúng. Năm là, tăng cường giám sát, kết hợp báo cáo hành chính với khảo sát độc lập, dữ liệu ngân sách, đánh giá của chuyên gia và phản hồi của người dân.
"Nghị quyết 80 đã mở ra một tầm nhìn lớn về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết 28 đã tạo bước chuyển quan trọng từ định hướng chính trị sang hành lang pháp lý. Mắt xích còn lại, chính là Chương trình hành động quốc gia, phải biến tầm nhìn và thể chế ấy thành năng lực thực thi, thành tác động có thể cảm nhận và đo lường được trong đời sống nhân dân", PGS. TS. Triệu Thế Hùng nhấn mạnh.