TP. Hồ Chí Minh: Hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật, bảo đảm sát thực tiễn

Rút gọn quy trình, không giản lược chất lượng

Phát biểu tại hội nghị, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Trần Thị Diệu Thuý cho biết, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật có vai trò quan trọng, tác động trực tiếp đến hoạt động quản lý, điều hành của Nhà nước, quá trình xây dựng, ban hành văn bản và thực hiện phân cấp, phân quyền.

Theo Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố, Luật cần bảo đảm tính ổn định, thống nhất nhưng vẫn có dư địa để thích ứng với những vấn đề phát sinh. Những nguyên tắc, quyền và nghĩa vụ cơ bản cần được quy định rõ; các vấn đề kỹ thuật, thường xuyên thay đổi có thể giao quy định chi tiết ở mức phù hợp.

Liên quan đến quy trình xây dựng pháp luật, các ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu việc áp dụng thủ tục rút gọn đối với những trường hợp thực sự cần thiết, nhất là các vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn. Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố cho rằng, cần xác định rõ khâu nào phải bảo đảm đầy đủ quy trình, khâu nào có thể rút gọn; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, quy trình điện tử để giảm thời gian, thủ tục.

Đồng tình với việc nghiên cứu mở rộng quy trình rút gọn, đại diện Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh Đặng Tất Dũng lưu ý phải bảo đảm chất lượng tham vấn. Theo đó, rút gọn quy trình không nên đồng nghĩa với việc xem nhẹ hoặc bỏ qua việc lấy ý kiến chuyên gia, người dân và các đối tượng chịu tác động. Việc tham vấn cần được thiết kế phù hợp với yêu cầu rút gọn nhưng vẫn phải bảo đảm thực chất, hạn chế tình trạng văn bản vừa ban hành đã phát sinh phản ứng, phải sửa đổi.

Đại diện Trường Đại học Luật thành phố cũng đề nghị nâng cao chất lượng các dự thảo văn bản quy định chi tiết được xây dựng đồng thời với dự án Luật. Việc chuẩn bị các văn bản này cần thực chất, có chất lượng, qua đó bảo đảm tính đồng bộ và khả năng triển khai pháp luật sau khi được ban hành.

Phó Trưởng Ban Pháp chế HĐND thành phố Nguyễn Thị Thanh Mai cũng đề nghị tiếp tục duy trì quy trình rút gọn đối với những vấn đề cấp bách. Điều quan trọng là phải đồng thời tăng trách nhiệm của cơ quan chủ trì trong việc lấy ý kiến, tiếp thu và giải trình. Khi cơ chế tham vấn, giải trình được thực hiện thực chất, việc áp dụng quy trình rút gọn sẽ vừa bảo đảm yêu cầu xử lý nhanh các vấn đề phát sinh, vừa hạn chế nguy cơ hình thức trong xây dựng pháp luật.

Làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm

Cùng với quy trình xây dựng, một nội dung quan trọng được đặt ra là phân quyền, phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm và cơ chế kiểm soát. Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH thành phố cho rằng, khi thực hiện phân quyền, phân cấp cần đồng thời quan tâm đến năng lực thực thi, cơ chế kiểm tra, trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền.

Đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản, đại diện Sở Tư pháp thành phố Trần Thị Tường Vi cho rằng, cần có cách hiểu thống nhất về các loại văn bản, nhất là văn bản quy định chi tiết và những văn bản được ban hành để thực hiện nhiệm vụ được phân quyền, phân cấp. Quy định càng rõ thì cơ quan thực thi càng có cơ sở để chủ động xử lý công việc, hạn chế tình trạng phải xin ý kiến hoặc lúng túng về thẩm quyền.

Đại diện Trường Đại học Kiểm sát Trần Thị Huyền đề nghị quan tâm hơn đến chuyển đổi số trong toàn bộ quá trình xây dựng pháp luật. Chuyển đổi số không chỉ nên được xem là công cụ hỗ trợ mà cần được nghiên cứu như một phương thức góp phần nâng cao hiệu quả xây dựng pháp luật; đồng thời phải có cơ chế kiểm soát phù hợp để bảo đảm tính an toàn, thống nhất trong quá trình áp dụng.

Đồng thời, đại diện Trường Đại học Kiểm sát đề nghị rà soát tiêu chí xác định mức độ thay đổi chính sách trong các dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều. Trên thực tế, một dự án có thể chỉ sửa đổi một số quy định nhưng lại tạo ra tác động đáng kể đến chính sách. Vì vậy, việc đánh giá mức độ thay đổi chính sách cần được đặt trong mối quan hệ với mục tiêu, giải pháp, đối tượng chịu tác động và cơ chế thực hiện, thay vì chỉ dựa vào số lượng điều khoản được sửa đổi.

Một vấn đề khác được nhiều ý kiến đặt ra là bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật. Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND thành phố Nguyễn Thị Thanh Mai cho rằng, quy định về áp dụng pháp luật cần đủ rõ để các cơ quan thực thi, kiểm tra, kiểm toán và các cơ quan tiến hành tố tụng có cách hiểu thống nhất, nhất là trong trường hợp có nhiều văn bản cùng điều chỉnh một vấn đề.

Đánh giá dự thảo Luật đã có nhiều bước tiến trong việc tháo gỡ các vướng mắc của thực tiễn, đại diện Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh Trương Thị Hoà đề nghị tiếp tục rà soát để phạm vi điều chỉnh, các yêu cầu về xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật được thể hiện rõ ràng, thống nhất hơn.

Hoa Lê