Lào Cai nâng chất lượng thụ hưởng của đồng bào dân tộc thiểu số
Với 95/99 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, phát triển vùng cao gắn trực tiếp với quá trình phát triển chung của Lào Cai. Những chuyển biến về giảm nghèo, thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu cho thấy điều kiện sống, cơ hội phát triển của người dân từng bước được cải thiện. Từ nền tảng đó, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hướng chính sách sát nhu cầu thực tế, mở rộng sinh kế, việc làm và chuyển nguồn lực đầu tư thành những kết quả cụ thể trong đời sống.
Mở rộng điều kiện phát triển
Sau hợp nhất, đồng bào DTTS chiếm hơn 60% dân số toàn tỉnh. Theo phân định giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai có 95/99 xã thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, gồm 12 xã khu vực I, 36 xã khu vực II và 47 xã khu vực III. Toàn tỉnh có 2.438 thôn thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, trong đó 1.033 thôn đặc biệt khó khăn.
Với quy mô đó, chính sách dân tộc không chỉ hướng tới một số địa bàn riêng biệt mà gắn với bài toán phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Giao thông, điện, nước, trường học, cơ sở y tế tạo nền tảng thiết yếu; còn sinh kế, việc làm, thu nhập và khả năng tham gia thị trường là những điều kiện quan trọng để kết quả giảm nghèo được duy trì bền vững.
Những chuyển động trong sản xuất ở cơ sở phần nào cho thấy sự thay đổi này. Tại xã Cảm Nhân - nơi hơn 86% dân số là đồng bào DTTS, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư phát triển kinh tế gia đình, trong đó có chăn nuôi theo hướng hàng hóa, mở rộng quy mô... Cùng với thay đổi phương thức sản xuất, việc chú trọng kỹ thuật và liên kết thị trường đang mở thêm cơ hội nâng cao thu nhập cho người dân.
Cùng với sinh kế, điều kiện tiếp cận các dịch vụ thiết yếu tiếp tục được cải thiện. Báo cáo tại cuộc làm việc giữa Bộ Dân tộc và Tôn giáo với UBND tỉnh cuối tháng 7/2026 vừa qua cho thấy, 100% xã có đường ô tô đến trung tâm được nhựa hóa hoặc bê tông hóa; 98% xã có trạm y tế kiên cố; khoảng 99% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia; 98,6% đồng bào DTTS được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh...
Những con số ấy không chỉ phản ánh mức độ hoàn thiện hạ tầng. Giao thông thuận lợi hơn giúp kết nối sản xuất, tiêu thụ hàng hóa, đến trường, khám, chữa bệnh; điện, nước và hạ tầng thông tin tạo thêm điều kiện để người dân vùng cao tiếp cận các dịch vụ cơ bản, cải thiện chất lượng cuộc sống.
Chuyển biến về điều kiện sống đi cùng kết quả giảm nghèo. Giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào DTTS giảm bình quân 6,36%/năm; thu nhập bình quân của người DTTS năm 2025 đạt hơn 33 triệu đồng/người/năm, khoảng gấp hai lần so với đầu kỳ... Tuy vậy, toàn tỉnh vẫn còn 43.303 hộ nghèo và cận nghèo là đồng bào DTTS.
Kết quả đạt được cho thấy nền tảng phát triển đã được mở rộng, nhưng mức độ thụ hưởng giữa các địa bàn vẫn còn khoảng cách. Điều đó đặt ra yêu cầu vừa tiếp tục khắc phục những thiếu hụt thiết yếu, vừa tăng khả năng tạo thu nhập và chủ động cải thiện cuộc sống của người dân.
Để chính sách tạo chuyển biến thực chất
Khi những điều kiện thiết yếu từng bước được cải thiện, yêu cầu đối với chính sách cũng cao hơn. Hỗ trợ cây, con giống hay vốn ban đầu là cần thiết, nhưng để sinh kế bền vững, người dân còn cần kỹ thuật sản xuất, liên kết và đầu ra ổn định.
