Sông Hồng – trục phát triển mới trong không gian Thủ đô

Đổi mới tư duy, mở rộng không gian phát triển

Theo Kế hoạch số 102-KH/TU ngày 5/9/2026 của Thành ủy Hà Nội, việc lấy ý kiến nhân dân nhằm phát huy quyền làm chủ, nâng cao chất lượng quy hoạch, tạo sự thống nhất trong nhận thức, đồng thuận xã hội, đồng thời bảo đảm quá trình thực hiện công khai, minh bạch. Thông tin về kế hoạch lấy ý kiến cũng được thành phố công bố rộng rãi, với việc tổ chức tiếp nhận ý kiến tại các địa phương trong ranh giới và vùng ảnh hưởng của đồ án.

Điểm mới có tính định hướng trong lần điều chỉnh này là quy hoạch không gian sông Hồng được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn. Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới xác định sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo trong cấu trúc không gian phát triển dài hạn của Hà Nội.

Từ định hướng đó, quy hoạch tổng thể Thủ đô được đặt trong tầm nhìn 100 năm, hướng tới không gian phát triển mở với cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. Sông Hồng vì vậy không chỉ được nhìn nhận như một yếu tố địa lý hay cảnh quan mà trở thành một thành tố quan trọng trong cấu trúc phát triển đô thị tương lai.

Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội Đào Duy Hưng cho biết, việc điều chỉnh quy hoạch được đặt trên cơ sở những thay đổi lớn về định hướng phát triển đô thị và các chủ trương mới. Trong đó có Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 18/NQ-HĐND của HĐND thành phố về chủ trương đầu tư Dự án Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng và Quyết định số 2512/QĐ-UBND ngày 13/5/2026 của UBND thành phố phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Phạm vi nghiên cứu của đồ án kéo dài khoảng 40km, từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, thuộc 9 xã và 7 phường, với tổng diện tích khoảng 11.418ha. Mục tiêu không dừng ở việc chỉnh trang từng khu vực ven sông mà hướng tới sắp xếp lại không gian hai bên sông, cụ thể hóa những mục tiêu của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Trong cấu trúc phát triển mới, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là một cấu phần quan trọng, góp phần hình thành trục xương sống kết nối hạ tầng phía trong và ngoài đê. Song, bài toán đặt ra không đơn thuần là đầu tư một tuyến giao thông hay tạo dựng một không gian cảnh quan mới. Không gian sông Hồng phải được tổ chức trên cơ sở giải quyết đồng thời nhiều yêu cầu: phòng, chống lũ, bảo tồn di sản, tổ chức dân cư, kết nối hạ tầng và bảo đảm đời sống cộng đồng.

Đó cũng là lý do việc lấy ý kiến nhân dân có ý nghĩa đặc biệt trong quá trình hoàn thiện đồ án. Một quy hoạch có tầm nhìn dài hạn không thể chỉ được đo bằng quy mô không gian hay hệ thống công trình, mà còn phải được nhìn nhận từ khả năng thích ứng với điều kiện tự nhiên, sự phù hợp với đời sống dân cư và khả năng tạo lập những giá trị mới cho thành phố.

Lắng nghe để quy hoạch đi vào đời sống

Trong quá trình lấy ý kiến, yêu cầu xuyên suốt được Hà Nội đặt ra là bảo đảm tiếng nói của người dân được tiếp nhận và xem xét trong quá trình hoàn thiện quy hoạch.

Ngày 12/9, kiểm tra công tác tại phường Hồng Hà, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định thành phố tổ chức lấy ý kiến với tinh thần cầu thị, lắng nghe để nghiên cứu, chỉnh sửa và hoàn thiện quy hoạch. Theo Chủ tịch UBND thành phố, mục tiêu chỉnh trang khu vực sông Hồng là hình thành không gian phát triển mới, tạo thêm nguồn lực và động lực cho Hà Nội; đồng thời quá trình thực hiện phải tính toán đầy đủ chính sách đối với người dân chịu ảnh hưởng.

Đặc biệt, vấn đề tái định cư được đặt trong mối quan hệ rộng hơn với chất lượng cuộc sống. Tái định cư không chỉ dừng ở việc giải quyết chỗ ở mà phải gắn với trường học, việc làm, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, qua đó bảo đảm cuộc sống của người dân sau khi thực hiện quy hoạch.

