Việt Nam tìm lời giải cho giáo dục trong kỷ nguyên AI
AI và chuyển đổi số đang mở ra một cuộc chuyển mình lớn của giáo dục, từ cách dạy, cách học đến phát triển kỹ năng cho tương lai. Tại Hà Nội, hơn 800 đại biểu từ 40 quốc gia cùng tìm lời giải để công nghệ không chỉ hiện diện trong lớp học, mà thực sự tạo ra những thay đổi có ý nghĩa cho người học.
.jpg)
Ngày 8-9/10/2026, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số cùng Triển lãm Giáo dục và Công nghệ giáo dục. Sự kiện nhằm triển khai các chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục và hội nhập quốc tế.
Hội nghị quy tụ hơn 800 đại biểu đến từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, với sự tham gia của các trường đại học, tổ chức giáo dục và doanh nghiệp quốc tế. Các phiên thảo luận tập trung vào chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông, quốc tế hóa và số hóa giáo dục đại học, hệ sinh thái số trong giáo dục nghề nghiệp và sáng kiến Liên minh toàn cầu về trẻ em.
Các đại biểu trao đổi về AI, dữ liệu lớn, đào tạo trực tuyến, học liệu mở, quản trị thông minh, phát triển năng lực số, bảo đảm chất lượng giáo dục và xây dựng hệ thống giáo dục có khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của khoa học, công nghệ và thị trường lao động.
Cùng với hội nghị, Triển lãm Giáo dục và Công nghệ giáo dục có hơn 70 gian hàng, giới thiệu các giải pháp về AI, nền tảng học tập số, cá nhân hóa giáo dục, STEM, dữ liệu giáo dục và các công cụ hỗ trợ giáo viên, nhà trường, người học.
Công nghệ phải giúp người học tiến bộ hơn
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc và sáng tạo. Công nghệ mở ra cơ hội lớn nhưng đồng thời đặt ra những thách thức về độ tin cậy của thông tin, đạo đức, bản quyền, an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật và khoảng cách số.
Theo Bộ trưởng, giáo dục không chỉ cần trang bị cho người học năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cùng AI, mà người thầy, nhà trường và cơ quan quản lý cũng phải thay đổi. Người thầy cần chuyển từ truyền đạt tri thức sang thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn, truyền cảm hứng và định hướng giá trị.
Bộ trưởng nêu 4 ưu tiên trong chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ của giáo dục Việt Nam: xây dựng nền tảng dữ liệu và hạ tầng số thống nhất, an toàn, kết nối; đổi mới dạy và học, phát triển năng lực làm chủ công nghệ của người học và nhà giáo; đổi mới quản trị, thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế.
Trong đó, mục tiêu không phải để AI “suy nghĩ thay” con người, mà để con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Bộ trưởng khẳng định, giá trị của công nghệ không nằm ở việc sử dụng nhiều hay ít, mà ở chỗ công nghệ có giúp người học tiến bộ hơn, người thầy làm tốt hơn vai trò của mình, nhà trường vận hành hiệu quả hơn và cơ hội học tập được mở rộng công bằng hơn hay không.
.jpg)
EU: Biến thế mạnh thành những chương trình hợp tác cụ thể
Phát biểu tại hội nghị, ông Stefaan Hermans, Tổng Cục trưởng phụ trách hợp tác quốc tế, giáo dục, thanh niên, thể thao và văn hóa của Ủy ban Châu nhấn mạnh, EU mong muốn đưa thế mạnh về giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của châu Âu vào những quan hệ đối tác thực chất với Việt Nam.
.jpg)
Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về nền tảng, thiết bị hay AI mà trước hết là con người, thể chế và cách thức tạo ra, chia sẻ, ứng dụng tri thức. Quá trình này cần chính sách phù hợp, đội ngũ nhà giáo có năng lực số, phương pháp giảng dạy đổi mới và quan hệ đối tác với doanh nghiệp, xã hội.
