Kiến nghị 10 nhóm vấn đề từ Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Như tin đã đưa, ngày 20/9/2026, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tổ chức Phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. Phiên giải trình diễn ra công khai, dân chủ với tinh thần trách nhiệm cao. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Lãnh đạo Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính và các bộ, ngành đã giải trình, làm rõ ý kiến chất vấn của đại biểu Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã thống nhất kết luận Phiên giải trình. Theo đó, bên cạnh ghi nhận việc thực hiện chính sách, pháp luật trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo đạt nhiều kết quả tích cực, có nhiều đổi mới, đáp ứng yêu cầu phát triển; phiên giải trình cũng đã chỉ ra một số tồn tại, hạn chế.

Qua giải trình, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành quan tâm tới 10 nhóm vấn đề.

Giải quyết căn bản tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ

Về hoàn thiện thể chế, ban hành văn bản quy định, hướng dẫn chi tiết: Khẩn trương ban hành đầy đủ văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành các luật, nghị quyết của Quốc hội về giáo dục và đào tạo, bảo đảm chính sách mới được triển khai đồng bộ, thống nhất, kịp thời.

Hoàn thiện cơ chế quản lý, tổ chức và vận hành các trường phổ thông liên cấp tại các xã biên giới đất liền phù hợp với điều kiện đặc thù của địa bàn và yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn trường học. Hoàn thiện quy định chi tiết và hướng dẫn tổ chức thực hiện mô hình trung học nghề.

Về bảo đảm nguồn lực tài chính và điều kiện thực hiện chính sách: Bố trí đủ, kịp thời nguồn lực tài chính và điều kiện cần thiết để triển khai thực hiện đầy đủ, thực chất các chủ trương, chính sách, nhất là chính sách đối với nhà giáo, người học và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn.

Ưu tiên nguồn lực cho địa bàn thiếu trường, lớp, giáo viên, các ngành đào tạo chiến lược; đồng thời chủ động đầu tư, bổ sung cơ sở vật chất phù hợp với quy mô dân số và đáp ứng nhu cầu học tập, nhất là tại các địa bàn có tốc độ tăng dân số cơ học cao.

Về đội ngũ nhà giáo và chính sách đối với người học: Khẩn trương ban hành văn bản quy định chi tiết về chính sách tiền lương, ưu đãi, hỗ trợ đối với nhà giáo bảo đảm lương nhà giáo được xếp cao nhất trong thang bậc lương hành chính sự nghiệp. Quản lý, sử dụng biên chế và xác định nhu cầu đội ngũ phù hợp với quy mô học sinh, lớp học, môn học và đặc điểm từng địa bàn.

Giải quyết căn bản tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ; thực hiện hiệu quả chính sách luân chuyển, điều động giáo viên vùng khó khăn, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu thống nhất về đội ngũ nhà giáo, phân loại rõ nguyên nhân thiếu giáo viên làm căn cứ giao biên chế, đào tạo chuyển đổi, đặt hàng đào tạo và điều tiết giáo viên. Đánh giá toàn diện hiệu quả chính sách thu hút, giữ chân nhà giáo, nhất là ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc về xác định đối tượng, phương thức cấp bù, hỗ trợ và thanh quyết toán kinh phí trong thực hiện chính sách miễn, hỗ trợ học phí cho học sinh; kịp thời tổng hợp nhu cầu nguồn lực để bảo đảm chính sách được thực hiện đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng.

Công tác thi, kiểm tra, đánh giá và tuyển sinh bảo đảm ổn định, minh bạch, chặt chẽ, khách quan

Về phân luồng học sinh: Hoàn thiện quy định, hướng dẫn và phát triển mô hình trung học nghề, thúc đẩy phân luồng học sinh sau trung học cơ sở theo hướng thực chất, tự nguyện, phù hợp với nhu cầu học tập, thị trường lao động và điều kiện của địa phương.

