Hoàn thiện khung pháp lý, phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh

Chiều 1/10, Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh tổ chức hội nghị lấy ý kiến về dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân chủ trì hội nghị.

Tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm quản lý thống nhất

Phát biểu tại hội nghị, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh Võ Hoàng Ngân nhấn mạnh, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là dự án luật mới, dự kiến được Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ Hai.

Dự thảo gồm 8 chương, 54 điều, điều chỉnh hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung qua sở giao dịch hàng hóa, thị trường giao dịch phi tập trung, liên thông thị trường quốc tế, quản lý rủi ro, an toàn hệ thống và giải quyết tranh chấp. Luật được kỳ vọng tạo công cụ phòng ngừa biến động giá cho doanh nghiệp, hợp tác xã, người sản xuất; góp phần phát triển thị trường hiện đại, nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam, đồng thời kiểm soát rủi ro thanh toán, công nghệ và thao túng giá.

Tập trung vào hoạt động của ngân hàng thương mại, đại diện Công ty Cổ phần Đầu tư SFVN Trần Ngọc Quang cho rằng, vấn đề không nằm ở việc ngân hàng có được tham gia thị trường hay không, mà ở cách thức tham gia và cơ chế quản lý tương ứng. Hiện nay, cả sở giao dịch hàng hóa và ngân hàng thương mại đều cung cấp sản phẩm phái sinh hàng hóa, nhưng quy định áp dụng có sự khác biệt.

Theo đó, giao dịch qua sở phải tuân thủ giới hạn vị thế của khách hàng và danh mục hàng hóa được phép giao dịch. Trong khi đó, đối với sản phẩm phái sinh do ngân hàng cung cấp, chưa có quy định tương tự về giới hạn vị thế và danh mục hàng hóa. Điều này đặt ra vấn đề về khả năng giám sát tổng thể khi một khách hàng giao dịch tại nhiều ngân hàng, cũng như nguy cơ phát sinh cạnh tranh không bình đẳng giữa các chủ thể cùng cung cấp dịch vụ.

Từ thực tế này, đề nghị dự thảo luật xác lập nguyên tắc cạnh tranh bình đẳng, quản lý thống nhất đối với các chủ thể cung cấp dịch vụ giao dịch hàng hóa phái sinh. Ngân hàng có thể tham gia thị trường, nhưng khi trực tiếp thực hiện hoạt động giao dịch hàng hóa cần tuân thủ cơ chế quản lý tương ứng, bảo đảm kiểm soát vị thế, sản phẩm và rủi ro.

Đồng quan điểm về sự cần thiết phải hoàn thiện quy định đối với hoạt động của ngân hàng, đại diện Ngân hàng Nhà nước Khu vực II Lê Thanh Hằng đề nghị sửa đổi theo hướng tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được kinh doanh dịch vụ phái sinh hàng hóa trong phạm vi giấy phép do Ngân hàng Nhà nước cấp. Quy định này nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Các tổ chức tín dụng, tránh cách hiểu rằng các tổ chức tín dụng đương nhiên được tham gia hoạt động mà không cần đáp ứng điều kiện cấp phép.

Bên cạnh đó, đề nghị rà soát quy định về thẩm quyền lựa chọn ngân hàng thanh toán của trung tâm thanh toán bù trừ, bảo đảm ngân hàng được lựa chọn đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn hệ thống và có sự kiểm soát phù hợp của Ngân hàng Nhà nước. Đối với quy định cho phép cơ quan quản lý yêu cầu tổ chức tín dụng cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng, cần bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, phù hợp với quy định về bảo mật thông tin khách hàng và phòng, chống rửa tiền.

Gắn phát triển thị trường với lợi thế hàng hóa

Một vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là cần gắn hoạt động giao dịch phái sinh với thị trường hàng hóa vật chất, qua đó phát huy lợi thế của các mặt hàng xuất khẩu chủ lực. Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tin học và Kinh tế ứng dụng Đinh Thế Hiển cho rằng, giao dịch hàng hóa phái sinh không chỉ phục vụ hoạt động đầu tư tài chính mà còn là công cụ quản trị rủi ro giá cho doanh nghiệp sản xuất, thương mại và người sản xuất.

Trong khi Việt Nam có thế mạnh về cà phê, hồ tiêu, cao su, gạo… giá nhiều mặt hàng vẫn phải tham chiếu các sở giao dịch quốc tế. Do đó, việc phát triển sở giao dịch hàng hóa trong nước có ý nghĩa quan trọng, góp phần kết nối thị trường tài chính với thị trường hàng hóa vật chất, hỗ trợ ổn định giá và phòng ngừa rủi ro.

Từ thực tiễn này, đề nghị nghiên cứu bổ sung thị trường giao ngay tập trung vào phạm vi điều chỉnh của luật, bảo đảm sự liên kết chặt chẽ với thị trường phái sinh. Bởi, hai thị trường có mối quan hệ không thể tách rời, bởi giao dịch hàng hóa phái sinh cần có thị trường giao ngay làm nền tảng tham chiếu giá và hỗ trợ thực hiện giao nhận hàng hóa.

Đồng thời, dự thảo cần quy định bao quát, thống nhất hoạt động giao dịch phái sinh hàng hóa, tránh tình trạng các chủ thể cùng tham gia thị trường nhưng chịu sự điều chỉnh của những khuôn khổ pháp lý khác nhau. Ngoài ra, cũng cần làm rõ cơ cấu tổ chức của sở giao dịch hàng hóa, trong đó có mối quan hệ giữa bộ phận giao dịch phái sinh, trung tâm thanh toán bù trừ, hệ thống kho và trung tâm kiểm định, nhằm bảo đảm hoạt động đồng bộ, an toàn.

Từ kinh nghiệm hoạt động thực tế, đại diện Công ty Sài Gòn Futures Phạm Thanh Tâm cho rằng, thị trường hàng hóa phái sinh còn nhiều dư địa phát triển, nhất là trong hỗ trợ doanh nghiệp chủ động kiểm soát chi phí đầu vào. Đối với các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực thức ăn chăn nuôi và thủy sản, việc nhập khẩu nguyên liệu từ Nam Mỹ có thể mất từ một tháng rưỡi đến hai tháng. Trong khoảng thời gian này, biến động giá khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong hoạch định chi phí. Nếu được tiếp cận công cụ phái sinh, doanh nghiệp có thể chủ động phòng ngừa rủi ro, ổn định giá nguyên liệu và kế hoạch sản xuất.

Bên cạnh đó, khi có khung pháp lý đầy đủ, sở giao dịch hàng hóa sẽ có thêm điều kiện phát triển các sản phẩm gắn với giao nhận hàng hóa vật chất, qua đó mở rộng vai trò của thị trường, không chỉ là kênh đầu tư mà còn là công cụ bảo hiểm giá cho doanh nghiệp và người nông dân.

Hoa Lê