Ông Stefaan Hermans,
Tổng Cục trưởng phụ trách hợp tác quốc tế, giáo dục, thanh niên, thể thao và văn hóa của Ủy ban Châu Âu
EU đang triển khai nhiều chương trình có thể mở rộng hợp tác với Việt Nam. Thông qua Erasmus+, từ năm 2021 đã có hơn 6.800 lượt sinh viên và cán bộ được trao đổi giữa châu Âu và Việt Nam; các cơ sở Việt Nam tham gia gần 100 dự án nâng cao năng lực. Horizon Europe cũng mở cơ hội để các nhà nghiên cứu Việt Nam tham gia mạng lưới nghiên cứu và đổi mới sáng tạo của châu Âu; hiện các tổ chức và nhà nghiên cứu Việt Nam tham gia 29 khoản tài trợ.
Trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, chương trình EU - Việt Nam TVET Programme với ngân sách hơn 50 triệu euro được triển khai cùng Đức và Pháp, hướng tới phát triển kỹ năng xanh và kỹ năng số, phối hợp với doanh nghiệp.
Đại diện EU cho rằng những ưu tiên này tương đồng với định hướng của Việt Nam tại Nghị quyết 71 về giáo dục và đào tạo, Nghị quyết 57 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế. Mục tiêu không chỉ là đưa các chương trình của châu Âu đến Việt Nam mà là kết nối cơ hội của châu Âu với ưu tiên của Việt Nam, biến những định hướng chung thành kết quả hợp tác cụ thể.
Anh: Đặt kỹ năng và doanh nghiệp vào trung tâm
Trong bài phát biểu tại hội nghị, Nam tước Jacqueline Smith, Quốc vụ khanh phụ trách Kỹ năng Bộ Giáo dục Vương quốc Anh nhấn mạnh hợp tác giáo dục và kỹ năng là một phần quan trọng trong Đối tác Chiến lược Toàn diện Anh - Việt Nam. Hai nước sẽ tiếp tục tăng cường hợp tác thông qua bản ghi nhớ cấp Chính phủ được cập nhật về giáo dục và kỹ năng.
.jpg)
Theo bà Jacqueline Smith, thời điểm hiện nay đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đang đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở trung tâm phát triển. Nghị quyết 71 cũng nhấn mạnh hiện đại hóa giáo dục nghề nghiệp, tăng cường liên kết giáo dục - doanh nghiệp và phát triển kỹ năng trình độ cao; trong khi Nghị quyết 68 ghi nhận vai trò của khu vực tư nhân trong tạo cơ hội và thúc đẩy tăng trưởng.
Tăng trưởng trong tương lai không chỉ phụ thuộc vào đầu tư và công nghệ mà còn phụ thuộc vào con người và những kỹ năng họ có. AI, kỹ thuật tiên tiến, công nghệ số và dịch vụ tài chính đang thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi lực lượng lao động có kiến thức kỹ thuật, năng lực số và kỹ năng giải quyết vấn đề, đồng thời có khả năng thích ứng với công nghệ mới trong suốt quá trình làm việc.
Nam tước Jacqueline Smith
Quốc vụ khanh phụ trách Kỹ năng Bộ Giáo dục Vương quốc Anh
Để biến tham vọng thành hành động, bà Jacqueline Smith đề xuất ba hướng. Thứ nhất, đặt doanh nghiệp ở trung tâm của phát triển kỹ năng, để chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu thực tế của ngành. Thứ hai, đầu tư vào giáo viên và người đào tạo, giúp họ theo kịp những thay đổi của công nghệ và thị trường lao động. Thứ ba, mở rộng cơ hội trải nghiệm quốc tế cho người học, qua học tập, làm việc hoặc thực tập ở nước ngoài.
Theo bà Jacqueline Smith, quan hệ đối tác cuối cùng không được đo bằng những lời nói trong một thỏa thuận mà bằng những gì hai bên có thể thực sự triển khai: tăng cường liên kết giáo dục - doanh nghiệp, gắn đào tạo với ưu tiên kinh tế, tạo cơ hội nghề nghiệp cho người trẻ và giúp người lao động nâng cao, chuyển đổi kỹ năng trong suốt cuộc đời.
UNICEF: Chuyển đổi số phải công bằng và an toàn
Từ góc nhìn của Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), bà Silvia Danailov, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam nhấn mạnh, giáo dục sẽ giữ vai trò trung tâm trong quá trình Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045.