Đánh giá, dự báo nhu cầu phát triển giáo dục trung học phổ thông trong trung và dài hạn, nhất là tại các đô thị, địa bàn có tốc độ tăng dân số cơ học cao; phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục trung học phổ thông theo chủ trương của Đảng, Nhà nước, phù hợp với nhu cầu thực tế của địa phương.

Về thi, kiểm tra, đánh giá và tuyển sinh: Tiếp tục hoàn thiện đồng bộ, tổng thể phương án đổi mới kiểm tra, đánh giá, thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, cao đẳng, bảo đảm ổn định, minh bạch, chặt chẽ, khách quan, giảm áp lực và bảo đảm quyền lợi của người học.

Điều chỉnh hợp lý, tăng cường giám sát chéo, sự tham gia của các cơ sở giáo dục đại học, ứng dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu tại tất cả các khâu tổ chức thi. Nâng cao chất lượng ngân hàng câu hỏi, đề thi và năng lực đánh giá khả năng vận dụng, tư duy, giải quyết vấn đề của học sinh. Xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Bảo đảm tuyển sinh đại học gắn với quyền tự chủ, trách nhiệm giải trình và điều kiện bảo đảm chất lượng của cơ sở giáo dục. Đổi mới có lộ trình, cân nhắc kỹ lưỡng, thận trọng, tránh xáo trộn đột ngột, ảnh hưởng đến quyền lợi thí sinh. Tăng tính minh bạch trong xác định phương thức, tiêu chí, chỉ tiêu và kết quả tuyển sinh. Kiểm soát việc mở rộng quy mô gắn với năng lực đào tạo; chỉ mở rộng quy mô tuyển sinh khi đáp ứng đầy đủ điều kiện, không chạy theo số lượng, hình thức.

Về phòng, chống bạo lực học đường và xây dựng văn hóa học đường: Chú trọng xây dựng văn hóa học đường, bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện. Nâng cao hiệu quả kiểm tra việc xây dựng văn hóa học đường; tổng kết, nhân rộng các mô hình tốt, cách làm hay. Nâng cao hiệu quả công tác tư vấn tâm lý, công tác xã hội trong trường học. Tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước và phối hợp liên ngành trong xây dựng văn hóa học đường; phòng, chống bạo lực học đường và bảo vệ học sinh trên môi trường mạng.

Chủ động định hướng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong dạy học, kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường, bảo đảm phù hợp với yêu cầu chuyên môn, tính minh bạch, khả năng kiểm chứng và an toàn dữ liệu. Nâng cao năng lực số, năng lực sử dụng trí tuệ nhân tạo của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục. Tiếp tục hoàn thiện, chuẩn hóa và liên thông cơ sở dữ liệu ngành với dữ liệu dân cư, lao động, việc làm và các cơ sở dữ liệu có liên quan; tăng cường sử dụng dữ liệu phục vụ dự báo, phân bổ nguồn lực, quản trị và đánh giá chính sách.

Giảm tải kiến thức hàn lâm, điều chỉnh nội dung bất cập trong sách giáo khoa

Về chương trình giáo dục phổ thông và sách giáo khoa: Tiếp tục thực hiện nghiêm túc Nghị quyết 686/NQ-UBTVQH15 ngày 14/8/2023 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát chuyên đề việc thực hiện Nghị quyết 88/2014/QH13 và Nghị quyết 51/2017/QH14 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông. Trong đó, rà soát, điều chỉnh Chương trình theo hướng giảm tải kiến thức hàn lâm, tăng cường nội dung giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ và kỹ năng sống; chú trọng giáo dục đạo đức, nhân cách, lý tưởng cách mạng, sức khoẻ, văn hóa, lịch sử, nghệ thuật, tinh thần tự hào, tự tôn dân tộc, phát triển năng lực số, ngoại ngữ, STEM.