Tinh thần này được thể hiện rõ tại hội nghị do Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức ngày 18/9, với 1.336 đại biểu tham dự theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Các nội dung được thảo luận tập trung vào những vấn đề tác động trực tiếp tới đời sống như tổ chức không gian ven sông, an toàn phòng, chống lũ, kết nối hạ tầng, bảo tồn văn hóa - lịch sử, giải phóng mặt bằng, tái định cư và sinh kế của người dân.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Bùi Huyền Mai nhấn mạnh, việc lấy ý kiến nhằm phát huy quyền làm chủ, huy động trí tuệ xã hội để nâng cao chất lượng và tính khả thi của quy hoạch. Các ý kiến được tiếp nhận, tổng hợp khách quan để chuyển cơ quan chức năng nghiên cứu.

Từ góc độ chuyên môn, GS.TS Trần Đức Nhiệm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển đô thị Hà Nội, đề nghị làm rõ tính kế thừa và những nội dung điều chỉnh của quy hoạch, bảo đảm thống nhất về pháp lý và có cơ chế quản lý đồng bộ. Ông cũng khuyến nghị ưu tiên phương án ít xâm lấn, tăng khả năng tái định cư tại chỗ.

Đáng chú ý, theo GS.TS Trần Đức Nhiệm, Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng chỉ là một cấu phần; tầm nhìn quy hoạch cần rộng hơn, hướng tới một Hà Nội an toàn, sinh thái và giàu bản sắc. Cách tiếp cận này đặt công trình và hạ tầng trong một chỉnh thể phát triển, thay vì xem một dự án riêng lẻ là trung tâm của toàn bộ không gian quy hoạch.

Ở góc độ đời sống cộng đồng, PGS.TS Bạch Thành Định, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn thuộc Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội, cho rằng quy hoạch ven sông phải giải quyết được bài toán sinh sống và tạo lập sinh kế cho người dân. Việc bố trí tái định cư cần gắn với việc gìn giữ truyền thống, làng nghề; trong khi các công trình công cộng như công viên, quảng trường cũng cần tính đến khả năng người dân địa phương tham gia và hưởng lợi.

Cùng với bài toán dân sinh, an toàn phòng, chống lũ là điều kiện không thể tách rời khỏi quá trình tổ chức không gian sông Hồng. Tại hội nghị ngày 17/9, Phó Viện trưởng Đào Duy Hưng cho biết phương án quy hoạch được nghiên cứu dựa trên mô hình thủy lực, số liệu về an toàn thoát lũ, cao độ thiết kế và các giải pháp tiêu thoát nước phù hợp cả mùa mưa lũ và mùa cạn.

Bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa cũng là một yêu cầu quan trọng. Trong phạm vi nghiên cứu có 123 di tích, gồm 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia, 35 di tích cấp thành phố và 61 di tích chưa xếp hạng, cùng 14 địa điểm lưu niệm sự kiện cách mạng, kháng chiến. Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội đang rà soát, cập nhật các di tích, trường học, nhà văn hóa và hạ tầng xã hội. Những thông tin hiện trạng do người dân phản ánh cũng được kiểm tra để bổ sung phù hợp.

Như vậy, điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng đặt Hà Nội trước một bài toán tổng hợp: mở rộng không gian phát triển nhưng phải bảo đảm an toàn; tổ chức lại đô thị nhưng không tách rời đời sống cộng đồng; phát triển hạ tầng nhưng phải bảo tồn những giá trị lịch sử, văn hóa; tạo dựng động lực mới nhưng phải tính toán đầy đủ quyền lợi chính đáng của người dân.

Trong tầm nhìn 100 năm, sông Hồng được đặt vào vị trí mới trong cấu trúc phát triển Thủ đô. Nhưng để tầm nhìn ấy trở thành không gian sống có chất lượng, quy hoạch cần tiếp tục được hoàn thiện từ thực tiễn, từ yêu cầu quản lý và đặc biệt từ tiếng nói của cộng đồng. Việc lắng nghe, tiếp thu và giải trình thấu đáo các ý kiến nhân dân vì thế không chỉ là một bước trong quy trình lập quy hoạch, mà còn là cơ sở để cụ thể hóa định hướng phát triển Thủ đô theo hướng hài hòa giữa phát triển, an toàn, di sản và quyền lợi của người dân.

Văn Anh