Theo bà, thách thức không chỉ là mở rộng tiếp cận giáo dục mà phải bảo đảm mọi trẻ em và người trẻ có kiến thức, kỹ năng cần thiết để học tập, làm việc và phát triển trong thế giới số.
UNICEF đề xuất ba ưu tiên. Thứ nhất, đầu tư vào con người và hệ thống, không chỉ công nghệ. Công nghệ tự thân không cải thiện kết quả học tập. Giáo viên, cán bộ quản lý và hệ thống giáo dục quyết định việc công nghệ có tạo ra những trải nghiệm và kết quả học tập tốt hơn hay không. Việt Nam đã củng cố các khung năng lực số và AI cho giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục; bước tiếp theo là đưa những nền tảng này vào thực tiễn lớp học, cùng với học liệu số, nền tảng dễ tiếp cận, kết nối và hỗ trợ thể chế.
Thứ hai, công bằng phải được tính ngay từ khâu thiết kế. Chuyển đổi số cần thu hẹp thay vì làm rộng thêm khoảng cách học tập. Trẻ em ở vùng khó khăn, trẻ em dân tộc thiểu số, trẻ em khuyết tật và trẻ em gái có thể gặp nhiều rào cản về thiết bị, kết nối, nội dung và kỹ năng số. Vì vậy, cần ưu tiên đầu tư ở những nơi khoảng cách lớn nhất, bảo đảm học liệu và nền tảng số an toàn, bao trùm, phù hợp về ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời sử dụng dữ liệu để xác định những nhóm còn bị bỏ lại phía sau.
Thứ ba, quyền trẻ em, an toàn và bảo vệ trẻ em phải được tích hợp vào hệ thống số ngay từ đầu. Khi AI ngày càng được sử dụng trong dạy và học, cần có tiêu chuẩn về thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu trẻ em; bảo đảm sử dụng AI phù hợp với lứa tuổi; tăng cường năng lực công dân số và hiểu biết về AI; đồng thời duy trì sự giám sát thực chất của con người.
Bà Danailov cũng nhấn mạnh trẻ em cần có tiếng nói trong việc định hình môi trường số nơi các em học tập.
.jpg)
Từ công nghệ đến những thay đổi thực chất
Các phát biểu tại hội nghị tiếp cận chuyển đổi số giáo dục từ những góc độ khác nhau nhưng cùng hướng tới việc đưa công nghệ và hợp tác quốc tế vào những kết quả cụ thể. EU nhấn mạnh kết nối nguồn lực và cơ hội hợp tác; Anh tập trung vào phát triển kỹ năng, giáo dục nghề nghiệp và liên kết với doanh nghiệp; UNICEF đặt trọng tâm vào con người, công bằng, quyền trẻ em và an toàn.
Những thông điệp này cũng phù hợp với định hướng được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nêu tại hội nghị: AI và chuyển đổi số mở ra cơ hội lớn nhưng đồng thời đặt ra những vấn đề về chất lượng thông tin, đạo đức, bản quyền, an toàn dữ liệu và khoảng cách số. Quan trọng hơn, giáo dục phải trả lời câu hỏi làm thế nào để chuẩn bị cho con người làm chủ và làm việc hiệu quả cùng AI, thay vì phụ thuộc vào AI.
Phân tích về “Khung tư duy hệ thống cho chính sách công nghệ”, TS. Nguyễn Sung Phó Tổng Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ, Tập đoàn Nguyễn Hoàng cho biết, thông điệp cốt lõi là công nghệ không phải giải pháp hoàn hảo duy nhất cho mọi mục tiêu trong giáo dục. Điều cần xây dựng là một hệ thống động, có khả năng thích ứng trước các chính sách, nghị quyết, nghị định và các yêu cầu triển khai trong thực tế. Một hệ thống giáo dục như vậy phải có khả năng quan sát, phản hồi và điều chỉnh. Khi thực tế thay đổi, hệ thống cũng phải thay đổi kịp thời. Nếu không, công nghệ dù hiện đại vẫn có thể chỉ dừng ở mức ứng dụng bề mặt.
