Hoàn thiện Luật Khí tượng thủy văn để nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo

Dự hội nghị có: Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc Hội Tạ Đình Thi; các Ủy viên Ủy ban và đại diện các bộ, ban, ngành cùng các chuyên gia, nhà khoa học...

Hoàn thiện hành lang pháp lý đáp ứng yêu cầu mới

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh: khí tượng thủy văn là lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và phục vụ đời sống Nhân dân.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, thiên tai cực đoan gia tăng cả về tần suất và cường độ, yêu cầu đối với công tác khí tượng thủy văn ngày càng cao. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên, Luật Khí tượng thủy văn năm 2015 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động khí tượng thủy văn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tăng cường công tác dự báo, cảnh báo, phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc. Đặc biệt, quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu mới về chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám, quan trắc tự động; đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và tiếp cận các xu thế hiện đại của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) về dự báo tác động, dự báo rủi ro và cảnh báo sớm đa thiên tai.

Trong khi đó, nhiều quy định pháp luật có liên quan đã được sửa đổi, bổ sung trong thời gian qua, đòi hỏi phải nghiên cứu sửa đổi Luật Khí tượng thủy văn nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phù hợp với yêu cầu thực tiễn quản lý nhà nước và phát triển ngành khí tượng thủy văn trong giai đoạn mới.

Xuất phát từ thực tế trên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận, đánh giá đầy đủ những bất cập, hạn chế của Luật Khí tượng thủy văn hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành; làm rõ những quy định không còn phù hợp với thực tiễn quản lý nhà nước, yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, công tác phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị các đại biểu đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về khí tượng thủy văn; tham vấn các chính sách liên quan đến hiện đại hóa mạng lưới quan trắc, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu khí tượng thủy văn, chia sẻ và khai thác dữ liệu, ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ vệ tinh…

Cần đổi mới tư duy trong xây dựng luật

Góp ý vào dự thảo Luật, Chủ tịch Hội Khí tượng Thủy văn Việt Nam, GS.TS Trần Thục cho rằng: Luật Khí tượng thủy văn là khung pháp lý để quản lý hoạt động khí tượng thủy văn và xác lập rõ vai trò của thông tin khí tượng thủy văn trong hỗ trợ quản trị rủi ro thiên tai.

Theo GS.TS Trần Thục, Luật cần quy định nguyên tắc, quyền, trách nhiệm, cơ chế phối hợp, nghĩa vụ chia sẻ dữ liệu, trách nhiệm pháp lý và nguồn lực thực hiện. Trong khi đó, phương pháp quan trắc, thuật toán, mô hình, chỉ số, ngưỡng, quy trình dự báo và công nghệ cần được điều chỉnh bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình nghiệp vụ hoặc hướng dẫn kỹ thuật.

"Nếu đưa quá nhiều nội dung kỹ thuật vào Luật, thì Luật sẽ nhanh chóng bị lạc hậu trước sự phát triển của khoa học và công nghệ"- GS.TS Trần Thục lưu ý.

Vì vậy, Luật cần được thiết kế trên toàn bộ chuỗi từ quan trắc, truyền nhận và quản trị dữ liệu, phân tích, giám sát biến đổi khí hậu đến dự báo, cảnh báo, cung cấp thông tin, dịch vụ khí tượng thủy văn và dịch vụ khí hậu, hỗ trợ ra quyết định.

Trong đó, dự báo dựa trên tác động và dịch vụ khí hậu là hai hướng phát triển quan trọng. Tuy nhiên, Luật phải giữ đúng vai trò là khung pháp lý để quản lý hoạt động khí tượng thủy văn, phân định vai trò, trách nhiệm của các chủ thể, huy động nguồn lực và bảo đảm hoạt động khí tượng thủy văn phục vụ quản trị rủi ro thiên tai, không trở thành một tài liệu kỹ thuật của ngành.

Từ góc độ doanh nghiệp chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi thời tiết, Phó Ban Kỹ thuật an toàn Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Lê Thế Phong cho rằng, dự thảo Luật lần này cần có tính toàn diện, các quy định cần sát với cuộc sống của người dân và kế hoạch sản xuất của doanh nghiệp.