Rà soát, hoàn thiện nội dung sách giáo khoa và học liệu theo hướng thiết thực, hiệu quả, không làm tăng áp lực học tập và chi phí cho học sinh, gia đình người học. Kịp thời điều chỉnh những nội dung bất cập, nhất là các môn học trực tiếp góp phần hình thành nhân cách, truyền thống văn hóa dân tộc, lòng yêu quê hương, yêu đất nước, biết ơn cha mẹ, gia đình, ý thức trách nhiệm xã hội và khát vọng cống hiến cho Tổ quốc. Hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, xử lý, phản hồi và chỉnh sửa, đính chính nội dung sách giáo khoa kịp thời, minh bạch.

Khẩn trương huy động, điều tiết, in ấn, bảo đảm cung ứng đầy đủ, kịp thời số lượng và bảo đảm chất lượng sách giáo khoa cho năm học 2026-2027 và các năm tiếp theo, bảo đảm không để học sinh thiếu sách giáo khoa. Nâng cao hiệu quả công tác dự báo nhu cầu, tổ chức in, phát hành, phân phối và kiểm soát chất lượng, chi phí sản xuất, giá thành sách giáo khoa. Nghiên cứu cơ chế bảo đảm Nhà nước giữ bản quyền và cơ chế quản lý đối với bộ sách giáo khoa sử dụng chung.

Tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018.

Về dạy thêm, học thêm: Tiếp tục đánh giá toàn diện việc thực hiện chính sách, pháp luật về dạy thêm, học thêm, bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu học tập chính đáng của người học với yêu cầu giảm áp lực học tập; có biện pháp thích hợp giảm chi phí xã hội phát sinh thông qua cắt giảm thủ tục hành chính, kinh doanh về dạy thêm, học thêm; bảo đảm điều kiện học tập an toàn, phù hợp cho học sinh tại cơ sở dạy thêm.

Xác định rõ trách nhiệm của cơ sở giáo dục và người đứng đầu trong tổ chức, quản lý hoạt động dạy thêm, học thêm, phòng ngừa việc ép buộc học thêm, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước, phối hợp liên ngành trong quản lý dạy thêm, học thêm.

Về bữa ăn học đường: Tăng cường kiểm tra, giám sát việc bảo đảm an toàn thực phẩm và chất lượng dinh dưỡng trong trường học. Nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, các cơ sở giáo dục, đơn vị cung cấp suất ăn và các cơ quan quản lý liên quan trong kiểm soát chất lượng, nguồn gốc thực phẩm và an toàn bữa ăn học đường.

Mở rộng mức độ bao phủ chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí

Về học phí, tự chủ và công bằng trong tiếp cận giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực: Rà soát mức học phí của cơ sở giáo dục đại học, nhất là cơ sở giáo dục đại học công lập, bảo đảm học phí tương xứng với chất lượng đào tạo, điều kiện bảo đảm chất lượng và phù hợp với khả năng chi trả của người học, tránh làm gia tăng bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục. Công khai căn cứ xác định mức thu, cơ cấu chi phí, kết quả sử dụng nguồn thu để người học và xã hội giám sát.

Mở rộng mức độ bao phủ chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí, tín dụng và học bổng; đơn giản hóa thủ tục tiếp cận. Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ gián tiếp, đặt hàng đào tạo đối với các ngành quan trọng, khó tuyển và có nhu cầu nhân lực lớn.

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình và điều kiện bảo đảm chất lượng; không đồng nhất tự chủ đại học với tự chủ tài chính. Tăng cường dự báo nhu cầu nhân lực, kết nối dữ liệu đào tạo với dữ liệu lao động, việc làm; phát triển đào tạo các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược gắn với nhu cầu sử dụng, đặt hàng và sự tham gia của doanh nghiệp.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình nghiên cứu, tham mưu thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp trong Kết luận.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành có liên quan và các địa phương nghiên cứu, tham mưu Chính phủ và tổ chức thực hiện các giải pháp khắc phục các tồn tại, hạn chế; báo cáo việc thực hiện Kết luận Phiên giải trình tại phiên làm việc của Ủy ban Văn hóa và Xã hội với các bộ, ngành về giám sát việc thực hiện nhiệm vụ công tác hàng năm.

Nhật Linh