Chuyển đổi số phải tạo ra giá trị thực chất cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế

Chương trình được tổ chức hướng tới Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, nhằm nâng cao nhận thức, thúc đẩy sự tham gia của toàn xã hội trong tiến trình chuyển đổi số; đồng thời chia sẻ những kinh nghiệm, mô hình và cách làm hiệu quả, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng quốc gia số, phát triển kinh tế số và xã hội số.

Chuyển đổi số phải được đánh giá bằng kết quả thực chất

Phát biểu tại buổi lễ, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh: Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu của phát triển. Theo đó, chuyển đổi số phải được đánh giá bằng kết quả thực chất: năng suất cao hơn, chi phí thấp hơn, dịch vụ thuận tiện hơn và năng lực cạnh tranh được cải thiện mạnh mẽ hơn.

Đánh giá những kết quả đạt được, Bộ trưởng cho biết, nền tảng phục vụ chuyển đổi số quốc gia tiếp tục được củng cố; hành lang pháp lý, Khung kiến trúc quốc gia số và các nền tảng số dùng chung từng bước được hoàn thiện.

Đến tháng 9/2026, mạng 5G đã phủ sóng 91,99% dân số; cáp quang đến 100% xã, phường. Cả nước hiện có 81.600 doanh nghiệp công nghệ số; doanh thu công nghiệp công nghệ số đạt gần 3,6 triệu tỷ đồng. Kinh tế số tiếp tục tăng trưởng và đóng góp thiết thực vào GDP.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng thẳng thắn chỉ ra 5 thách thức lớn đang đặt ra đối với tiến trình chuyển đổi số. Đó là tiến độ xây dựng dữ liệu tại một số bộ, ngành, lĩnh vực còn chậm; việc phát triển nền tảng số chưa đồng đều, còn tình trạng riêng lẻ; hạ tầng tính toán, hạ tầng phục vụ AI và kết nối tại một số vùng lõm sóng chưa đáp ứng yêu cầu; ứng dụng AI trong doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa đạt kỳ vọng.

Đặc biệt, theo Bộ trưởng, thách thức quan trọng nhất chính là con người, khi nhân lực chuyên sâu về chuyển đổi số tại các bộ, ngành, địa phương, nhất là cấp xã, còn thiếu và cần được đào tạo bài bản. Cùng với đó, tốc độ giải ngân trong lĩnh vực chuyển đổi số vẫn thuộc nhóm chậm nhất trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ thực tiễn trên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị tập trung thực hiện 5 nhiệm vụ trọng tâm: hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức quản lý; phát triển đồng bộ hạ tầng số, nền tảng số và dữ liệu dùng chung; xây dựng Chính phủ số lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; phát triển kinh tế số thành động lực tăng trưởng mới; đồng thời phát triển xã hội số bao trùm, nhân lực số chất lượng cao và niềm tin số.

Trong đó, các cơ quan cần bám sát Khung kiến trúc quốc gia số, ưu tiên kế thừa, tích hợp, dùng chung, chỉ đầu tư mới khi thực sự cần thiết. Dữ liệu phải bảo đảm đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và được chia sẻ theo phân quyền. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo phải xuất phát từ bài toán thực tiễn, có kiểm soát rủi ro và đo lường được hiệu quả.

Đối với dịch vụ công, yêu cầu đặt ra là đẩy mạnh trực tuyến toàn trình, tái cấu trúc quy trình, liên thông giữa các cơ quan, tái sử dụng thông tin Nhà nước đã có, hướng tới mục tiêu người dân, doanh nghiệp chỉ cần cung cấp thông tin một lần, giảm thời gian, chi phí và giấy tờ.

Khẳng định Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục đồng hành cùng các đơn vị, địa phương, doanh nghiệp và người dân, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu mỗi khoản đầu tư cho chuyển đổi số đều phải tạo ra giá trị có thể đo đếm được, hướng tới quốc gia số hiện đại, kinh tế số năng động, xã hội số an toàn, nhân văn.

Từ Khung kiến trúc quốc gia số đến nền tảng phục vụ người dân

Tại chương trình, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) Trần Duy Ninh trình bày tham luận về triển khai Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, tập trung vào yêu cầu thống nhất cách tiếp cận, tổ chức triển khai và vận hành hiệu quả.

Theo đó, Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số không đơn thuần là sơ đồ công nghệ hay danh mục phần mềm, mà là công cụ quản trị phát triển số; là căn cứ chung để xây dựng, phát triển, nâng cấp, vận hành các hệ thống số, bảo đảm kết nối, liên thông, chia sẻ, dùng chung, tránh đầu tư phân tán, trùng lặp.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu chuyển mạnh từ ban hành sang thực thi thông qua 4 chuyển dịch: từ một Khung chung đến mỗi bộ, ngành, địa phương có Khung phù hợp với Khung quốc gia; từ đầu tư riêng lẻ sang dùng chung các nền tảng; từ Khung trên văn bản sang đánh giá, giám sát tuân thủ trong các dự án, nhiệm vụ; từ báo cáo thủ công sang ưu tiên giám sát bằng dữ liệu vận hành, áp dụng các chỉ số đánh giá theo lộ trình.

