Diễn đàn Tổng Biên tập năm 2026:Từ chuyển đổi từng tòa soạn đến chuyển đổi cả hệ sinh thái báo chí

Ngày 25/9, tại Quảng Ninh, Báo Nhà báo và Công luận tổ chức Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026 với chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Diễn đàn quy tụ gần 100 đại biểu là lãnh đạo cơ quan quản lý báo chí, Tổng Biên tập, Phó Tổng Biên tập các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, cùng các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện lĩnh vực truyền thông.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi nhận định báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào không gian phát triển mới, khi công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) và mạng xã hội làm thay đổi sâu sắc cả phương thức sản xuất thông tin lẫn cách công chúng tiếp nhận thông tin.

Những thay đổi này đồng thời mở ra cơ hội để các cơ quan báo chí tổ chức lại mô hình hoạt động, đổi mới phương thức sản xuất, phân phối nội dung và tiếp cận công chúng nhanh hơn, rộng hơn, đa dạng hơn.

Theo ông Nguyễn Đức Lợi, vấn đề đặt ra với các tòa soạn hiện nay là nhận diện được những cơ hội mới và quan trọng hơn, phải biến những cơ hội đó thành năng lực phát triển trong thực tiễn.

AI phải đi cùng năng lực quản trị

Một trong những vấn đề được tập trung thảo luận tại Diễn đàn là tác động của AI đối với hoạt động báo chí. Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho rằng, AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động nghiệp vụ, đòi hỏi các tòa soạn tổ chức lại quy trình, dữ liệu, hạ tầng và nhân lực. Đáng chú ý, xu hướng đang chuyển từ “AI trong truyền thông” sang “truyền thông trong AI”, khi AI trở thành giao diện trực tiếp cung cấp thông tin. Điều này đặt ra yêu cầu tăng khả năng nhận diện, trích dẫn nguồn báo chí, đồng thời xây dựng cơ chế cấp phép và chia sẻ giá trị phù hợp.

Chia sẻ tại diễn đàn, Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lưu Đình Phúc cho rằng chuyển đổi số không chỉ dừng ở xây dựng hệ sinh thái số hay phát triển nội dung số, mà cần hướng tới hình thành một hệ sinh thái giá trị báo chí.

Trong đó, sự phát triển nhanh của AI đang đặt ra yêu cầu mới về quản trị tòa soạn. AI hiện có thể được ứng dụng từ xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, dữ liệu đến hỗ trợ lập kế hoạch và thực hiện nhiều nhiệm vụ trong quy trình sản xuất báo chí.

Theo ông Phúc, vấn đề không còn chỉ là có sử dụng AI hay không, mà là sử dụng AI ở cấp độ nào, vào công việc gì và tổ chức quản trị ra sao trong toàn cơ quan báo chí.

Kinh nghiệm của một số tập đoàn báo chí, truyền thông quốc tế cho thấy AI không được triển khai tràn lan mà theo quy trình từ lựa chọn ứng dụng, thử nghiệm ở quy mô nhỏ, đánh giá chất lượng, rủi ro và chi phí trước khi đưa vào vận hành chính thức.

Cục trưởng Cục Báo chí cho rằng các cơ quan báo chí cần xây dựng cơ chế quản trị AI tập trung; xác định rõ phạm vi sử dụng, nguyên tắc về dữ liệu và sản phẩm đầu ra; phân định trách nhiệm của từng bộ phận, cá nhân. Đồng thời, phải đánh giá các rủi ro về pháp lý, đạo đức biên tập, vận hành và uy tín khi lựa chọn, sử dụng công nghệ.

Bản sắc thì cạnh tranh, hạ tầng thì hợp tác

Chia sẻ từ góc độ người trực tiếp điều hành một tòa soạn, Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân Phạm Thị Thanh Huyền cho rằng, thực tế hiện nay, không phải tòa soạn nào cũng đủ nguồn lực để tự đầu tư tất cả, trong khi nhiều cơ quan báo chí đang phải tự mua công nghệ, phát triển công cụ AI, mua bản quyền, xây dựng dữ liệu và tìm giải pháp kiểm chứng thông tin, dù nhiều khoản đầu tư có tính chất tương đồng.

