Những vấn đề đáng chú ý khi các nhà lãnh đạo quy tụ tại Liên Hợp Quốc
Khoảng 120 nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ và đại diện cấp cao các nước sẽ có mặt tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York trong Tuần lễ Cấp cao Đại hội đồng khóa 81. Diễn ra trong bối cảnh thế giới đối mặt với nhiều bất ổn, các cuộc thảo luận năm nay dự kiến tập trung vào xung đột, an ninh hàng hải, những thách thức phát triển và việc lựa chọn người kế nhiệm Tổng Thư ký António Guterres.
Các nhà lãnh đạo thế giới đang có mặt tại trụ sở Liên Hợp Quốc (LHQ) ở New York để tham dự Tuần lễ Cấp cao Đại hội đồng LHQ khóa 81. Tổng Thư ký LHQ António Guterres nhận định sự kiện diễn ra trong một giai đoạn thế giới đối mặt với “những bất định sâu sắc”, khi nhiều cuộc xung đột chưa tìm được lối ra, cạnh tranh chiến lược tiếp tục gia tăng và những thách thức toàn cầu ngày càng đòi hỏi sự phối hợp đa phương hiệu quả hơn.
Đây cũng là Tuần lễ Cấp cao cuối cùng của ông António Guterres trên cương vị Tổng Thư ký LHQ, trước khi nhiệm kỳ của ông kết thúc vào cuối năm 2026. Theo chương trình, ông sẽ phát biểu khai mạc phiên thảo luận chung vào sáng 22/9 (giờ Mỹ). Tiếp đó, theo thông lệ của Đại hội đồng, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva sẽ là nguyên thủ quốc gia đầu tiên phát biểu, sau đó là Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump.
Chương trình phát biểu và hoạt động ngoại giao cấp cao dự kiến kéo dài đến ngày 28/9, với hàng loạt cuộc gặp song phương, đa phương bên lề. Trong các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo các nước, Tổng Thư ký António Guterres dự kiến tiếp tục thúc đẩy nỗ lực giảm căng thẳng tại Trung Đông, bảo đảm tự do và an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, đồng thời kêu gọi tìm kiếm giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột tại Ukraine.
Trung Đông tiếp tục là tâm điểm
Tình hình Trung Đông được dự báo là một trong những chủ đề nổi bật nhất tại Tuần lễ Cấp cao năm nay. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dự kiến phát biểu trước Đại hội đồng vào ngày 23/9. Sự xuất hiện của nhà lãnh đạo Iran thu hút sự chú ý trong bối cảnh quan hệ giữa Tehran với Washington và một số nước trong khu vực tiếp tục có nhiều diễn biến phức tạp.
Phái đoàn Iran tham dự kỳ họp năm nay có quy mô nhỏ hơn năm trước và phải tuân thủ một số quy định về phạm vi đi lại trong thời gian có mặt tại New York. Hiện chưa rõ có diễn ra các cuộc tiếp xúc trực tiếp giữa quan chức Iran và Hoa Kỳ bên lề Đại hội đồng hay không.
Một vấn đề khác được Tổng Thư ký LHQ quan tâm là duy trì hoạt động lưu thông hàng hóa thiết yếu qua eo biển Hormuz. Đây là tuyến vận tải biển có ý nghĩa quan trọng đối với thương mại và an ninh năng lượng toàn cầu. Các nỗ lực ngoại giao nhằm tạo điều kiện cho vận chuyển phân bón và hàng hóa thiết yếu qua khu vực này đến nay vẫn chưa đạt được tiến triển rõ rệt.
Xung đột giữa Israel và Palestine cũng sẽ được đề cập trong nhiều bài phát biểu và cuộc gặp bên lề. Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas dự kiến gửi thông điệp bằng hình thức ghi hình, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được lên lịch phát biểu vào ngày 24/9. Hai bài phát biểu được dự báo sẽ phản ánh những khác biệt sâu sắc trong cách tiếp cận đối với tình hình Gaza, an ninh khu vực và triển vọng nối lại tiến trình hòa bình.
Trong bối cảnh quan điểm giữa các bên còn nhiều khoảng cách, cộng đồng quốc tế tiếp tục kêu gọi kiềm chế, bảo vệ dân thường, bảo đảm viện trợ nhân đạo và thúc đẩy một giải pháp chính trị lâu dài phù hợp với luật pháp quốc tế và các nghị quyết liên quan của LHQ.
Ukraine tìm kiếm sự ủng hộ trước mùa đông mới
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dự kiến phát biểu trước Đại hội đồng ngày 23/9. Kiev và các đối tác châu Âu được cho là sẽ tận dụng chuỗi hoạt động tại New York để vận động sự ủng hộ quốc tế trong bối cảnh cuộc xung đột bước sang một giai đoạn mới và Ukraine chuẩn bị đối mặt với một mùa đông nhiều khó khăn.
Trong những năm qua, bất đồng giữa các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an đã hạn chế khả năng cơ quan này đạt được đồng thuận về vấn đề Ukraine. Vì vậy, các diễn đàn rộng hơn như Đại hội đồng cùng những cuộc gặp bên lề ngày càng trở thành kênh quan trọng để các bên trình bày lập trường và thảo luận về triển vọng ngừng bắn, bảo đảm an ninh cũng như tái thiết sau xung đột.
