Đề nghị rà soát quy định về chứng chỉ kinh doanh dịch vụ kế toán
Thảo luận tại Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách lần thứ Nhất về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, các đại biểu đề nghị rà soát kỹ quy định về chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán, bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư và phù hợp thực tiễn.
Chưa đủ cơ sở thực tiễn để bổ sung chứng chỉ năng lực kế toán
Quy định về cắt giảm điều kiện đầu tư, kinh doanh, đặc biệt là nội dung sửa đổi, bổ sung Điều 57 Luật Kế toán hiện hành, được nhiều đại biểu quan tâm.
Theo dự thảo Luật, Điều 57 được sửa đổi theo hướng bỏ yêu cầu về chứng chỉ hành nghề kế toán, thay bằng các tiêu chuẩn đối với cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán, đồng thời phân định yêu cầu theo từng nhóm đối tượng.
Đối với cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán có ký báo cáo tài chính của khách hàng thì phải đủ tiêu chuẩn chuyên môn, đạt yêu cầu về năng lực cung cấp dịch vụ và được cấp chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán theo quy định của Bộ Tài chính. ĐBQH Đồng Ngọc Ba (Gia Lai) đề nghị đánh giá kỹ việc bổ sung loại chứng chỉ này, trước hết về tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Theo đại biểu, Luật Đầu tư hiện hành đã đưa kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Vì vậy, hoạt động này không còn thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và về nguyên tắc không còn đặt ra các điều kiện kinh doanh dưới hình thức chứng chỉ.
Trong khi đó, nếu tiếp tục yêu cầu cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán phải có chứng chỉ, theo đại biểu, về thực chất là khôi phục một điều kiện kinh doanh đối với lĩnh vực vừa được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Khi đó, cần đồng thời xem xét sửa Luật Đầu tư để bảo đảm thống nhất về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Đại biểu lưu ý, Luật Đầu tư vừa được sửa đổi và chưa có hiệu lực, trong khi dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư mới nhất trình Quốc hội cũng chưa đề cập đến việc điều chỉnh nội dung này.
Bên cạnh vấn đề về tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu Đồng Ngọc Ba cho rằng cần đánh giá kỹ cơ sở thực tiễn của đề xuất. Việc bỏ chứng chỉ hành nghề kế toán mới được triển khai, chưa có đủ thời gian để tổng kết, đánh giá tác động. Vì vậy, đề xuất bổ sung “chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán” vào dự thảo Luật chưa có cơ sở thực tiễn đầy đủ.
Đồng tình với việc phân tầng đối tượng để có phương thức quản lý phù hợp, song đại biểu lưu ý dự thảo lại yêu cầu cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán có ký báo cáo tài chính đều phải có chứng chỉ năng lực. Trong khi đó, theo dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính, quy trình tổ chức thi tương đối phức tạp và phát sinh chi phí.
“Cần đánh giá kỹ việc áp dụng cùng một yêu cầu đối với người ký báo cáo tài chính cho một doanh nghiệp rất nhỏ và người ký báo cáo cho những công ty lớn, có tác động mạnh tới xã hội”, đại biểu nêu vấn đề.
Theo đại biểu Đồng Ngọc Ba, kinh nghiệm quốc tế cho thấy có thể phân loại người tham gia hoạt động kế toán theo tính chất, mức độ trách nhiệm, từ đó áp dụng yêu cầu quản lý tương ứng.
Thay vì đặt nặng điều kiện đầu vào, đại biểu đề nghị ưu tiên hậu kiểm, thông qua việc xây dựng tiêu chuẩn, công khai và cập nhật thông tin về người hành nghề, đồng thời tăng cường kiểm tra. “Khi đó, khách hàng có thông tin để tự bảo vệ mình, còn cơ quan nhà nước thông qua hậu kiểm vẫn có thể bảo đảm chất lượng thực chất của dịch vụ”, đại biểu Đồng Ngọc Ba nhấn mạnh.
Làm rõ chứng chỉ cũ được công nhận trong phạm vi công việc nào
ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhận thấy, khoản 15 và khoản 16 của dự thảo Luật đã bãi bỏ một số quy định tại Điều 73 Luật Kế toán. Khoản 4 Điều 3 dự thảo quy định các chứng chỉ hành nghề kế toán, chứng chỉ kế toán viên và chứng chỉ kiểm toán viên được cấp trước ngày 1/3/2027 sẽ có giá trị tương đương chứng chỉ năng lực kinh doanh dịch vụ kế toán. Điểm a khoản 2 Điều 57 dự thảo cũng ghi nhận việc tiếp tục sử dụng một số giấy chứng nhận còn hiệu lực.
Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, đây là hướng xử lý cần thiết nhằm bảo đảm quyền lợi của những người đã được cấp chứng chỉ, đồng thời không làm gián đoạn hoạt động cung cấp dịch vụ khi Luật có hiệu lực thi hành.
Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ chứng chỉ cũ được công nhận tương đương trong phạm vi công việc nào; quy định rõ giấy chứng nhận còn hiệu lực sẽ được tiếp tục sử dụng đến hết thời hạn hay đến một mốc thời gian cụ thể khác; đồng thời xác định các loại chứng chỉ nào sẽ tiếp tục được cấp trong giai đoạn trước khi Luật mới có hiệu lực.
Cùng với đó, cần bổ sung phương án giải quyết đối với các hồ sơ đã tiếp nhận nhưng chưa được xử lý, các hợp đồng dịch vụ đang thực hiện và trách nhiệm bàn giao hồ sơ, dữ liệu khi chủ thể ngừng cung cấp dịch vụ hoặc bị đình chỉ. Theo đại biểu, các nội dung này hiện chưa được thể hiện đầy đủ tại khoản 2, khoản 4 và khoản 6 Điều 3.
"Quy định rõ ngay từ đầu sẽ giúp người hành nghề, doanh nghiệp và khách hàng chủ động hơn trong quá trình thực hiện", đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh.
Về chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán và chủ thể chịu trách nhiệm chuyên môn, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, quy định tại Điều 57 cần được rà soát để bảo đảm tính thống nhất với việc phân loại cá nhân, hộ kinh doanh và tổ chức.
Theo đó, cần phân định rõ giữa cá nhân tự giao kết hợp đồng với khách hàng, hộ kinh doanh, tổ chức cung cấp dịch vụ và người lao động do tổ chức bố trí trực tiếp thực hiện công việc. Người lao động không nhất thiết phải là bên ký hợp đồng với khách hàng.
“Nếu dự thảo gọi tất cả các đối tượng này là cá nhân kinh doanh dịch vụ kế toán thì sẽ gây khó khăn trong việc xác định trách nhiệm và nghĩa vụ khai báo”, đại biểu nhấn mạnh.
Dẫn quy định tại Điều 29 Luật Kế toán yêu cầu báo cáo tài chính phải có chữ ký của người lập, kế toán trưởng và người đại diện theo pháp luật, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng, quy định sửa đổi, bổ sung Điều 57 cần xác định rõ người cung cấp dịch vụ sẽ ký với tư cách nào; ai chịu trách nhiệm chuyên môn đối với hợp đồng lập báo cáo tài chính hoặc hợp đồng làm kế toán trưởng; yêu cầu về chứng chỉ kinh doanh được áp dụng cho từng vị trí như thế nào. Những quy định này cũng cần thống nhất với tiêu chuẩn kế toán viên và kế toán trưởng tại Điều 54.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Bỏ chứng chỉ hành nghề sẽ khó kiểm soát chất lượng dịch vụ
Giải trình với các đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc cung cấp dịch vụ kế toán liên quan trực tiếp đến tính pháp lý của báo cáo tài chính. Báo cáo tài chính là tài liệu quan trọng đối với chủ doanh nghiệp, cổ đông, cơ quan nhà nước và các tổ chức tín dụng. Thông tin trên báo cáo có tính quyết định đối với hoạt động đầu tư và cấp tín dụng, do đó cần bảo đảm tính trung thực và hợp lý.
Về trách nhiệm của người cung cấp dịch vụ, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, kinh nghiệm quốc tế cho thấy tất cả các nhà cung cấp dịch vụ kế toán đều phải chịu trách nhiệm pháp lý. Ngoại trừ Anh quốc không bắt buộc chứng chỉ hành nghề nhưng yêu cầu đăng ký với cơ quan giám sát, hầu hết các quốc gia đều yêu cầu chứng chỉ để xác định năng lực chuyên môn.
Nếu bỏ quy định về chứng chỉ hành nghề, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, sẽ không thể kiểm soát được năng lực và chất lượng dịch vụ. Cơ quan soạn thảo đã cân nhắc kỹ vấn đề này và sẽ nghiêm túc tiếp thu ý kiến của các đại biểu để nghiên cứu phương án đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính.