Văn hóa - Cấu phần thực chất của "sức mạnh mềm" quốc gia
Phát biểu tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia "Phát huy giá trị văn hóa Việt Nam thành một động lực quan trọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, PGS. TS. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh ba chuyển đổi lớn tạo nên chỉnh thể tư duy mới về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Chỉnh thể tư duy mới
Theo PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, bước vào kỷ nguyên phát triển mới, bối cảnh trong nước và quốc tế đã thay đổi sâu sắc. Cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra trên phương diện vốn, công nghệ hay thị trường, mà ngày càng rõ hơn trên phương diện giá trị, bản sắc, năng lực sáng tạo, sức hấp dẫn văn hóa và khả năng định hình nhận thức xã hội.
Câu hỏi đặt ra không còn chỉ là bảo tồn được bao nhiêu di sản hay tổ chức được bao nhiêu hoạt động văn hóa, mà là văn hóa đóng góp như thế nào vào chất lượng con người, năng lực cạnh tranh, tăng trưởng, quản trị xã hội và vị thế quốc gia.
Nghị quyết số 80-NQ/TW đánh dấu một bước phát triển mới trong tư duy lý luận và tư duy phát triển của Đảng về văn hóa, con người. Nghị quyết phản ánh sự thay đổi về chất trong cách nhìn nhận vị trí, chức năng và phương thức phát triển văn hóa.
Cùng với đó, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đặt phát triển nguồn lực con người và phát triển văn hóa trong nhóm nhiệm vụ trọng tâm nhằm biến văn hóa thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực to lớn cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.
Có thể khái quát những quan điểm mới của Đảng qua ba chuyển đổi lớn: từ coi văn hóa chủ yếu là nền tảng tinh thần sang xác lập văn hóa đồng thời là trụ cột và hệ điều tiết của phát triển; từ nhấn mạnh xây dựng văn hóa sang phát huy sức mạnh văn hóa, con người như nguồn lực nội sinh, năng lực cạnh tranh và sức mạnh mềm; từ tư duy quản lý văn hóa theo lĩnh vực sang kiến tạo hệ sinh thái phát triển văn hóa trong cả không gian thực và không gian số.
Chỉ ra như vậy, PGS. TS. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh ba chuyển đổi này có quan hệ hữu cơ, tạo nên một chỉnh thể tư duy mới về phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Lượng hóa được đóng góp của văn hóa
Theo PGS. TS. Bùi Hoài Sơn, những chuyển dịch trong tư duy đặt ra yêu cầu rất cao đối với năng lực tổ chức thực hiện. Muốn văn hóa trở thành động lực phát triển, trước hết phải đưa văn hóa vào ngay từ đầu của quá trình hoạch định chính sách; phải lượng hóa được đóng góp của văn hóa.
Đồng thời, phải tạo được môi trường để tài năng và sức sáng tạo được giải phóng; phải phát triển thị trường văn hóa đi cùng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; phải biến di sản thành tri thức và tài sản sáng tạo; phải xây dựng chủ quyền văn hóa trên không gian số. Quan trọng hơn, phải xây dựng con người Việt Nam có bản lĩnh, đạo đức, trí tuệ, năng lực sáng tạo và khát vọng cống hiến.
PGS. TS. Bùi Hoài Sơn dẫn chứng kinh nghiệm Hàn Quốc từ những năm 2000 khi coi công nghiệp nội dung là một động lực tăng trưởng mới, Nhà nước đã có nhiều chính sách hỗ trợ liên quan đến bản quyền, phát triển doanh nghiệp và năng lực số.
"Điều Việt Nam cần học không phải là mô phỏng K-pop hay điện ảnh Hàn Quốc, mà là cách một quốc gia biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ, tổ chức chuỗi giá trị, bảo hộ quyền tác giả, nuôi dưỡng doanh nghiệp sáng tạo và kiên trì xây dựng thị trường quốc tế", PGS. TS. Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.
Hay kinh nghiệm Vương quốc Anh cho thấy sự kết hợp giữa tăng trưởng, tài năng và sức mạnh mềm, coi công nghiệp sáng tạo không chỉ là khu vực kinh tế mà còn là công cụ củng cố vị thế và ảnh hưởng quốc gia. "Điểm đáng tham khảo là chính sách không dàn đều cho mọi lĩnh vực, mà tập trung vào các cụm sáng tạo, năng lực nghiên cứu - phát triển, tài chính tăng trưởng và liên kết giữa công nghệ với nội dung".
PGS. TS. Bùi Hoài Sơn phân tích, từ các kinh nghiệm đó có thể thấy, chuyển hóa văn hóa thành sức mạnh phát triển cần ít nhất bốn điều kiện. Một là, xác lập quyền sở hữu trí tuệ và cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch. Hai là, có thị trường và doanh nghiệp đủ năng lực thương mại hóa sáng tạo. Ba là, có hạ tầng số và hệ thống phân phối giúp sản phẩm tiếp cận công chúng lớn. Bốn là, có chính sách phát triển tài năng và chấp nhận rủi ro sáng tạo.
"Đây cũng là những vấn đề Việt Nam cần tập trung nếu muốn đạt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp ngày càng lớn vào GDP và trở thành một cấu phần thực chất của sức mạnh mềm quốc gia", PGS. TS. Bùi Hoài Sơn lưu ý.