EVNNPC: Từng bước làm chủ công nghệ pin lưu trữ năng lượng BESS trên lưới điện miền Bắc
Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tại miền Bắc tiếp tục tăng cao, đặc biệt trong các đợt nắng nóng và khung giờ cao điểm, yêu cầu nâng cao tính linh hoạt, chủ động và độ tin cậy trong vận hành hệ thống điện ngày càng trở nên cấp thiết. Trước thực tế đó, Tổng công ty Điện lực miền Bắc -EVNNPC- đang từng bước đầu tư, đưa hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) vào khai thác, tạo thêm nguồn lực hỗ trợ điều hành lưới điện và giảm áp lực trong những thời điểm phụ tải tăng cao.
BESS từng bước phát huy hiệu quả trên lưới điện miền Bắc
BESS là hệ thống pin lưu trữ năng lượng có khả năng tích trữ điện năng khi phụ tải thấp hoặc khi điều kiện hệ thống phù hợp, sau đó phát trở lại lưới điện khi nhu cầu sử dụng tăng. Khả năng sạc và phát điện linh hoạt giúp bổ sung thêm công cụ cân bằng cung - cầu, cắt giảm công suất đỉnh, giảm áp lực lên thiết bị và nâng cao khả năng thích ứng của lưới điện trước những biến động của phụ tải.
Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 10.000 - 16.300MW BESS vào năm 2030, đáp ứng yêu cầu vận hành hệ thống khi tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo biến đổi ngày càng gia tăng, đồng thời đóng góp vào lộ trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Trong giai đoạn 2026 - 2027, nhu cầu đầu tư BESS tập trung chủ yếu tại miền Bắc - khu vực có tốc độ tăng trưởng phụ tải cao, tập trung nhiều trung tâm công nghiệp lớn và có sự chênh lệch đáng kể giữa nhu cầu sử dụng điện vào giờ cao điểm và thấp điểm.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tăng tính linh hoạt cho hệ thống điện, cùng với phát triển nguồn điện linh hoạt, lưới truyền tải và các giải pháp quản lý nhu cầu phụ tải.
Ông Vũ Anh Phương, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Bắc cho biết, EVNNPC đang triển khai đầu tư hệ thống BESS với tổng quy mô 530MW tại 83 trạm biến áp, chia thành 3 giai đoạn.
Trong đó, giai đoạn 1 có quy mô 305MW tại 47 trạm biến áp thuộc 8 Công ty Điện lực, hiện đã hoàn thành tại 9 trạm. Giai đoạn 2 có quy mô 140MW tại 23 trạm biến áp, đang hoàn thiện các thủ tục triển khai. Giai đoạn 3 dự kiến đầu tư 85MW tại 13 trạm biến áp.
Việc triển khai BESS được EVNNPC thực hiện gắn với đặc điểm phụ tải, hiện trạng lưới điện và nhu cầu vận hành tại từng khu vực. Khi cần thiết, nguồn điện đã được tích trữ có thể nhanh chóng phát trở lại lưới điện theo yêu cầu điều độ, qua đó hỗ trợ giảm công suất đỉnh, hạn chế nguy cơ quá tải thiết bị và tạo thêm dư địa cho công tác điều hành hệ thống.
Không chỉ mang lại hiệu quả trong những thời điểm phụ tải tăng cao, BESS còn giúp hệ thống điện linh hoạt hơn trước sự thay đổi của nhu cầu sử dụng điện. Khả năng tích trữ và phát điện theo yêu cầu giúp bổ sung thêm một công cụ điều tiết nhanh, đặc biệt hữu ích tại các khu vực có mức chênh lệch lớn giữa phụ tải cao điểm và thấp điểm.
Bắc Ninh là một trong những địa bàn được EVNNPC tập trung đầu tư BESS với quy mô lớn. Ông Lại Việt Anh, Trưởng phòng Điều độ, Công ty Điện lực Bắc Ninh cho biết, trong giai đoạn 1, đơn vị được đầu tư 35MW BESS tại 6 trạm biến áp 110kV và đã hoàn thành trong tháng 8/2026. Giai đoạn 2 tiếp tục đầu tư 5MW tại Trạm biến áp 110kV Sông Cầu; giai đoạn 3 dự kiến bổ sung 40MW tại 6 trạm biến áp 110kV.
Là địa bàn tập trung nhiều khu công nghiệp, doanh nghiệp FDI và các cơ sở sản xuất công nghệ cao, Bắc Ninh có nhu cầu sử dụng điện lớn, với tốc độ tăng trưởng phụ tải dự kiến bình quân khoảng 12 - 13%/năm. Chênh lệch phụ tải giữa các khung giờ trong ngày cũng ở mức cao, đặt ra yêu cầu ngày càng lớn đối với khả năng điều tiết và tính linh hoạt của lưới điện. Trong đợt nắng nóng tháng 8, công suất sử dụng điện tại Bắc Ninh có thời điểm đạt khoảng 3.229MW. Khi phụ tải tăng cao, Công ty Điện lực Bắc Ninh đã huy động khoảng 30MW từ các hệ thống BESS để hỗ trợ lưới điện.