Dẫn chứng từ hoạt động của EVN, ông Lê Thế Phong cho biết Tập đoàn Điện lực Việt Nam có hai mảng chính là thủy điện và nhiệt điện, vì vậy rất cần công tác dự báo của ngành khí tượng thủy văn. EVN cũng có trách nhiệm trong công tác phòng, chống thiên tai, đặc biệt tại các hồ, đập thủy điện lớn.

Theo ông Lê Thế Phong, công tác dự báo, phòng, chống thiên tai hiện nay vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Vì vậy, cần quy định cụ thể hơn về đầu tư nguồn lực, ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong Luật nhằm nâng cao chất lượng dự báo.

Đại diện Phòng Quản lý Môi trường, Cục Khoa học quân sự (Bộ Quốc phòng), Thiếu tá Trần Thị Phượng cũng cho rằng: hoạt động dự báo khí tượng thủy văn trong lĩnh vực quốc phòng có tính đặc thù cao. Ngoài phục vụ hoạt động sản xuất, dự báo khí tượng thủy văn còn ảnh hưởng lớn đến kế hoạch tác chiến, cứu hộ, cứu nạn của lực lượng vũ trang, quân đội. Do đó, việc đầu tư trang thiết bị hiện đại, ứng dụng khoa học, kỹ thuật và chuyển đổi số vào công tác dự báo của ngành khí tượng thủy văn là rất cần thiết.

Ở góc độ địa phương, Phó Trưởng phòng Biển và Biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình Trần Duy Chinh cho rằng, dự thảo Luật cần làm rõ trách nhiệm của Trung ương và địa phương trong quản lý, kết nối giữa các trạm khí tượng thủy văn chuyên dụng cũng như các trạm thủy văn do tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung quy định rõ nguyên tắc bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ khí tượng thủy văn được phân cấp cho địa phương, nhất là các nhiệm vụ quan trắc, duy trì mạng lưới, xây dựng cơ sở dữ liệu, kết nối, chia sẻ thông tin.

Tham gia tham vấn chính sách, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho rằng, ngành khí tượng thủy văn cần đổi mới tư duy trong xây dựng luật.

Theo ông Tạ Đình Thi, khí tượng thủy văn trước hết là dữ liệu, thông tin. Để có thông tin chính xác, kịp thời, vấn đề quan trọng là khai thác thông tin như thế nào và phục vụ sự phát triển của các ngành, lĩnh vực ra sao; đồng thời công bố thông tin đến các cơ quan quản lý, nơi ra quyết định và người dân. Từ đó, đặt ra yêu cầu chuyển từ tư duy kiểm soát, quản lý sang kiến tạo trong xây dựng pháp luật. Nếu xác định khí tượng thủy văn là một ngành dịch vụ thì cơ chế đầu tư từ ngân sách nhà nước và xã hội hóa cũng cần được quy định phù hợp hơn.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cho rằng, cần hiện đại hóa cơ chế quản lý, thay đổi, thiết kế lại hệ thống phân cấp, phân quyền từ Trung ương đến các trạm quan trắc; nghiên cứu đưa khu vực tư nhân, doanh nghiệp tham gia công tác quan trắc, đồng thời xem xét cơ chế tự chủ đối với các đài, trạm.

Đối với hệ thống trang thiết bị, mạng lưới quan trắc, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, công nghệ cao. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực trong lĩnh vực này có vai trò rất quan trọng, do đó cần quan tâm đến công tác đào tạo, sử dụng và đãi ngộ.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Tạ Đình Thi cũng nhấn mạnh: Luật Khí tượng thủy văn có tính liên ngành, vì vậy cần rà soát, đánh giá để bảo đảm sự thống nhất, tích hợp với các luật khác. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ cao, chia sẻ và khai thác dữ liệu; học hỏi kinh nghiệm quốc tế, nhất là từ các quốc gia phát triển có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực này.

Khánh Duy