Theo lộ trình dự kiến, từ tháng 10/2026 đến trước ngày 29/1/2027, việc triển khai được thực hiện qua ba công đoạn: rà soát hiện trạng, xác định kiến trúc số mục tiêu và phương án chuyển đổi, sau đó tham vấn, hoàn thiện và ban hành Khung kiến trúc số. Đặc biệt, các bộ, cơ quan ngang bộ phải hoàn thành rà soát hiện trạng trước ngày 30/11/2026.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu thay đổi cách thức đầu tư, tổ chức và vận hành hệ thống số, bảo đảm các nền tảng không phát triển riêng rẽ mà hướng tới sự đồng bộ, liên thông trong phạm vi quốc gia.

Từ góc độ triển khai thực tiễn, đại diện UBND thành phố Hà Nội chia sẻ kinh nghiệm phát triển nền tảng Công dân Thủ đô số iHanoi, với thông điệp: chuyển đổi số không phải để có thêm ứng dụng, mà để giải quyết tốt hơn những vấn đề thực tế của người dân.

Thay vì phải tìm kiếm nhiều kênh khác nhau để phản ánh những vấn đề phát sinh trong đời sống, người dân có thể sử dụng iHanoi để gửi thông tin, hình ảnh, vị trí và theo dõi việc tiếp nhận, xử lý. Thông qua miniapp HanoiCheck, phụ huynh có thể tra cứu thực đơn, thông tin bữa ăn và truy xuất nguồn gốc thực phẩm tại trường học.

Đến nay, iHanoi đã tiếp nhận, xử lý 263.395 phản ánh, kiến nghị, với thời gian tiết kiệm cho người dân được Hà Nội ước tính gần 500.000 giờ. Nền tảng HanoiCheck kết nối gần 1,5 triệu học sinh, ghi nhận 247.339 lượt truy cập từ ngày 1/9 đến 8/10/2026. Đáng chú ý, 73 ứng dụng, điểm tiếp cận riêng lẻ đã được tích hợp về một điểm tiếp cận thống nhất trên iHanoi.

Từ thực tiễn này, Hà Nội xác định ba yếu tố quan trọng để nhân rộng mô hình là xuất phát từ nhu cầu thực tế của người sử dụng, gắn nền tảng số với quy trình vận hành và trách nhiệm rõ ràng, đồng thời bảo đảm dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả.

Mục tiêu cuối cùng là giúp người dân tìm kiếm ít hơn, thực hiện ít thao tác hơn và được giải quyết công việc thuận tiện hơn, từng bước đưa iHanoi từ một ứng dụng trở thành hạ tầng số dùng chung của Thủ đô.

Lan tỏa những cách làm từ cơ sở, phát huy năng lực công nghệ Việt Nam

Nếu Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số tạo nền tảng thống nhất cho triển khai chuyển đổi số, thì những kinh nghiệm được chia sẻ từ cấp cơ sở tại chương trình cho thấy công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi vào giải quyết những vấn đề cụ thể trong đời sống.

Đại diện UBND phường Bình Phước, tỉnh Đồng Nai chia sẻ kinh nghiệm với chủ đề “Từ thay đổi thói quen đến hình thành công dân số, xây dựng xã hội số”. Theo đó, rào cản của chuyển đổi số nhiều khi không nằm ở công nghệ mà ở thói quen, kỹ năng và khả năng sử dụng công nghệ của người dân.

Từ nhận thức này, địa phương triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”, mô hình “Mỗi người dân là một công dân số”, chuyển phương thức hỗ trợ từ làm thay sang hướng dẫn để người dân tự thực hiện.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Phục vụ hành chính công phường đã tiếp nhận và xử lý 19.028 hồ sơ trực tuyến, tỷ lệ số hóa đạt 100%; 18.661 hồ sơ đã giải quyết đều đúng hoặc trước hạn. Toàn bộ 11.437 hồ sơ phát sinh thanh toán trực tuyến được thực hiện qua môi trường số, với tổng số tiền hơn 774 triệu đồng.

Đến ngày 5/10/2026, địa phương ghi nhận 18.287 lượt cài đặt ứng dụng Công dân số Đồng Nai. Tuy nhiên, theo đại diện phường Bình Phước, số lượt cài đặt không phải thước đo cuối cùng; điều quan trọng là người dân biết sử dụng các tiện ích số, chủ động tương tác với chính quyền và bảo vệ an toàn thông tin cá nhân.

Tiếp nối những kinh nghiệm từ cơ sở, đại diện UBND phường Việt Hưng, thành phố Hà Nội giới thiệu mô hình “Tổ dân phố số - Kết nối, đồng hành, phát triển”, được triển khai tại Tổ dân phố Giang Biên 4 với ứng dụng “Việt Hưng kết nối”.

