Lấy ý kiến Nhân dân phải gắn với trách nhiệm phản hồi

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Hoàng Anh Công chủ trì phiên họp.

Mở rộng phương thức thực hiện dân chủ trên môi trường số

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, dự thảo được xây dựng trên quan điểm bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng; thể chế hóa các chủ trương, yêu cầu, nhiệm vụ, giải pháp về thực hiện dân chủ ở cơ sở, gắn với xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sau chỉnh lý, dự thảo Luật gồm 6 chương, 61 điều, giảm 30 điều so với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung nhiều quy định theo hướng gắn thực hiện dân chủ ở cơ sở với tăng cường kỷ luật, kỷ cương; mở rộng phương thức thực hiện dân chủ trên môi trường số; nâng cao tính thực chất, hiệu quả hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; bổ sung các điều kiện bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở, nhất là hạ tầng công nghệ, cơ sở vật chất.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Đỗ Khắc Hưởng cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung một số quyền, nghĩa vụ nhằm tăng cường bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Bên cạnh đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ trách nhiệm phản hồi, chuyển thông tin và thông báo kết quả xử lý ý kiến của Nhân dân; trách nhiệm nghiên cứu, tiếp thu, giải trình và thông tin kết quả đối với những nội dung thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Ủy ban cũng đề nghị làm rõ điều kiện, phạm vi áp dụng nghĩa vụ chấp hành các quyết định của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng lao động; đồng thời rà soát mối quan hệ giữa Luật này với pháp luật chuyên ngành, tránh phát sinh thêm thủ tục.

Đối với quy định sáng kiến của cộng đồng dân cư phải có ít nhất 10% tổng số hộ gia đình đồng thuận, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ cách xác định tỷ lệ, đồng thời đánh giá tính khả thi để quy định này không trở thành rào cản đối với sáng kiến của người dân.

Tương tự, với trường hợp phải có “trên 50% Nhân dân” đồng thuận, cần quy định rõ cách xác định tỷ lệ khi sử dụng nhiều hình thức lấy ý kiến.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, Ủy ban cơ bản tán thành với định hướng của dự thảo, nhưng lưu ý việc áp dụng phương thức điện tử không được làm hạn chế quyền tham gia của người dân, nhất là những người không có điều kiện tiếp cận công nghệ hoặc sinh sống tại nơi hạ tầng số còn hạn chế.

Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ việc kết hợp giữa phương thức trực tiếp và điện tử, cũng như cách tổng hợp kết quả khi đồng thời sử dụng nhiều hình thức lấy ý kiến, bảo đảm quyền tham gia của người dân trong thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Lấy ý kiến phải đi cùng trách nhiệm phản hồi

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là làm thế nào để quyền tham gia của Nhân dân không chỉ dừng ở việc “được hỏi ý kiến”, mà phải được tiếp nhận, xử lý và phản hồi.

Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi Hà Thị Anh Thư cho rằng, điều quan trọng khi sửa đổi Luật là phải trả lời được câu hỏi làm thế nào để quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện thực chất hơn trong đời sống hằng ngày. Muốn vậy, cần tạo môi trường để cán bộ, công chức và người dân có thể thẳng thắn góp ý, phản biện; những ý kiến không được tiếp thu phải nêu rõ lý do và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, theo đại biểu Hà Thị Anh Thư, sau khi người dân lên tiếng, chính quyền phải có trách nhiệm đến cùng. Vì vậy, cần cụ thể hóa quy trình từ nêu ý kiến, tiếp nhận, xác định trách nhiệm, xử lý trong thời hạn đến phản hồi, công khai kết quả và theo dõi, giám sát; đồng thời xác định rõ cơ quan, người chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý và hình thức phản hồi.

Cùng quan điểm, ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Vũ Tiến Dũng đề nghị tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “công khai, minh bạch, thực chất”. Theo đại biểu, đã tổ chức lấy ý kiến thì phải có thông tin phản hồi; ý kiến không được tiếp thu phải được giải trình; kết quả tiếp thu, giải trình phải được công khai bằng hình thức phù hợp để Nhân dân biết và giám sát.

