Nghị viện châu Âu thúc đẩy luật bảo vệ sức khỏe người lao động

Theo europeansting.com, các nghị sĩ châu Âu mới đây đã thông qua một loạt khuyến nghị, kêu gọi Ủy ban châu Âu xây dựng dự luật nhằm thiết lập những yêu cầu tối thiểu để phòng ngừa, loại bỏ hoặc giảm thiểu các rủi ro tâm lý - xã hội liên quan đến công việc. Đề xuất được Ủy ban Việc làm và các vấn đề xã hội của Nghị viện châu Âu thông qua với 41 phiếu thuận, 12 phiếu chống và 4 phiếu trắng.

Ràng buộc trách nhiệm đối với doanh nghiệp

Các nghị sĩ yêu cầu các quy định mới phải đặt ra nghĩa vụ mang tính ràng buộc đối với người sử dụng lao động trong việc bảo vệ sức khỏe thể chất và tinh thần của người lao động, đồng thời bảo đảm môi trường làm việc an toàn và tôn trọng phẩm giá.

Điểm đáng chú ý là các nghị sĩ muốn Ủy ban châu Âu và các quốc gia thành viên EU chính thức công nhận rằng rủi ro tâm lý - xã hội liên quan đến công việc có thể là nguyên nhân dẫn đến bệnh nghề nghiệp. Theo cách tiếp cận này, sức khỏe nghề nghiệp không chỉ được nhìn nhận qua những nguy cơ vật lý tại nơi làm việc mà còn bao gồm áp lực công việc, căng thẳng kéo dài, quấy rối, bắt nạt và những yếu tố khác ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý.

Nghị viện châu Âu cũng muốn người sử dụng lao động xây dựng và thực hiện các chính sách ngăn chặn bạo lực, quấy rối, bắt nạt và hành vi phân biệt đối xử làm tổn hại đến phẩm giá hoặc sức khỏe thể chất, tinh thần của người lao động. Các doanh nghiệp được khuyến nghị thiết lập cơ chế phát hiện sớm, đồng thời xây dựng quy trình phòng ngừa dựa trên đánh giá rủi ro đối với các trường hợp bạo lực do bên thứ ba gây ra. Các nghị sĩ châu Âu nhấn mạnh, người lao động phải được hỗ trợ kịp thời nếu bị phơi nhiễm hoặc chịu tác động từ các rủi ro tâm lý- xã hội tại nơi làm việc.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đưa ra là người sử dụng lao động phải thường xuyên đánh giá các rủi ro tâm lý- xã hội, đặc biệt đối với những yếu tố như khối lượng công việc quá tải và cường độ làm việc cao. Doanh nghiệp cũng cần xây dựng kế hoạch hành động với những biện pháp cụ thể để giảm thiểu các nguy cơ được phát hiện. Đặc biệt, những thay đổi lớn trong cách tổ chức công việc, chẳng hạn làm việc từ xa, áp dụng hệ thống ra quyết định tự động hay hệ thống giám sát tự động, cần được đánh giá trước về tác động tâm lý - xã hội. Quá trình đánh giá này cần có sự tham gia của người lao động và đại diện của họ.

Nghị viện châu Âu đồng thời cảnh báo việc sử dụng các hệ thống thuật toán không được tạo ra gánh nặng hoặc mức độ giám sát quá mức đối với người lao động. Trong mọi trường hợp, con người luôn phải giám sát, nhất là khi các quyết định do hệ thống thuật toán hoặc AI đưa ra có thể ảnh hưởng đến điều kiện làm việc, khối lượng công việc hoặc quyền lợi của người lao động. Điều này nhằm bảo đảm người lao động có thể được giải thích, phản hồi và yêu cầu xem xét lại khi các quyết định tự động gây ra tác động bất lợi.

Ngoài ra, các nghị sĩ cũng tái khẳng định quyền được ngắt kết nối khỏi công việc của người lao động. Đây là quyền không phải xử lý công việc, trả lời tin nhắn hay email ngoài thời gian làm việc. Mục tiêu là bảo đảm thời gian nghỉ ngơi thực sự, hạn chế tình trạng công việc kéo dài ngoài giờ và giảm nguy cơ căng thẳng, kiệt sức do luôn phải duy trì trạng thái sẵn sàng.