Mô hình hướng tới đổi mới cách tổ chức công việc ở tổ dân phố, giúp người dân tiếp nhận thông tin, phản ánh các vấn đề phát sinh; đồng thời hỗ trợ cán bộ tiếp nhận, phân loại, theo dõi tiến độ và kết quả xử lý. Qua đó, mỗi công việc đều có người phụ trách, có trạng thái xử lý và có phản hồi.

Bên cạnh đó, phường Việt Hưng đã cơ bản hoàn thành hệ thống bản đồ số trên nền tảng GIS với 9 lớp dữ liệu trọng tâm; 6/9 trường học triển khai mô hình Smart Canteen và 7/7 chợ triển khai Chợ 4.0.

Đại diện địa phương nhấn mạnh, mô hình tổ dân phố số hiện mới ở giai đoạn đầu vận hành. Hiệu quả phải tiếp tục được đánh giá bằng số liệu thực tế về thời gian xử lý công việc, mức độ giảm khâu trung gian và chất lượng phục vụ người dân, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng ứng dụng hay tài khoản được tạo lập.

Từ góc độ doanh nghiệp, theo đại diện FPT, quốc gia số cần làm chủ ba tầng năng lực cốt lõi, gồm hạ tầng tính toán; nền tảng và dữ liệu; dịch vụ số phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đây là điều kiện để chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào lao động, tài nguyên và sản xuất truyền thống sang mô hình tăng trưởng dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ.

FPT cho biết đang đẩy mạnh đầu tư các công nghệ chiến lược, trong đó có AI, điện toán đám mây, an ninh mạng, đồng thời phát triển các giải pháp Make in Viet Nam phục vụ chuyển đổi số. Một số giải pháp đã được triển khai trong lĩnh vực y tế, giao kết điện tử, số hóa quy trình và cung cấp hạ tầng AI.

Đáng chú ý, nền tảng giao kết điện tử thông minh kết hợp AI và công nghệ low-code của FPT đang phục vụ hơn 5.500 tổ chức, hơn 6,5 triệu người dùng. Nhà máy AI của doanh nghiệp cung cấp 43 dịch vụ AI Cloud cho hơn 18.000 kỹ sư, nhà khoa học và người dùng doanh nghiệp.

Thông qua các hoạt động đầu tư công nghệ, phát triển sản phẩm số và đào tạo nguồn nhân lực, FPT khẳng định cam kết đồng hành, đóng góp vào việc nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và thúc đẩy xây dựng quốc gia số.

Tại sự kiện, Triển lãm Chuyển đổi số và Đô thị thông minh với hơn 200 gian hàng đã giới thiệu các sản phẩm, nền tảng và giải pháp công nghệ, tạo không gian kết nối giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng công nghệ. Trong đó, các mô hình Trung tâm Tri thức hình ảnh và Điều hành thông minh; Trợ lý ảo hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính công; Trợ lý AI Công vụ trong tra soát văn bản của Công ty Cổ phần Đầu tư Kỷ Nguyên Mới Việt Nam nhận được nhiều sự tham quan, chú ý của các đại biểu.

Theo Giám đốc Đối tác Công ty Cổ phần Đầu tư Kỷ Nguyên Mới Việt Nam Nguyễn Minh Ngọc, điểm chung của các mô hình là đưa trí tuệ nhân tạo vào những hoạt động gắn trực tiếp với quản lý nhà nước và phục vụ người dân, qua đó từng bước kiểm nghiệm khả năng ứng dụng công nghệ số trong thực tế. Trong đó, Trung tâm Tri thức hình ảnh và Điều hành thông minh được phát triển trên nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo thị giác, tích hợp với hệ thống camera hiện có và bổ sung theo lộ trình.

“Mô hình hướng tới cung cấp các nhóm chức năng như giám sát tập trung, tra cứu bằng AI, phân tích, cảnh báo và quản trị hệ thống. Các chức năng được thiết kế để có thể phục vụ nhiều lĩnh vực, từ an ninh trật tự, an toàn giao thông đến quản lý đô thị, an toàn trường học, du lịch và công tác điều hành của chính quyền cấp xã” - Bà Nguyễn Minh Ngọc chia sẻ.

Những kinh nghiệm, mô hình và giải pháp được chia sẻ tại chương trình cho thấy chuyển đổi số đang từng bước đi vào những công việc cụ thể, từ hoạch định kiến trúc quốc gia, đổi mới quản trị đô thị đến tổ chức hoạt động ở khu dân cư và nâng cao năng suất doanh nghiệp. Điểm chung của các cách làm là yêu cầu lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, lấy dữ liệu làm nền tảng và hiệu quả thực tế làm thước đo.

Trong khuôn khổ chương trình, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng tổ chức nghi thức khai trương Nền tảng ứng dụng chuyển đổi số cấp xã, tiếp tục thúc đẩy đưa các giải pháp chuyển đổi số đến gần hơn với chính quyền cơ sở và người dân.

Đào Cảnh