Trong xây dựng trường học thông minh và hệ sinh thái quản trị số, bộ phận nghiên cứu và phát triển công nghệ giữ vai trò rất quan trọng. Ở nhiều quốc gia phát triển, đầu tư cho trường học thông minh không chỉ nhằm trang bị thiết bị hay nền tảng số, mà hướng đến một mục tiêu rõ ràng hơn: học sinh, sinh viên phải được hưởng đầy đủ tiện ích của công nghệ trong quá trình học tập.
Quan trọng hơn, khi ra trường, năng lực được thể hiện qua tấm bằng phải tương thích với môi trường số bên ngoài. Người học không thể chỉ học lý thuyết về công nghệ. Các em cần được thực hành trong môi trường thông minh, môi trường AI và các mô hình vận hành gần với thực tế. Vì vậy, các trường đại học cần có những không gian thử nghiệm được quan sát và giám sát.
Những môi trường thử nghiệm này giúp sinh viên tiếp cận công nghệ mới, rèn năng lực sử dụng công nghệ và hiểu rõ giới hạn của công nghệ trước khi bước vào thị trường lao động. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Sung cho rằng, để không bị phụ thuộc vào công nghệ, người học trước hết phải có kiến thức nền. Theo ông, một trong những năng lực nền tảng quan trọng nhất là ngôn ngữ, đặc biệt là tiếng Anh. Nếu không giỏi tiếng Anh, người học rất khó có được góc nhìn toàn diện về công nghệ, nhất là AI. Với tốc độ phát triển hiện nay, phần lớn tri thức mới, tài liệu gốc, nghiên cứu, công cụ và cộng đồng chuyên môn đều vận hành bằng tiếng Anh. Nếu chỉ tiếp cận thông tin qua các bản dịch, người học dễ bị giới hạn trong một phần rất nhỏ của kho tri thức toàn cầu. Vì vậy, năng lực cốt lõi đầu tiên để chủ động trong kỷ nguyên AI là nắm chắc tiếng Anh.
Khi có nền tảng tiếng Anh đủ tốt, người học có thể tự đọc, tự kiểm chứng, tự học và tự mở rộng năng lực của mình. Đó là điều kiện quan trọng để không bị công nghệ dẫn dắt một cách thụ động. Đây cũng là một định hướng chiến lược đang được thúc đẩy trong hệ thống giáo dục của Tập đoàn Nguyễn Hoàng.
Với Trường Đại học Hoa Sen, chiến lược đến năm 2030 là hướng tới trở thành đại học sử dụng 100% tiếng Anh. Lộ trình này cũng đang từng bước được định hướng triển khai tại các trường khác trong hệ thống như Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, Trường Đại học Bà Rịa - Vũng Tàu.
“Trong kỷ nguyên AI, giáo dục không thể chỉ đào tạo người học biết dùng công cụ. Giáo dục cần chuẩn bị cho người học năng lực hiểu công nghệ, đặt câu hỏi với công nghệ, làm việc cùng công nghệ và từng bước làm chủ công nghệ. Muốn làm được điều đó, nhà trường cần dữ liệu, cần môi trường thử nghiệm, cần hệ thống vận hành linh hoạt; còn người học cần nền tảng tri thức, tiếng Anh và tinh thần tự học đủ mạnh để đi xa hơn trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh” - TS. Nguyễn Sung nhấn mạnh.
Việt Nam mong muốn tiếp cận tri thức, công nghệ và những mô hình tốt nhất của thế giới, đồng thời không chỉ tiếp nhận những giải pháp đã có mà cùng các đối tác nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm những giải pháp phù hợp với Việt Nam và có khả năng đóng góp trở lại cho cộng đồng quốc tế.
Trong tinh thần đó, hội nghị hướng tới tăng cường kết nối giữa các cơ sở giáo dục, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và các nhà khoa học, qua đó mở rộng hợp tác trong đào tạo nhân lực, nghiên cứu khoa học, phát triển năng lực số và đổi mới giáo dục.
Đích đến của những hợp tác này là để công nghệ thực sự phục vụ giáo dục: giúp nâng cao chất lượng đào tạo, mở rộng cơ hội học tập, phát triển những kỹ năng đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, đồng thời bảo đảm công bằng, an toàn và cơ hội phát triển cho mọi người học.
Thực hiện: Hồng Nhung - Hồng Hạnh - Xuân Quý - Mạnh Hưng