Tổng thống Nga Vladimir Putin không tham dự trực tiếp kỳ họp. Ngoại trưởng Sergey Lavrov dự kiến thay mặt Liên bang Nga phát biểu ngày 26/9 và tiến hành một số cuộc tiếp xúc ngoại giao bên lề, trong đó có cuộc gặp với Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio.
Dù khó có thể kỳ vọng một bước đột phá ngay tại New York, những cuộc tiếp xúc trực tiếp giữa các bên vẫn được xem là cơ hội duy trì đối thoại, hạn chế nguy cơ tính toán sai lầm và tìm kiếm những điểm đồng thuận tối thiểu trong các vấn đề nhân đạo và an ninh.
Ngoại giao “hai màn hình” và câu hỏi về vai trò của LHQ
Khoảng 120 nhà lãnh đạo và đại diện cấp cao dự kiến tham dự Tuần lễ Cấp cao. Tuy nhiên, một số nguyên thủ của các nước lớn sẽ không trực tiếp có mặt tại New York mà cử đại diện tham dự.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến không phát biểu trực tiếp tại Đại hội đồng. Sự vắng mặt của một số nhà lãnh đạo, cùng với các cuộc gặp cấp cao diễn ra ở bên ngoài trụ sở LHQ, đang tạo nên điều mà ông Richard Gowan, Giám đốc phụ trách các vấn đề toàn cầu và thể chế thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, gọi là thời điểm ngoại giao “hai màn hình”.
Một bên là diễn đàn đa phương, nơi phần lớn các quốc gia, đặc biệt là những nước vừa và nhỏ, trình bày quan điểm về các vấn đề toàn cầu. Bên kia là những cuộc tiếp xúc giữa các cường quốc, nơi nhiều quyết định chiến lược có thể được thảo luận trực tiếp.
Thực tế này đặt ra câu hỏi lớn hơn về vị trí của LHQ trong cấu trúc quyền lực quốc tế đang biến đổi. Đối với nhiều quốc gia, Đại hội đồng vẫn là diễn đàn toàn cầu có tính đại diện rộng rãi nhất, nơi mọi thành viên đều có quyền phát biểu và nêu lên những ưu tiên phát triển, an ninh của mình. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của tổ chức phụ thuộc ngày càng nhiều vào khả năng thu hẹp khác biệt giữa các nước lớn và chuyển những cam kết chính trị thành hành động cụ thể.
Venezuela trở lại diễn đàn đa phương
Một diễn biến khác thu hút sự chú ý là lần đầu tiên quyền lãnh đạo Venezuela Delcy Rodríguez phát biểu trước Đại hội đồng trên cương vị mới. Bà Rodríguez dự kiến có bài phát biểu vào chiều 24/9 và tiến hành một số cuộc tiếp xúc với đại diện các nước bên lề kỳ họp.
Các cuộc thảo luận liên quan đến Venezuela được dự báo tập trung vào ổn định chính trị, tương lai của tiến trình bầu cử, hợp tác kinh tế và việc quản lý nguồn tài nguyên dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ này.
Những diễn biến mới cho thấy Venezuela đang tìm cách mở rộng đối thoại quốc tế sau một giai đoạn dài căng thẳng. Tuy nhiên, triển vọng bình thường hóa quan hệ và phục hồi kinh tế của nước này vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có khả năng đạt được đồng thuận trong nước và xây dựng lòng tin với cộng đồng quốc tế.
Cuộc đua tìm người kế nhiệm Tổng Thư ký António Guterres
Bên cạnh những điểm nóng an ninh, quá trình lựa chọn Tổng Thư ký LHQ nhiệm kỳ tiếp theo cũng là vấn đề đáng chú ý tại kỳ họp năm nay.
Hội đồng Bảo an đã tiến hành ba vòng thăm dò không chính thức đối với các ứng cử viên, song chưa đạt được đồng thuận. Trong số những gương mặt được nhắc đến có cựu Phó Tổng thống Costa Rica Rebeca Grynspan và cựu Ngoại trưởng Guyana Carolyn Rodrigues Birkett.
Theo quy trình, Hội đồng Bảo an sẽ đề cử ứng viên để Đại hội đồng xem xét và bổ nhiệm. Do năm nước ủy viên thường trực đều có quyền phủ quyết, người được lựa chọn phải nhận được sự chấp thuận của các cường quốc, đồng thời đáp ứng kỳ vọng của đông đảo thành viên LHQ về năng lực lãnh đạo, tính độc lập và khả năng thúc đẩy cải tổ.
Ứng viên mới vẫn có thể tham gia cuộc đua trong những tháng tới. Tuy nhiên, thời gian không còn nhiều, bởi người kế nhiệm cần được lựa chọn trước khi nhiệm kỳ của ông António Guterres kết thúc vào cuối năm.
Tuần lễ Cấp cao Đại hội đồng LHQ khóa 81 vì thế không chỉ là nơi các quốc gia trình bày quan điểm về những cuộc khủng hoảng trước mắt. Đây còn là dịp để cộng đồng quốc tế đánh giá lại hiệu quả của chủ nghĩa đa phương, vai trò của LHQ và khả năng tổ chức lớn nhất hành tinh thích ứng với một trật tự quốc tế đang thay đổi nhanh chóng.