Đo hiệu quả pháp luật qua sự phát triển của doanh nghiệp

Đánh giá tác động phải đi sâu đến từng nhóm đối tượng

- Tại Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: một đạo luật tốt phải “chắc từ chính sách; chặt trong quy định; thống nhất trong hệ thống; thông suốt khi thực thi” và phải nhìn từng quy định từ phía thực thi. Từ thực tiễn của doanh nghiệp, theo ông, khoảng cách giữa chính sách và thực tế kinh doanh thường xuất hiện do đâu?

- Tôi rất tâm đắc với yêu cầu của Chủ tịch Quốc hội! Theo tôi, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn trước hết xuất hiện trong quá trình chuyển mục tiêu chính sách thành quy định cụ thể. Có những chính sách đúng, nhưng khi thiết kế chưa tính đầy đủ đến chi phí tuân thủ, quy mô doanh nghiệp và điều kiện thực hiện. Một yêu cầu pháp lý không quá khó với doanh nghiệp lớn có thể lại là gánh nặng với doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Vì vậy, đánh giá tác động phải đi sâu đến từng nhóm đối tượng chịu tác động.

Một vấn đề khác là cách hiểu và áp dụng pháp luật có nơi chưa thống nhất. Có trường hợp luật đã quy định thông thoáng nhưng khi hướng dẫn hoặc tổ chức thực hiện lại phát sinh thủ tục, hồ sơ.

- Vậy nhìn từ phía doanh nghiệp, đâu là những tiêu chí cụ thể để đánh giá một quy định có thực sự tốt và đi vào cuộc sống?

- Nhìn từ phía doanh nghiệp, một quy định tốt phải trả lời được ba câu hỏi: doanh nghiệp có hiểu được không, có thực hiện được không và chi phí tuân thủ có hợp lý không? Hiệu quả của pháp luật phải được nhìn từ chính sự phát triển của doanh nghiệp: họ có mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất, tạo thêm việc làm, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất hay không.

Đặc biệt, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, cần đánh giá tỷ lệ thực sự tiếp cận và thụ hưởng chính sách, thay vì chỉ thống kê đã ban hành bao nhiêu chương trình hoặc dành bao nhiêu nguồn lực. Chính sách chỉ thực sự có giá trị khi đối tượng cần hỗ trợ có thể tiếp cận và sử dụng được.

Nên có cơ chế trao đổi định kỳ giữa ĐBQH và hiệp hội doanh nghiệp

- Để có những quy định tốt, sát thực tiễn như vậy, tham vấn ý kiến doanh nghiệp ngay từ quá trình xây dựng chính sách rất quan trọng. Theo ông, cần đổi mới cơ chế tham vấn như thế nào để tiếng nói của doanh nghiệp được phản ánh thực chất?

- Theo tôi, trước hết phải thay đổi thời điểm tham vấn. Doanh nghiệp cần được tham gia ngay từ khi xác định vấn đề cần điều chỉnh và lựa chọn phương án chính sách, thay vì đợi đến khi dự thảo đã tương đối hoàn chỉnh mới lấy ý kiến. Ở giai đoạn này, cơ quan xây dựng chính sách cần đặt những câu hỏi rất cụ thể: doanh nghiệp đang vướng ở đâu, quy định nào làm phát sinh chi phí, phương án nào khả thi hơn nếu chính sách thay đổi?

Đồng thời, cần tham vấn theo từng nhóm doanh nghiệp, ngành nghề và quy mô; bởi năng lực thực hiện của doanh nghiệp lớn không thể mặc nhiên được dùng làm chuẩn cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh.

Tôi cũng cho rằng cần phát huy mạnh hơn vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp như một thiết chế phản biện và truyền dẫn chính sách. Hiệp hội không chỉ chuyển kiến nghị, mà còn có khả năng tổng hợp dữ liệu, nhận diện vấn đề và tham gia đánh giá tác động chính sách.

Quan trọng hơn, sau tham vấn cần có cơ chế phản hồi rõ: ý kiến nào được tiếp thu, ý kiến nào chưa tiếp thu và vì sao. Khi đó tham vấn mới thực chất và doanh nghiệp cũng phải có trách nhiệm hơn với ý kiến mình đưa ra. Chính yêu cầu này cũng được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tại Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần này.

- Theo ông, có nên hình thành cơ chế kết nối thường xuyên giữa cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp với các ĐBQH chuyên trách tại địa phương, thay vì chủ yếu trao đổi khi có dự án luật hoặc trước mỗi kỳ họp Quốc hội hay không?

- Tôi cho rằng nên hình thành cơ chế trao đổi định kỳ giữa Đoàn ĐBQH, các ĐBQH chuyên trách với hiệp hội doanh nghiệp tại địa phương theo quý hoặc theo nhóm vấn đề.

Thay vì dàn trải thành một cuộc gặp chung, mỗi lần chỉ nên lựa chọn một số vướng mắc pháp lý điển hình, có hồ sơ, dữ liệu và trường hợp thực tế để trao đổi. Sau đó, phân loại rõ các kiến nghị: vấn đề thuộc luật, văn bản dưới luật, tổ chức thực hiện hay chỉ phát sinh tại một địa phương.

Trên cơ sở đó, vấn đề thuộc lập pháp thì đại biểu đưa vào hoạt động của Quốc hội; vấn đề thuộc thực thi thì thông qua hoạt động giám sát, kiến nghị cơ quan có trách nhiệm xử lý. Như vậy, doanh nghiệp sẽ trở thành “kênh dữ liệu thực tiễn” thường xuyên cho hoạt động lập pháp và giám sát; ĐBQH cũng có thêm căn cứ để đánh giá các quy định đang vận hành như thế nào trong thực tế.

Doanh nghiệp mong pháp luật dễ hiểu, dễ thực thi và ổn định

- Theo ông, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng điều gì nhất ở công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong nhiệm kỳ này?

- Điều cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng nhất, theo tôi, là tính ổn định, minh bạch, khả năng dự báo của môi trường pháp lý và sự thống nhất trong thực thi. Riêng với DNNVV, hộ kinh doanh, quản lý nhà nước cần tiếp tục chuyển mạnh sang quản lý theo mức độ rủi ro, giảm những yêu cầu tiền kiểm không thực sự cần thiết, tăng hậu kiểm và trách nhiệm giải trình; đồng thời thiết kế nghĩa vụ tuân thủ tương xứng với quy mô, tính chất hoạt động. Điều đó không có nghĩa là buông lỏng quản lý, mà là quản lý đúng đối tượng, đúng mức độ rủi ro, qua đó tiết kiệm nguồn lực cho cả nhà nước và xã hội.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khâu thực thi. Vì vậy, nếu nhiệm kỳ này vừa nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, vừa tạo được chuyển biến thực chất trong tổ chức thi hành, tôi cho rằng đó sẽ là bước tiến rất quan trọng. Khi đó, pháp luật không chỉ là công cụ quản lý mà thực sự trở thành hạ tầng thể chế cho phát triển, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy sản xuất, kinh doanh.

- Xin cảm ơn ông!

Vũ Quang thực hiện