Thông điệp mới của ông Tập Cận Bình về quan hệ Mỹ - Trung

Trong cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng hôm 24/9, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã một lần nữa nhắc đến khái niệm “bẫy Thucydides” - thuật ngữ được Giáo sư Đại học Harvard Graham Allison phổ biến từ đầu những năm 2010.

“Bẫy Thucydides có thể được vượt qua”, nhà lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh.

Theo giới chuyên gia, cách diễn đạt này đáng chú ý nếu đặt cạnh phát biểu của chính ông Tập Cận Bình tại cuộc gặp thượng đỉnh hồi tháng 5. Khi đó, ông đặt vấn đề: liệu Mỹ và Trung Quốc có thể tránh được “bẫy Thucydides” hay không? Từ một câu hỏi về khả năng tránh khỏi một vòng xoáy cạnh tranh chiến lược, sau vài tháng, nhà lãnh đạo Trung Quốc đã chuyển sang một khẳng định rằng vòng xoáy đó có thể được kiểm soát và vượt qua.

“Bẫy Thucydides” bắt nguồn từ những ghi chép của sử gia và tướng quân Athens Thucydides về cuộc chiến Peloponnese giữa Athens và Sparta ở Hy Lạp cổ đại. Theo cách diễn giải hiện đại của Giáo sư Graham Allison, khi một cường quốc đang trỗi dậy thách thức vị thế của một cường quốc đã xác lập, sự cạnh tranh và nghi kỵ có thể làm gia tăng nguy cơ xung đột.

Theo các chuyên gia, trong cách tiếp cận của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, điểm nhấn dường như nằm ở chính khả năng tránh để cạnh tranh chuyển thành đối đầu.

Cạnh tranh nhưng không đối đầu

“Bẫy Thucydides” lần đầu được Chủ tịch Trung Quốc nhắc đến là vào năm 2014, trong một cuộc phỏng vấn với HuffPost. Ông nói: “Chúng ta đều cần hợp tác để tránh bẫy Thucydides - những căng thẳng mang tính hủy diệt giữa một cường quốc mới nổi và các cường quốc đã được xác lập, hoặc giữa các cường quốc đã được xác lập với nhau”.

Trong 2 lần đề cập năm 2026 này, thông điệp về “bẫy Thucydides” được ông Tập Cận Bình đưa ra đều nằm trong chuỗi phát biểu nhấn mạnh khả năng chung sống hòa bình và cạnh tranh giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

“Đó nên là cuộc đua để cùng nhau bắt kịp, chứ không phải một cuộc vật lộn mà trong đó một bên thắng hoặc một bên thua”, ông nói.

Cách diễn đạt này đặt quan hệ Mỹ - Trung trong một khuôn khổ khác với quan niệm về một cuộc cạnh tranh trong đó lợi ích của một bên nhất thiết phải đồng nghĩa với tổn thất của bên kia.

Đáng chú ý, ông Tập Cận Bình cũng đề cập đến vai trò của quân đội hai nước trong việc cải thiện liên lạc và phòng ngừa khủng hoảng. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ - Trung không chỉ diễn ra trên các lĩnh vực thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng mà còn liên quan đến an ninh và quân sự.

Giáo sư Cui Shoujun thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế, Đại học Nhân dân Trung Quốc cho rằng việc xác lập một “giới hạn” - cạnh tranh quyết liệt nhưng không xảy ra xung đột quân sự - là “kết quả chính trị quan trọng nhất” của cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo. Theo ông Cui, điều này “đã tạo thêm sự chắc chắn cho mối quan hệ song phương vốn đầy biến động”.

Tìm “giới hạn” để tránh đối đầu Mỹ - Trung

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ trong tuần này là chuyến thăm đầu tiên của ông Tập Cận Bình tới nước này sau 11 năm. Theo CNBC, những phát biểu tại Nhà Trắng của nhà lãnh đạo Trung Quốc có ý nghĩa không chỉ trong khuôn khổ một cuộc gặp song phương, mà còn trong bối cảnh hai cường quốc đang tìm cách định hình một trạng thái quan hệ mới.

Hiện tại, trong quan hệ Mỹ - Trung, những bất đồng về thương mại, công nghệ, chuỗi cung ứng, an ninh và Đài Loan (Trung Quốc) vẫn là những vấn đề có khả năng tạo sức ép lên quan hệ song phương. Vì vậy, theo các chuyên gia, một tuyên bố về việc có thể vượt qua được “bẫy Thucydides” không đồng nghĩa với việc những khác biệt chiến lược đã được giải quyết.

CNBC cho rằng, nếu “bẫy Thucydides” được hiểu như lời cảnh báo về nguy cơ chiến tranh, thì “vượt qua” cái bẫy đó trước hết đòi hỏi hai bên phải duy trì được những giới hạn đối với cạnh tranh, các kênh liên lạc trong khủng hoảng và những lĩnh vực hợp tác có lợi ích chung.

Từ góc nhìn này, theo các chuyên gia, câu nói của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có thể là thông điệp về khả năng lựa chọn một cách thức khác để quản lý cạnh tranh Mỹ - Trung: cạnh tranh nhưng không nhất thiết đối đầu, khác biệt nhưng không để khác biệt dẫn tới xung đột.

Hồng Nhung