Chuyển đổi số ngành tài chínhDữ liệu phải “sống” và tạo ra giá trị

Từ có dữ liệu đến khai thác giá trị dữ liệu

Tại Hội thảo Tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 - Vietnam Digital Finance 2026 (VDF-2026), do Bộ Tài chính tổ chức ngày 24/9, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số Nguyễn Việt Hà cho rằng, chuyển đổi số ngành tài chính đang bước vào giai đoạn mới.

Nếu giai đoạn trước tập trung số hóa quy trình, xây dựng hạ tầng và cung cấp dịch vụ trên môi trường số, thì giai đoạn 2026 - 2030 phải lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối và chia sẻ làm phương thức vận hành, AI và công nghệ số làm công cụ; hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp là mục tiêu hướng tới.

Theo đó, ngành tài chính cần thực hiện 4 chuyển đổi lớn: từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng dụng AI đơn lẻ sang năng lực AI toàn diện; từ hệ thống riêng lẻ sang hệ sinh thái kết nối, liên thông; và từ tư duy “an toàn đi sau” sang “an toàn ngay từ thiết kế”.

Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030 đặt mục tiêu 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối và chia sẻ theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, đồng thời tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Định hướng này cho thấy trọng tâm chuyển đổi số đang dịch chuyển từ xây dựng và tích lũy dữ liệu sang quản trị, kết nối và biến dữ liệu thành nguồn lực phục vụ điều hành.

Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia, Bộ Công an Hà Nam Trung cho rằng, Việt Nam đã có những nền tảng quan trọng để khai thác dữ liệu trong hệ sinh thái tài chính số, từ hành lang pháp lý, hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia đến các cơ sở dữ liệu lớn của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Yêu cầu hiện nay, theo ông Trung, là chuyển từ “có cơ sở dữ liệu” sang khai thác tối đa giá trị của dữ liệu, đưa dữ liệu trở thành hạ tầng nền tảng phục vụ phân tích, dự báo và điều hành. Dữ liệu tài chính cần được khai thác, tái sử dụng để giảm thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời kết nối với các nguồn dữ liệu khác trên nền tảng an toàn, có kiểm soát.

Vấn đề không còn đơn thuần là có bao nhiêu dữ liệu, mà là dữ liệu có đủ chất lượng, được liên thông và tạo ra giá trị thực tiễn hay không, ông Trung nhấn mạnh.

Đưa AI vào nghiệp vụ, đồng thời quản trị AI

Cùng với dữ liệu, AI đang trở thành một cấu phần quan trọng trong chuyển đổi số ngành tài chính. Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số Nguyễn Minh Ngọc cho biết, AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây được định hướng ứng dụng trong các lĩnh vực như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, thống kê và bảo hiểm xã hội. Mục tiêu là nâng cao năng lực xử lý dữ liệu, nhận diện rủi ro và hiệu quả quản lý tài chính.

Tuy nhiên, mở rộng ứng dụng AI cũng đặt ra bài toán quản trị công nghệ này. Tổng Giám đốc FPT IS Nguyễn Hoàng Minh dẫn khảo sát của OECD tại 36 quốc gia cho thấy, 83% đã có khung quản trị AI nhưng chỉ 36% có hạ tầng và giải pháp để vận hành khung này trong thực tế. Từ đó, FPT IS đề xuất dành hai năm 2026 - 2027 xây dựng và ban hành khung quản trị AI ngành tài chính trước khi mở rộng AI vào các hệ thống nghiệp vụ lõi. Cách tiếp cận này nhằm đưa quản trị, kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn đi cùng quá trình ứng dụng công nghệ, thay vì xử lý khi hệ thống đã vận hành.

Theo Cục trưởng Nguyễn Việt Hà, mục tiêu của chuyển đổi số ngành Tài chính không phải xây dựng thêm thật nhiều hệ thống công nghệ, mà kiến tạo nền tài chính số hiện đại, thông minh, minh bạch và an toàn hơn. Nhìn từ yêu cầu đó, giá trị của chuyển đổi số cuối cùng không nằm ở số lượng cơ sở dữ liệu, hệ thống hay công nghệ mới được đưa vào sử dụng. Dữ liệu phải được kết nối và “sống” trong quá trình quản trị; AI phải giải quyết được những bài toán nghiệp vụ cụ thể nhưng đồng thời phải được kiểm soát. Khi đó, công nghệ mới thực sự trở thành công cụ nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Vũ Quang