Bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của Tòa án

Sáng 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Nghị quyết Quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán.

Bảo vệ Thẩm phán khi thi hành công vụ hoặc trong trường hợp cần thiết

Nghị quyết Quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán quy định về nguyên tắc, nội dung, biện pháp, trình tự, thủ tục bảo vệ Thẩm phán khi thi hành công vụ hoặc trong trường hợp cần thiết; bảo vệ thân nhân của Thẩm phán trong trường hợp bị xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác vì lý do công vụ của Thẩm phán; quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ Thẩm phán và thân nhân của Thẩm phán.

Nghị quyết áp dụng đối với Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán; cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Trước đó, cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, đã có trường hợp Thẩm phán bị đe dọa, xúc phạm... Vì vậy, bảo vệ Thẩm phán không phải là đặc quyền của một chức danh mà là bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của Toà án.

Về thời hạn và trình tự áp dụng biện pháp bảo vệ, dự thảo Nghị quyết áp dụng khung thời hạn chung cho cả 3 nhóm nội dung bảo vệ. Liên quan đến nội dung này, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần tách bạch loại tình huống với 2 logic xử lý khác nhau: khi tính mạng, sức khỏe bị đe dọa phải bảo vệ ngay, áp dụng biện pháp tạm thời trước, đánh giá và quyết định sau. Thời hạn tính bằng giờ phải làm được cả ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Về bảo vệ công tác hay xử lý kiến nghị, quyết định nhân sự thì phải theo quy trình công tác cán bộ, ấn định thời gian quá ngắn sẽ không thực hiện được.

Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, làm rõ thế nào là trường hợp khẩn cấp, ai xác định, căn cứ xem xét phải gắn với tính chất, mức độ hành vi đe dọa, việc bảo vệ dựa trên tiêu chí rõ ràng.

Quy định 3 nhóm nội dung về bảo vệ Thẩm phán

Theo Tờ trình Nghị quyết Quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán do Chánh án Toà án Nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng trình bày, tình trạng xâm phạm đối với Thẩm phán đã xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đe dọa, gây áp lực tinh thần, cản trở hoạt động xét xử đến hành hung, tấn công trực tiếp khi Thẩm phán đang thi hành công vụ. Các hành vi này không chỉ xảy ra tại phòng xử án mà còn phát sinh trong quá trình Thẩm phán thực hiện các hoạt động tố tụng ngoài trụ sở Tòa án như xem xét, thẩm định tại chỗ, hòa giải, làm việc với đương sự hoặc tổ chức phiên họp. Đối tượng thực hiện hành vi vi phạm chủ yếu là đương sự, bị cáo, người nhà của đương sự, bị cáo hoặc cá nhân có quyền lợi liên quan trong vụ án.

Trong dự thảo Nghị quyết quy định 3 nhóm nội dung về bảo vệ Thẩm phán. Cụ thể, bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán; bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của Thẩm phán; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán.

Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết với những lý do được nêu tại Tờ trình của Tòa án Nhân dân tối cao. Nội dung dự thảo Nghị quyết phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất; phù hợp với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bình đẳng giới và chính sách dân tộc.

Tuy nhiên, đề nghị Toà án Nhân dân tối cao tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng và rà soát kỹ dự thảo Nghị quyết với các luật, bộ luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất như: quy định biện pháp loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của Thẩm phán; quy định “bãi nhiệm”, “tạm dừng thực hiện nhiệm vụ”, “nâng ngạch”… đối với Thẩm phán…

Hoàng Ngọc, Ảnh: Phạm Thắng