Phú Nghĩa đổi mới tư duy kinh tế từ không gian số
Từ chỗ chủ yếu làm theo đơn đặt hàng, bán qua những mối quen, nhiều hộ sản xuất, cơ sở làng nghề ở xã Phú Nghĩa, thành phố Hà Nội đang từng bước chủ động đưa sản phẩm lên không gian số, kể câu chuyện về nghề, kết nối trực tiếp với khách hàng. Những phiên livestream, gian hàng trực tuyến không chỉ mở thêm kênh quảng bá, tiêu thụ sản phẩm mà đang góp phần hình thành tư duy làm kinh tế mới - lấy thị trường làm điểm đến, công nghệ làm công cụ và giá trị truyền thống làm nền tảng.
Chủ động tìm kiếm thị trường cho sản phẩm
Với 21 làng nghề, trong đó có 19 làng nghề mây, tre, giang đan, xã Phú Nghĩa có nền tảng thuận lợi phát triển kinh tế từ nghề truyền thống. Tuy nhiên, trong một thời gian dài, không ít cơ sở vẫn quen với phương thức sản xuất theo đơn đặt hàng, tiêu thụ thông qua những khách hàng, đầu mối đã có từ trước. Cách làm ấy giúp duy trì thị trường truyền thống nhưng cũng đặt ra giới hạn khi muốn tiếp cận những nhóm khách hàng mới.
Thời gian gần đây, xã Phú Nghĩa đang tích cực tổ chức các phiên livestream quảng bá sản phẩm làng nghề. Đây là bước chuyển mình cho thấy sự thay đổi trong tư duy tiếp cận thị trường của cán bộ và người dân trong xã. Thay vì chờ khách hàng tìm đến, người làm nghề có thể chủ động giới thiệu sản phẩm, tương tác trực tiếp, tìm hiểu nhu cầu và đưa câu chuyện về sản phẩm của làng nghề đến với người tiêu dùng ở khoảng cách xa hơn, không gian rộng hơn.
Ông Trần Văn Thắng, chủ cơ sở sản xuất mây, tre (thôn Đồi 2), sau khi tham gia phiên livestream giới thiệu “Đèn Bão A80” nhận thấy, trước đây những câu chuyện về ý tưởng thiết kế, chất liệu và công đoạn làm nghề ít có cơ hội đến với người tiêu dùng. Qua livestream, ông hiểu rằng bên cạnh mẫu mã, độ bền, giá cả, một sản phẩm thủ công còn cần có câu chuyện riêng; từ nguyên liệu, thời gian hoàn thiện đến cách sản phẩm phù hợp với từng không gian đều có thể giúp khách hàng hiểu hơn công sức của người thợ và giá trị của sản phẩm.
Còn nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh (thôn Phú Vinh) cũng nhìn nhận giá trị của các phiên livestream không chỉ nằm ở việc giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm mà còn góp phần làm thay đổi cách nghĩ của nhiều hộ làm nghề. Người thợ ngoài chăm chút sản phẩm còn phải biết tạo dấu ấn, chủ động kết nối với khách hàng; các công cụ mới, nhất là AI, có thể hỗ trợ từ tìm hiểu thị hiếu, tham khảo ý tưởng thiết kế đến xây dựng nội dung quảng bá. Ông ví von ngắn gọn: “Công nghệ không thay thế bàn tay người thợ, nhưng có thể giúp sản phẩm đi xa hơn”.
Hiệu quả bước đầu có thể nhìn thấy ở khả năng mở rộng phạm vi tiếp cận. Trong khoảng thời gian từ ngày 28/7 - 18/8, Fanpage xã Phú Nghĩa ghi nhận 21,3 nghìn lượt tương tác, 156,3 nghìn lượt xem từ 3 giây trở lên; 40,5% số người tiếp cận là những người chưa theo dõi trang. Những con số này cho thấy sản phẩm và câu chuyện làng nghề đã bước đầu vượt khỏi phạm vi những nhóm khách hàng vốn có để đến với những khách hàng mới.
Trang bị năng lực số để người dân chủ động làm kinh tế số
Phú Nghĩa xác định, livestream chỉ có thể tạo ra hiệu ứng ban đầu; hiệu quả lâu dài phải được quyết định bởi khả năng sử dụng công nghệ của chính các hộ sản xuất, kinh doanh. Bởi vậy, song song với quảng bá trực tuyến, địa phương chú trọng trang bị kỹ năng để các chủ thể có thể tự làm, tự duy trì và từng bước biến công cụ số thành một phần trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thường ngày.
Giữa tháng 8/2026, UBND xã tổ chức tập huấn ứng dụng khoa học, công cụ số và thương mại điện tử trong phát triển sản phẩm nông nghiệp, làng nghề và du lịch cho đại diện hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ sản xuất, kinh doanh, chủ thể OCOP và các cơ sở có sản phẩm đặc trưng. Nội dung tập trung vào sử dụng AI, kể chuyện sản phẩm, xây dựng thương hiệu, thương mại điện tử, kỹ năng livestream, xây dựng gian hàng trực tuyến và ứng dụng công nghệ trong thiết kế, đổi mới sản phẩm. Mục tiêu được đặt ra là sau tập huấn, mỗi học viên có thể tự xây dựng ít nhất một sản phẩm truyền thông số, từng bước hình thành những “hạt nhân” chuyển đổi số từ cộng đồng.
Cách làm này cho thấy một chuyển biến đáng chú ý trong tư duy thúc đẩy kinh tế ở cơ sở. Thay vì chính quyền làm thay bằng một vài chương trình quảng bá, điều quan trọng hơn là giúp người dân có khả năng tự quảng bá, tự tiếp cận khách hàng và tự thích ứng với thị trường. Chỉ khi những kỹ năng ấy đi vào từng hộ sản xuất, từng xưởng nghề, chuyển đổi số mới có thể vượt qua tính chất của một phong trào để trở thành năng lực kinh tế thực sự.
Quá trình số hóa không chỉ diễn ra ở khâu quảng bá sản phẩm. Xã đã đưa các sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng lên sàn thương mại điện tử, triển khai mô hình “Thôn số” tại 21/21 thôn; đồng thời thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt ở 4 chợ dân sinh Trường Yên, Gốt, Phú Vinh và Đông Phương Yên. Gần 100% hộ kinh doanh cố định tại các chợ đã được tạo mã QR, thanh toán không dùng tiền mặt chiếm khoảng 60% số giao dịch theo tổng hợp của địa phương. Các hộ kinh doanh còn được hướng dẫn nộp thuế điện tử và sử dụng những tiện ích số phục vụ hoạt động buôn bán.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Nguyễn Hợp Tiến cho rằng, chuyển đổi số ở cơ sở phải bắt đầu từ những việc cụ thể, có người chịu trách nhiệm và có kết quả để kiểm tra. Địa phương không đầu tư dàn trải mà lựa chọn những mô hình có thể đánh giá, hoàn thiện trước khi nhân rộng. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm kinh tế hộ và làng nghề, công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết được nhu cầu cụ thể của sản xuất, kinh doanh.
Theo định hướng của địa phương, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã sẽ từng bước xây dựng livestream thành hình thức truyền thông thường xuyên, phối hợp với các cơ sở lựa chọn sản phẩm tiêu biểu, xây dựng nội dung, quảng bá và kết nối tiêu thụ. Qua đó, hình thành “kênh quảng bá số” cho sản phẩm Phú Nghĩa.
Trang thông tin có sự phối hợp của Văn phòng Điều phối Chương trình Xây dựng Nông thôn mới TP. Hà Nội