Lào Cai có lợi thế về quế, chè, cây ăn quả, dược liệu, chăn nuôi và du lịch cộng đồng. Khai thác những lợi thế này theo hướng sản xuất hàng hóa mở thêm cơ hội để sản phẩm vùng cao tham gia thị trường. Giá trị của chính sách vì thế không chỉ nằm ở khoản hỗ trợ ban đầu mà còn ở khả năng giúp người dân tổ chức sản xuất hiệu quả, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo nguồn thu ổn định.
Trọng tâm này được thể hiện trong mục tiêu giảm nghèo năm 2026. Lào Cai phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo khu vực đồng bào DTTS và miền núi từ 2,25% trở lên; dự kiến đào tạo nghề cho khoảng 3.000 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo; hỗ trợ việc làm cho khoảng 12.000 lao động; hỗ trợ phát triển sản xuất cho khoảng 8.000 hộ và tạo điều kiện cho khoảng 10.000 hộ vay vốn tín dụng ưu đãi...
Giảm nghèo đồng thời được đặt trong mối quan hệ với khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Theo Kế hoạch thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững năm 2026, tỉnh xác định triển khai đồng bộ các giải pháp giảm nghèo đa chiều, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và bảo đảm người dân được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ xã hội cơ bản.
Với vùng đồng bào DTTS và miền núi, điều đó đòi hỏi chính sách phải sát với mức độ thiếu hụt của từng địa bàn. Nơi hạ tầng còn thiếu cần tiếp tục hoàn thiện những công trình thiết yếu; nơi đã có nền tảng cần chú trọng hơn tới sản xuất, đào tạo nghề và kết nối thị trường; khu vực thường xuyên chịu tác động của thiên tai cần ưu tiên ổn định dân cư, bảo đảm an toàn.
Tại cuộc làm việc với UBND tỉnh Lào Cai, Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề nghị Lào Cai cân đối giữa đầu tư hạ tầng với phát triển sản xuất, sinh kế và giải quyết nhu cầu thiết yếu; lựa chọn công trình có trọng tâm, tránh dàn trải; đồng thời tính đến nguồn lực duy tu, bảo dưỡng để phát huy hiệu quả sau đầu tư.
Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung nhấn mạnh yêu cầu điều chỉnh cơ cấu đầu tư theo hướng lấy người dân làm trung tâm, các dự án phải hướng tới đáp ứng nhu cầu thiết yếu và nâng cao đời sống. Kết quả thực hiện cần được đánh giá bằng những tiêu chí cụ thể như số người được thụ hưởng, chất lượng công trình, mức tăng thu nhập và sự hài lòng của người dân.
Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ những gì đã đầu tư sang hiệu quả thực tế trong đời sống. Công trình phải đáp ứng nhu cầu của cộng đồng; hỗ trợ sản xuất phải góp phần tạo việc làm, thu nhập; chính sách an sinh phải giúp người dân thuận lợi hơn trong tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nước sạch, nhà ở và thông tin... Để đạt được điều đó, tổ chức thực hiện cũng cần theo sát thực tiễn. Qua rà soát, một số chỉ tiêu liên quan đến đất ở, đất sản xuất, BHYT, sắp xếp, ổn định dân cư và khả năng tiếp cận thông tin còn khó hoàn thành. Cùng với tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, thủ tục, việc xác định đúng nhu cầu, đối tượng thụ hưởng và nâng cao năng lực thực hiện ở cơ sở là những yêu cầu cần tiếp tục tập trung.
Từ những kết quả đã đạt được, bài toán đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi Lào Cai không chỉ là tiếp tục đưa nguồn lực về cơ sở, mà quan trọng hơn là chuyển nguồn lực ấy thành cơ hội phát triển cụ thể cho người dân. Khi sinh kế, việc làm được mở rộng, thu nhập được cải thiện và các dịch vụ xã hội cơ bản ngày càng thuận lợi trong tiếp cận, chất lượng thụ hưởng sẽ trở thành thước đo rõ hơn cho hiệu quả chính sách và quá trình thu hẹp khoảng cách phát triển vùng cao.