Theo đại biểu, cơ chế lấy ý kiến cần bảo đảm đầy đủ các khâu từ công khai thông tin, lấy ý kiến, tổng hợp đến tiếp thu, giải trình, công khai kết quả và theo dõi, giám sát việc thực hiện. Qua đó, nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, người đứng đầu, tránh để việc lấy ý kiến chỉ dừng ở thủ tục.

ĐBQH Đỗ Thị Thu Thảo (Đồng Tháp) đề nghị làm rõ cơ quan chủ trì và người có thẩm quyền chịu trách nhiệm cuối cùng trong toàn bộ quá trình lấy ý kiến Nhân dân. Theo đại biểu, việc giao UBND cấp xã hoặc cơ quan khác tổ chức lấy ý kiến không làm chuyển giao trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền quyết định.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cách xác định tỷ lệ “trên 50% Nhân dân”, gồm đối tượng được tính, mẫu số để tính tỷ lệ, cách xử lý khi đồng thời lấy ý kiến trực tiếp và điện tử, cũng như trách nhiệm công khai, xác nhận kết quả, qua đó tránh để việc lấy ý kiến trở thành hình thức.

Thực hiện dân chủ cần kết hợp trực tiếp và trực tuyến

Các đại biểu cũng quan tâm đến việc thực hiện dân chủ trên môi trường số và tổ chức các thiết chế giám sát của Nhân dân.

ĐBQH Hà Thị Anh Thư (Quảng Ngãi) cho rằng, chuyển đổi số phải mở rộng cơ hội tham gia, không tạo thêm rào cản, nhất là đối với người cao tuổi, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vì vậy, bên cạnh phương thức trực tuyến, vẫn cần duy trì các hình thức trực tiếp phù hợp với từng địa bàn.

ĐBQH Vũ Tiến Dũng cũng đề nghị xác định thực hiện dân chủ trên nền tảng số là phương thức bổ sung, hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn các hình thức trực tiếp, truyền thống; đồng thời bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và tính xác thực của ý kiến, kết quả biểu quyết.

Đối với các thiết chế giám sát của Nhân dân, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh Hoàng Thị Thanh Thúy đề nghị điều chỉnh tiêu chuẩn thành viên Ban Thanh tra nhân dân nhằm tháo gỡ khó khăn về nhân sự; đồng thời nghiên cứu tích hợp Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng vào Ban Thanh tra nhân dân để tránh phát sinh thêm bộ máy.

Từ góc độ phân định chức năng, ĐBQH Đỗ Thị Thu Thảo (Đồng Tháp) đề nghị xác định rõ Ban Thanh tra nhân dân là thiết chế giám sát của Nhân dân, không phải cơ quan thanh tra, kiểm tra của Nhà nước và không thực hiện thay chức năng của cơ quan nhà nước.

Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị phân định rõ hoạt động giám sát của Nhân dân với hoạt động thanh tra, kiểm tra, điều tra, xác minh và xử lý vi phạm của cơ quan nhà nước; làm rõ phạm vi hoạt động, quyền tiếp cận thông tin của Ban Thanh tra nhân dân, trách nhiệm trả lời kiến nghị, cũng như cơ chế chuyển vụ việc có dấu hiệu vi phạm đến cơ quan có thẩm quyền.

Kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga nhấn mạnh, đây là dự án luật có ý nghĩa quan trọng, trực tiếp quy định về hình thức dân chủ trực tiếp, bên cạnh hình thức dân chủ đại diện. Nội dung của dự án Luật gắn chặt với thực tiễn đời sống và hoạt động của các cơ quan, tổ chức, vì vậy nhận được sự quan tâm, đóng góp nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội.

Trên cơ sở ý kiến thảo luận và giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo, Chủ nhiệm Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu. Những nội dung đã rõ, phù hợp cần được thể chế hóa ngay trong dự thảo Luật; những vấn đề chưa thể quy định trong Luật cần được cụ thể hóa tại các nghị định.

Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) dự kiến trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ Hai (tháng 10/2026) theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Đào Cảnh; Ảnh: Hồ Long