“Nếu 100 tòa soạn cùng phải mua 100 lần một loại nguồn lực, thì đó chưa phải là chuyển đổi số hiệu quả”, Tổng Biên tập Phạm Thị Thanh Huyền nêu vấn đề.

Từ thực tế này, Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân đề xuất nghiên cứu xây dựng 3 nguồn lực dùng chung cho báo chí Việt Nam.

Thứ nhất là kho bản quyền dùng chung - “đây là việc cụ thể và có thể triển khai sớm”. Với ảnh của các hãng thông tấn, hãng ảnh quốc tế, thay vì từng tòa soạn tự liên hệ, mua bản quyền với chi phí cao, có thể hình thành một đầu mối đủ năng lực đàm phán mua bản quyền tập trung, sau đó cấp quyền sử dụng cho các cơ quan báo chí theo cơ chế minh bạch, đúng pháp luật. Về lâu dài, phạm vi có thể mở rộng sang video, đồ họa, dữ liệu và các nguồn nội dung quốc tế có bản quyền.

Cách làm này có thể đồng thời “giảm chi phí, tăng khả năng tiếp cận, giảm rủi ro vi phạm bản quyền”.

Thứ hai là hạ tầng công nghệ và AI dùng chung. Theo Tổng Biên tập Phạm Thị Thanh Huyền, AI thay đổi rất nhanh, nếu từng cơ quan báo chí tự đầu tư một hệ thống riêng sẽ vừa tốn kém, vừa có nguy cơ nhanh lạc hậu. Vì vậy, có thể nghiên cứu hạ tầng AI dành riêng cho báo chí Việt Nam với những công cụ nền tảng mà các tòa soạn cùng có nhu cầu như chuyển giọng nói thành văn bản, dịch thuật, tìm kiếm tư liệu, phân tích dữ liệu, hỗ trợ sản xuất nội dung đa phương tiện.

“Không nhất thiết 100 tòa soạn phải xây 100 hệ thống AI giống nhau. Những gì tạo nên bản sắc, chất lượng và sức cạnh tranh của từng tờ báo thì từng tờ báo phải làm; nhưng những gì chỉ là hạ tầng kỹ thuật nền tảng thì hoàn toàn có thể dùng chung”, Tổng Biên tập Phạm Thị Thanh Huyền nhấn mạnh.

Thứ ba là dữ liệu và công cụ kiểm chứng dùng chung. Trong môi trường AI có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói, video và thông tin giả ngày càng tinh vi, theo Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân, giá trị lớn nhất của báo chí chính thống sẽ ngày càng nằm ở hai chữ “tin cậy”.

Do đó, cần xây dựng hệ sinh thái kiểm chứng với các công cụ phát hiện hình ảnh, video giả; xác minh nguồn; đối chiếu dữ liệu; cảnh báo nội dung sai lệch, cùng những kho dữ liệu chính thống có cấu trúc để các cơ quan báo chí cùng khai thác. Hạ tầng kiểm chứng và dữ liệu dùng chung sẽ giúp tránh tình trạng mỗi tòa soạn phải kiểm chứng thông tin từ đầu, gây chậm trễ và lãng phí nguồn lực.

Theo Tổng Biên tập Phạm Thị Thanh Huyền, “đã đến lúc chuyển đổi số báo chí bước sang một giai đoạn mới: Không chỉ chuyển đổi từng tòa soạn, mà phải chuyển đổi cả hệ sinh thái báo chí”.

Điều này cũng đòi hỏi thay đổi tư duy trong tổ chức và sử dụng nguồn lực: “Cái gì tạo nên bản sắc thì cạnh tranh. Cái gì là hạ tầng thì hợp tác. Cái gì quá đắt nếu làm riêng thì cùng đầu tư”.

Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân kiến nghị Hội Nhà báo Việt Nam cùng các cơ quan quản lý và các cơ quan báo chí nghiên cứu Đề án hạ tầng dùng chung cho báo chí Việt Nam; trước mắt có thể thí điểm từ bản quyền nội dung quốc tế, sau đó mở rộng sang AI và công cụ kiểm chứng.

“Trong không gian phát triển mới, sức mạnh của báo chí Việt Nam không chỉ nằm ở việc mỗi tờ báo mạnh hơn, mà còn ở khả năng chúng ta liên kết để cùng mạnh hơn”, Tổng Biên tập Phạm Thị Thanh Huyền nhấn mạnh.

H.Lan