Phát huy cơ chế đặc thù trong quản lý an toàn thực phẩm

Kiểm soát an toàn xuyên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm

Báo cáo tại buổi làm việc, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh Phạm Khánh Phong Lan cho biết: xác định bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) là nhiệm vụ trọng tâm, thời gian qua, thành phố luôn chủ động cụ thể hóa các quy định của Trung ương, bám sát thực tiễn. Qua đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; rà soát, kịp thời điều chỉnh những quy định không còn phù hợp.

Trong quản lý ATTP theo chuỗi cung ứng, thành phố triển khai các giải pháp từ sản xuất đến tiêu thụ, tập trung kiểm soát các kênh phân phối chính, đặc biệt tại 3 chợ đầu mối Hóc Môn, Thủ Đức và Bình Điền. Diện tích trồng trọt đạt chứng nhận VietGAP khoảng 20.352ha với 2.268 cơ sở; nông nghiệp công nghệ cao đạt 18.432ha; chăn nuôi có 118 cơ sở VietGAHP và hơn 232ha nuôi tôm công nghệ cao. Thành phố đồng thời quản lý, giám sát 155 mã số vùng trồng xuất khẩu, 69 cơ sở đóng gói, 146 mã số vùng trồng phục vụ tiêu thụ nội địa và duy trì 47 chợ dân sinh thí điểm bảo đảm ATTP theo TCVN 11856:2017. Hiện, trên địa bàn có 23 cơ sở kiểm nghiệm được chỉ định, 17 tổ chức thử nghiệm; từ năm 2024 đến tháng 7/2026 đã kiểm tra 25.911 cơ sở, phát hiện 224 cơ sở vi phạm, xử phạt 454 trường hợp.

Bên cạnh kết quả đạt được, công tác quản lý vẫn còn những vấn đề cần tháo gỡ. Việc lấy mẫu, kiểm nghiệm thực phẩm tươi sống tại chợ đầu mối mất nhiều thời gian, trong khi sản phẩm có thời hạn sử dụng ngắn nên khi phát hiện không đạt, việc thu hồi gặp nhiều khó khăn. Tình trạng tồn dư kháng sinh trong thủy sản tươi sống vẫn xảy ra. Một số chợ dân sinh khó cải tạo hạ tầng theo TCVN 11856:2017 do cơ sở vật chất xuống cấp; một bộ phận tổ chức, cá nhân kinh doanh chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm tự kiểm soát. Tình trạng buôn bán tự phát, lấn chiếm lòng, lề đường quanh các chợ đầu mối cũng gây khó khăn cho công tác quản lý.

Trước những vấn đề đặt ra, thành phố đề xuất bổ sung các quy định về giám sát, phản ứng nhanh nhằm phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý kịp thời sự cố ATTP; xây dựng cơ chế cung ứng, minh bạch thông tin về nguyên liệu, sản phẩm sản xuất trên địa bàn và nguồn thực phẩm từ các địa phương đưa vào tiêu thụ. Đồng thời, kiến nghị xây dựng, vận hành hệ thống kiểm tra ATTP hiện đại, dựa trên nguyên tắc quản lý rủi ro và kiểm soát nguy cơ xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Gỡ điểm nghẽn kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc

Qua khảo sát thực tế tại một số đơn vị sản xuất, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn, Đoàn khảo sát đánh giá cao những kết quả thành phố đạt được, song cho rằng vẫn còn những khó khăn, vướng mắc cần được nhận diện và tháo gỡ kịp thời.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn, để tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu kinh tế, giữ vững vị trí là “điểm sáng” về ATTP, thành phố cần rà soát, làm rõ những bất cập trong thực hiện các quy định; phân định nguyên nhân thuộc pháp luật, thẩm quyền ban hành, tổ chức thực hiện hay điều kiện đáp ứng của tổ chức, cá nhân. Trên cơ sở đó, đề xuất những kiến nghị có căn cứ, sát thực tiễn, nhất là các vấn đề cần xem xét khi sửa đổi Luật An toàn thực phẩm. Đặc biệt, thành phố chủ động cụ thể hóa, phát huy các cơ chế, thẩm quyền đặc thù được quy định tại Điều 29 Luật Phát triển đô thị; qua đó, kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về ATTP.

Một trong những vấn đề được Đoàn khảo sát đặc biệt quan tâm là kiểm soát ATTP ngay từ nguồn cung. Đặt vấn đề về giải pháp kiểm soát chất lượng thực phẩm nhập từ các tỉnh Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Đỗ Đức Hồng Hà cũng lưu ý cần nghiên cứu cơ chế kiểm nghiệm nhanh, biện pháp kiểm soát khẩn cấp trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Yêu cầu này xuất phát từ đặc thù thực phẩm tại các chợ đầu mối chủ yếu là hàng tươi sống, thời hạn sử dụng ngắn, trong khi việc lấy mẫu, kiểm nghiệm có thể mất vài ngày. Đến khi có kết quả không đạt, sản phẩm có thể đã được tiêu thụ, gây khó khăn cho truy xuất, thu hồi và xử lý. Do đó, cần tăng cường kiểm soát ngay từ nơi sản xuất, đồng thời xây dựng cơ chế kiểm nghiệm, cảnh báo nhanh để kịp thời phát hiện, ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Về vấn đề truy xuất nguồn gốc, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Kim Anh nhấn mạnh, đây là nội dung quan trọng của Luật An toàn thực phẩm. Tuy nhiên, vấn đề truy xuất cần được thiết kế theo hướng dựa trên nguy cơ, tránh áp dụng cứng nhắc, làm phát sinh chi phí không cần thiết mà vẫn bảo đảm hiệu quả.

Từ thực tiễn tại các chợ đầu mối, cần quy định rõ phương thức truy xuất phù hợp với từng nhóm hàng, có thể theo sản phẩm, lô hàng hoặc thùng hàng. Cùng với xác định phương thức truy xuất phù hợp, cần làm rõ quy trình từ sản xuất, nuôi trồng, giao nhận đến kiểm soát tồn dư hóa chất, kháng sinh, bảo đảm quy định vừa khả thi trong thực tiễn, vừa nâng cao hiệu quả quản lý về ATTP.

Hoa Lê