Hỗ trợ người lao động trở lại công việc

Đối với những người phải nghỉ việc do các vấn đề liên quan đến rủi ro tâm lý - xã hội, Nghị viện châu Âu đề xuất bảo đảm quyền được hỗ trợ để trở lại làm việc một cách bền vững. Họ có thể điều chỉnh thời gian làm việc, tổ chức lại công việc hoặc thay đổi nhiệm vụ và khối lượng công việc. Mục tiêu là giúp người lao động quay trở lại thị trường lao động mà không bị đặt ngay vào những điều kiện có thể khiến vấn đề sức khỏe tái diễn.

Một đề xuất đáng chú ý khác liên quan đến gánh nặng chứng minh. Nếu người lao động chứng minh được rằng họ đã bị tổn thương hoặc gặp vấn đề về sức khỏe do tiếp xúc với các yếu tố rủi ro tâm lý - xã hội tại nơi làm việc, thì tổn thương hoặc vấn đề sức khỏe đó sẽ được mặc định là có liên quan đến công việc. Khi đó, người sử dụng lao động sẽ phải chứng minh rằng vấn đề sức khỏe không bắt nguồn từ điều kiện làm việc. Nếu được đưa vào luật, cơ chế này có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong cách xử lý trách nhiệm của doanh nghiệp đối với các vấn đề sức khỏe nghề nghiệp có liên quan đến yếu tố tâm lý.

Bà Estelle Ceulemans, nghị sĩ của Nghị viện châu Âu thuộc nhóm S&D của Bỉ, đánh giá đề xuất sẽ giúp việc giải quyết tình trạng kiệt sức, trầm cảm, căng thẳng và quấy rối tại nơi làm việc. Theo bà, những vấn đề này đang gia tăng nhanh chóng trên khắp châu Âu và trở nên nghiêm trọng hơn cùng với việc công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được sử dụng rộng rãi tại nơi làm việc. Bà cho rằng, việc giải quyết các vấn đề mang tính cơ cấu liên quan đến công việc không chỉ là nghĩa vụ về sức khỏe nghề nghiệp mà còn là vấn đề kinh tế. Theo ước tính được bà dẫn lại, trầm cảm liên quan đến công việc gây thiệt hại khoảng 100 tỷ euro mỗi năm tại EU.

Vẫn còn chặng đường dài

Đề xuất trên chưa phải là luật có hiệu lực tại EU mà mới dừng ở sáng kiến lập pháp của Nghị viện châu Âu, nhằm yêu cầu Ủy ban châu Âu xem xét xây dựng một đề xuất pháp luật. Nghị viện dự kiến bỏ phiếu về sáng kiến này trong phiên toàn thể tháng 10/2026. Nếu được thông qua, đề nghị sẽ được chuyển tới Ủy ban châu Âu.

Ủy ban có 3 tháng để phản hồi, bằng cách thông báo các bước dự kiến thực hiện hoặc nêu lý do nếu từ chối xây dựng sáng kiến lập pháp theo đề nghị của Nghị viện. Do đó, ngay cả khi được Nghị viện thông qua, đề xuất cũng chưa tạo ra nghĩa vụ mới đối với doanh nghiệp. Nếu Ủy ban quyết định tiến hành, đề xuất còn phải trải qua quy trình lập pháp của EU. Với thủ tục lập pháp thông thường, Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU sẽ cùng xem xét, sửa đổi và đàm phán trước khi văn bản được thông qua.

Như vậy, để sáng kiến trở thành luật vẫn còn một chặng đường dài. Tuy nhiên, động thái này cho thấy sức khỏe tâm lý tại nơi làm việc đang trở thành vấn đề ngày càng được EU quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh số hóa, làm việc từ xa và AI đang thay đổi cách tổ chức, quản lý công việc. Nếu được luật hóa, doanh nghiệp có thể phải tăng cường đánh giá rủi ro tâm lý- xã hội, điều chỉnh tổ chức công việc và xây dựng các cơ chế phòng ngừa, hỗ trợ người lao động.

Linh Anh