Mặc dù 30MW chiếm tỷ trọng không lớn so với tổng nhu cầu phụ tải tại thời điểm cao điểm, nhưng nguồn công suất này được huy động đúng vào thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn, qua đó giúp giảm tải cho thiết bị, duy trì trạng thái vận hành ổn định và tăng khả năng chủ động trong điều hành.
Cùng với Bắc Ninh, EVNNPC cũng đang từng bước mở rộng triển khai BESS tại Ninh Bình. Ngày 21/8/2026, hệ thống pin lưu trữ năng lượng đầu tiên tại Ninh Bình đã được đưa vào vận hành tại Trạm biến áp 110kV Phúc Sơn, với công suất 5MW, dung lượng lưu trữ 10MWh. Việc đưa hệ thống BESS tại Phúc Sơn vào khai thác bổ sung thêm năng lực điều tiết cho lưới điện khu vực, đặc biệt trong các khung giờ cao điểm, đồng thời nâng cao khả năng chủ động trong vận hành và bảo đảm cung cấp điện.
Hiện EVNNPC đang tiếp tục triển khai 8 hệ thống BESS khác tại Ninh Bình, dự kiến đóng điện vào cuối tháng 9/2026. Khi hoàn thành, các hệ thống này sẽ tiếp tục bổ sung nguồn lực cho lưới điện địa phương, tăng khả năng đáp ứng phụ tải và nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Trong tương lai, khi tỷ trọng các nguồn năng lượng tái tạo tiếp tục gia tăng, vai trò của BESS càng trở nên rõ nét. Khả năng lưu trữ điện năng giúp hệ thống có thêm điều kiện hấp thụ và sử dụng hiệu quả nguồn điện có tính biến đổi, đồng thời tạo nền tảng để lưới điện vận hành linh hoạt hơn trong bối cảnh cơ cấu nguồn ngày càng đa dạng. Cùng với việc tích lũy dữ liệu vận hành thực tế, hoàn thiện phương thức điều độ và từng bước làm chủ công nghệ, EVNNPC sẽ có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư, tối ưu phương thức khai thác và mở rộng ứng dụng BESS phù hợp với nhu cầu phát triển của lưới điện miền Bắc.
Làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực vận hành
Song song với đầu tư thiết bị, EVNNPC chú trọng công tác quản lý kỹ thuật và chuẩn bị nguồn nhân lực nhằm từng bước làm chủ công nghệ BESS. Theo ông Đặng Hồng Sơn, Phó Giám đốc Ban Quản lý Dự án Xây dựng Điện miền Bắc, BESS không đơn thuần là các khối pin lưu trữ điện mà là một hệ thống tích hợp đồng bộ nhiều thiết bị và công nghệ phục vụ quá trình sạc, lưu trữ, chuyển đổi và phát điện.
Bên cạnh các khối pin, hệ thống còn bao gồm thiết bị làm mát, giám sát và bảo vệ nhằm kiểm soát nhiệt độ, theo dõi trạng thái vận hành và hạn chế nguy cơ sự cố. Bộ biến đổi công suất cho phép thực hiện quá trình sạc và phát điện hai chiều, đồng thời hỗ trợ hệ thống tham gia điều tiết và ổn định lưới điện.
Việc lắp đặt BESS tại các trạm biến áp hiện hữu cũng đặt ra yêu cầu cao về kỹ thuật, mặt bằng và an toàn. Phần lớn hệ thống được bố trí trong khuôn viên các trạm đang vận hành, nơi diện tích hạn chế, trong khi quá trình thi công, đấu nối phải được tổ chức chặt chẽ để bảo đảm an toàn cho con người, thiết bị và không ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống điện đang mang tải.
Để một hệ thống BESS chính thức được đưa vào khai thác, EVNNPC và các đơn vị liên quan phải thực hiện đồng bộ nhiều công đoạn, từ khảo sát hiện trạng, xác định nhu cầu, thiết kế, lựa chọn công nghệ, mua sắm thiết bị đến lắp đặt, đấu nối, thử nghiệm, chạy thử và nghiệm thu.
Mức độ tự động hóa cao giúp giảm đáng kể các thao tác thủ công, song đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực chuyên môn của đội ngũ vận hành. Nhân viên phải thường xuyên theo dõi trạng thái sạc, dòng điện, điện áp, nhiệt độ pin, bộ biến đổi công suất, hệ thống làm mát, phòng cháy chữa cháy, EMS và các tín hiệu cảnh báo phát sinh trong quá trình vận hành.
Khi các dự án BESS tiếp tục được hoàn thiện và mở rộng, hệ thống pin lưu trữ năng lượng được kỳ vọng sẽ ngày càng phát huy vai trò trong hỗ trợ điều hành, giảm áp lực cho lưới điện vào giờ cao điểm, nâng cao độ tin cậy cung cấp điện và tăng khả năng thích ứng của hệ thống trước sự gia tăng nhanh của phụ tải cũng như quá trình chuyển dịch năng lượng trong những năm tới.