Huy động nguồn lực để cán đích 5.000km cao tốc

Gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn vốn PPP

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030 sáng 29/9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, cả nước hiện đã đưa vào khai thác 3.345km cao tốc và đang thi công 1.252km. Để hoàn thành mục tiêu 5.000km vào năm 2030, trong 5 năm tới cần xây dựng mới 2.829km và nâng cấp 1.187km, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước dự kiến cân đối khoảng 423 nghìn tỷ đồng, còn khoảng 846 nghìn tỷ đồng cần huy động từ các nguồn ngoài ngân sách. Đây là thách thức lớn nhưng đồng thời mở ra cơ hội đầu tư cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.

Tại hội nghị, Bộ Xây dựng công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP), với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 923 nghìn tỷ đồng. Các dự án tập trung vào mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông, các tuyến vành đai lớn và những tuyến kết nối các hành lang kinh tế Đông - Tây, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long.

Cơ bản nhất trí với danh mục dự án, song các đại biểu cho rằng việc huy động nguồn lực theo phương thức PPP vẫn gặp không ít rào cản. Phó Chánh Văn phòng PPP, Cục Quản lý đấu thầu, Bộ Tài chính Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, khung pháp lý về PPP đã cơ bản hoàn thiện, song triển khai trong lĩnh vực hạ tầng giao thông vẫn còn một số tồn tại. Trong 30 dự án PPP đã được quyết định chủ trương đầu tư, mới có 12 dự án ký hợp đồng. Thời gian chuẩn bị dự án, lựa chọn nhà đầu tư và thu xếp tài chính còn kéo dài. Đáng chú ý, nguồn vốn hiện chủ yếu dựa vào ngân hàng thương mại; các kênh trái phiếu, quỹ đầu tư hạ tầng và nguồn vốn dài hạn chưa phát triển tương xứng.

Từ thực tế này, đại diện Bộ Tài chính cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro, rút ngắn thủ tục chuẩn bị dự án, nâng cao chất lượng lựa chọn dự án và ưu tiên các dự án có hiệu quả tài chính để thực hiện PPP. Với những dự án cần triển khai nhưng không bảo đảm hiệu quả tài chính, có thể nghiên cứu phương án đầu tư công, sau đó nhượng quyền thu phí theo hình thức phù hợp; đồng thời, nghiên cứu chính sách ưu tiên về nguồn vốn tín dụng, đặc biệt là tín dụng ưu đãi của nhà nước, để nhà đầu tư có thêm khả năng tiếp cận vốn vay.

Từ góc độ ngân hàng, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp VietinBank Trần Hoài Nam cho rằng, do dự án PPP cần vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài, cần kết hợp tín dụng ngân hàng với các nguồn vốn khác theo từng giai đoạn. Ngân hàng có thể phát huy lợi thế thẩm định, kiểm soát rủi ro trong giai đoạn xây dựng; khi dự án vận hành ổn định, dòng tiền được kiểm chứng, có thể tái cấp vốn một phần qua trái phiếu dự án hoặc quỹ đầu tư hạ tầng.

Phó Tổng Giám đốc EY Việt Nam Nguyễn Việt Long cũng cho rằng, cần khơi thông thị trường trái phiếu và thu hút nhà đầu tư, tổ chức có nguồn vốn dài hạn, thay vì chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng. Theo EY, quy mô trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam hiện mới chỉ tương đương 10 - 11% GDP, so với 80% tại Hàn Quốc và 45% tại Malaysia.

Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế dự án

Trực tiếp triển khai nhiều dự án PPP, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả Hồ Minh Hoàng cho rằng, huy động tư nhân không nên được hiểu đơn giản là có dự án rồi giao cho doanh nghiệp tự nghiên cứu và thu xếp vốn. “Muốn PPP thành công, Nhà nước và doanh nghiệp phải cùng thiết kế được cấu trúc của dự án ngay từ đầu”, ông nói.

Đối với các đoạn cao tốc Bắc - Nam dự kiến mở rộng, ông Hoàng đề nghị phân loại từng đoạn tuyến dựa trên dữ liệu thực tế về lưu lượng và doanh thu. Những đoạn có lưu lượng, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn có thể huy động tối đa nguồn lực tư nhân, thậm chí không cần Nhà nước tham gia vốn. Với những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi. Những đoạn liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây cũng cần tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

Cũng theo ông Hoàng, không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả dự án PPP. Có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp; có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng hoặc đầu tư một số hạng mục kết nối. Từ thực tế đó, đại diện Đèo Cả đề xuất cách tiếp cận “PPP++”, trong đó ngoài Nhà nước, nhà đầu tư và ngân hàng, có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng, nhà đầu tư tài chính, đối tác cung cấp vật liệu, thiết bị và công nghệ cùng tham gia vào chuỗi giá trị của dự án.

Ở góc độ địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Lê Huyền cho rằng, bài toán lớn khi triển khai PPP không chỉ nằm ở kỹ thuật thi công mà còn ở năng lực tài chính của nhà đầu tư, giải phóng mặt bằng và cơ chế chia sẻ rủi ro. Ông đề nghị Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giao các địa phương đủ năng lực làm cơ quan có thẩm quyền triển khai dự án; có cơ chế tài chính dự phòng hiệu quả hơn cho những kịch bản bất khả kháng. Cùng với đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và mô hình thông tin công trình (BIM) trong quy hoạch, khảo sát, giải phóng mặt bằng và vận hành để minh bạch hóa thông tin, qua đó thu hút các nhà đầu tư tư nhân có năng lực.

“

Quyết tâm hoàn thành 5.000km cao tốc vào năm 2030
Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh quyết tâm hoàn thành 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030, tạo nền tảng hạ tầng phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên.

Bộ trưởng đề nghị tiếp tục tháo gỡ thủ tục, triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu, đẩy mạnh phân cấp gắn với hậu kiểm; địa phương chủ động giải phóng mặt bằng, bảo đảm nguồn vật liệu. Các tổ chức tín dụng nghiên cứu gói vốn trung, dài hạn phù hợp với dự án PPP; nhà đầu tư chủ động khảo sát, nghiên cứu và đề xuất phương án đầu tư hiệu quả.

Minh Châu